Қазақ жұмбақтары шешуімен
Қазақ халқының жұмбақтары шешуімен: табиғат, жан-жануар, үй бұйымдары, адам туралы. Әр жұмбақтың жеке беті бар — алдымен өзіңіз ойланып, сосын шешуін ашыңыз. Барлығы: 2 264. 6-бет, барлығы 23 бет.
- Ағашты орманның түбінен табасың, / Ине шаншылған жөке деп қаласың.
- Инесі көп, / Тігуге икемі жоқ.
- Далада жабулы тоқпақ жатыр.
- Айтайын бір жұмбағым тұңғиықта, / Жаратқан барша жанға бір бұйрықты. / Болғанда қоян құлақ, қой құйрықты, / Болғанда мысық аяқ, түлкі тұмсық, / Айнала тікенек, бір жүні қылшық.
- Бір түйем бар үстіне жантақ артқан, / Өзі сондай кетеген Құдай атқан.
- Бір мақұлық бар еді жүрген саяқ, / Кеудесіне қарасам, мүштімдей-ақ. / Түрін байқап қара да, ет тамаша, / Үстінде көтеріп тұр бір мың таяқ.
- Жәндік көрдім аласа, / Түрі басқа тамаша, / Ешбір жанға қосылмас, / Жүреді өзі оңаша. / Бірі бата алмайды / Қасқыр, аю, жолбарыс, / Ортаға алып қамаса.
- Жер астында жездем қамшысы жатыр.
- Ұзын-ұзын, ұзын келер, / Ұзын бойлы қыз келер, / Қабақтары қалтырап, / Маңдайлары жалтырап.
- Аяғы жоқ, қолы жоқ, / Жүріп кетсе, жолы жоқ, / Үстіне біткен жүні жоқ, / Сыйдырып қойған таспадай, / Сипаласаң, міні жоқ.
- Аттап болмас алтын қазық, / Ұстап болмас темір қазық.
- Жылт-жылт еткен, / Жылға сайын өткен, / Бар адам безген.
- Ізі бар, / Адымы жоқ.
- Төсек астында шылғи қайыс.
- Жапырақ астында қара пышақ.
- Жол үстінде майлы қайыс.
- Шөп арасында ұзын қамыс.
- Ши түбінде шығыршық.
- Айтайын бір жұмбақты сізге батыр, / Өзінің асты кеуек, үсті жалтыр. / Қазандай қара тастың бауырында, / Бір сүйір адам таппас зәрлі жатыр.
- Шел басқан шыбық, / Кетті құмға сіңіп.
- Дүниеде бір найза бар сапталмаған, / Мүлкім деп ешбір адам сақтамаған. / Бұрынғы өтіп кеткен қариялар / Найзаның тиген жерін мақтамаған.
- Айыр-айыр тілі бар, / Шұбар ала түрі бар, / Бәр жәндіктің ішінде / Қауіптісі сол, біліп ал.
- Жап-жалаңаш мақұлық, / Адам көрер түрі жоқ. / Тиіп кетсе, қақсатар, / Қабырғада міні жоқ.
- Жоқ екен бір құйрықтан басқа қару, / Ешқандай кәсіп етпес, пайда табу. / Өзіне жастан болған әдет екен, / Мақұлыққа жақындасқан найза салу.
- Орманнан шығар, / Сырты шұбар. / Ала түрлі, / Кілтең сырлы.
- Кемпір – тіссіз, / Жүрсе – ізсіз, / Тисең – зиянды, / Өлтірсең – қиянды.
- Иір-иір ізі бар.
- Дүнияда кірпіксіз жан не болады?
- Ши түбінде шұбар кездік.
- Жау келсе, қатты сасады, / Құйрығын тастай қашады.
- Сауыттан мықты шапаны, / Жиырылып кейде жатады.
- Асты тас, / Үсті тас, / Ортасында шандыр бас.
- Айдалада тостаған, / Оны нағып тастаған.
- Өмірі шықпай үйден бір, / Өз үйін өзі сүйреп жүр.
- Базардан келген көк лөк, / Көк лөктің көзі көк. / Үстіндегі Жәнібек, / Жәнібектің жаны жоқ.
- Көк ала бас көк бура, / Сырты сұлу, күмбездей, / Далада оттап жүрсе де, / Бауырын жазып шаба алмас, / Үйірін іздеп таба алмас. / Үстіне киген киімі / Бір жыртылса, жамалмас, / Оны адамзат баға алмас.
- Бір нәрсе төрт аяқты, мал басты емес, / Не адам, не дерексіз албасты емес. / Астында бір нәрсесі салбыраған, / Аттың жалы, атанның шудасы емес.
- Бір жігіт ақ боз үйден шыға келді, / Үстінде алтай қызыл ішігі бар. / Жалма-жан қол көтеріп сәлем берді, / Жанында кейде нөкер, күшігі бар.
- Жер астында жездекем аты кісінейді.
- Ары жүгір қара шарт, / Бері жүгір қара шарт. / Тал түбіне тасталған, / Жылқыны қарнына қыстырған. / Түйені ерніне жапсырған, / Мұрты бар, сақалы жоқ, / Айт дегенде аяуы жоқ.
- Кішкене ғана бойы бар, / Айналдырған тоны бар. / Қанар қапта не болса, / Бәрін жейтін ойы бар.
- Ат та емес, ит те емес, / Тістейтінін қайтерсің.
- Буда-буда, буда жүн, / Будаланған шуда жүн. / Сыпырып қойған сұр таспа, / Қоңыр шұнақ құнажын.
- Қырық қылыш, найзалы қай жануар, / Асынған және он екі қанжары бар. / Көңіл жер мен көктің арасында, / Жігіттер, мұны байқап аңғарыңдар. / Болады бұған әуес көп адамзат, / Шежіре көкірегі жазылған хат. / Қолына шынжыр арқан ұстап жүріп, / Астына мініп отыр алтыннан тақ. / Басында құрулы тұр алтын шатыр, / Ғайыптан қызығы бар бұл бір батыр. / Барғанын тіпті аман жібермейді, / Адамзатсыз болмайды әуел ақыр.
- Үйде отырады, жатпайды, / Көзін терімен қаптайды. / Жазда бекер тұрса да, / Бергенді қыста ақтайды.
- Далаға отау тіктім қонақ үшін, / Қонақ кісім ақылы шолақ үшін, / Қонақ қонып жатқанда үй жығылып, / Үй үстінде қалыпты қонақ кісім.
- Япырым-ау, бір мақұлық осындай-ау, / Қасында екі сойыл емес жаяу, / Шабатын өткір оның қылышы бар, / Қолына түскен жанды болмайды аяу, / Жымқырып қиып алып шықса кәне, / Аспанның ол бір түрлі нажағайы-ау.
- Жапанның желдей жүйрігі, / Жетеді көктің бұйрығы. / Жеткенде бұйрық, апыр-ай, / Шошаңдай берер құйрығы.
- Қос қанатын иіп ап, / Жарға келіп қонады. / Қара киім киіп ап, / Балшықтан үй соғады.
- Садақша мойнын иілтіп, / Көрген жанды сүйсінтіп, / Жүзгенде көлдің сәні өзі, / Судағы құстың нәні өзі. / Жердегі құстың серкесі, / Көктегі құстың еркесі.
- Сайрайды бір талмайды, / Әнші құс бал таңдайлы.
- Күндегі тамағы – / Балықтың шабағы. / Теңізге барғандар, / Жағадан табады.
- Айтамын бір жұмбақты сізге нұсқап, / Басына бөрік киер, құндыз ұстап. / Үстіне ақ қамзолын киіп алып, / Жүреді екі қолын артына ұстап.
- Сөз үйретсең қайталайды, / Өздігінен айта алмайды.
- Алуан түсті бояудың, / Өн бойында бәрі бар.
- Өзі сақ, өзі ұсақ, / Шықылықтап тұрмайды. / Өсекшіге ұқсап, / Құйрығы ұзын, ала. / Бұл қандай құс, бала?
- Ұшқаны қызық жалпылдап, / Өзі сондай қарқылдақ.
- Аяғы түйеге ұқсайды, / Құс болса да ұшпайды.
- Еркін самғап ұшсын деп, / Мәпелейміз, баптаймыз. / Бейбітшілік құсы деп, / Қайсы құсты мақтаймыз?
- Тіріден өлі туады, / Өліден тірі туады.
- Күндіз тіпті ұшпайды, / Түнде тышқан ұстайды, / Көзі шамға ұқсайды.
- Қанаты бар, / Қауырсыны жоқ.
- Судан шықса баладай, / Тәй-тәй басып қалады-ай.
- Қық-қық етеді, / Кезіп жүріп көшені. / Жата қалса орнына, / Ақ доп тастап кетеді.
- Өреді қайраңдап, / Келеді байпаңдап. / Қарғып түсіп өзенге, / Малтиды тайқаңдап.
- Төртеуі тіреуге жарайды, / Екеуі қарауыл қарайды, / Біреуі нан илейді.
- Дүниеде ағаш бар бек жайлаған, / Жанына адам барса ойбайлаған, / Ағаштың адам білер мінезі бар, / Мінгесіп екі бала той-тойлаған.
- Мен көрдім тұтас ағаш тау жайлаған, / Тауына тиіп кетсең ойбайлаған. / Үстіне қара орман артып алып, / Барса да қандай жерге той-тойлаған.
- Көкке шаншып құйрығын, / Келеді шауып жүйрігім.
- Ұзын сабалақ есік ашты, / Қара домалақ тұра қашты.
- Айтарын айт дегенде, ая батыр, / Болғанда асты гауһар, үсті шатыр. / Қазандай қара тастың дәл түбінде, / Бір түрлі адам таппас зәһар жатыр.
- Жездекем бастап барады, / Жез түймесін тастап барады.
- Бір тұтам, екі тұтам / Басы айыр жүнді тұтам.
- Даусы азанда, / Жақсылығы қазанда.
- Жамауы бар тігінсіз. / Киімі қалың жамылар. / Жыртығы жоқ, еш мінсіз, / Ала-құла тоны бар.
- Халінше сайманы ғой керек заты, / Көтерген екі дана құрығы бар. / Беретін жақынына жаны ашып, / Ашытқан бір аяқтай қымызы бар.
- Басында таяғы бар, / Төрт аяғы бар. / Сегіз тұяғы бар, / Иегінде сақалы бар.
- Топырақ желді мініп, желді айдайды, / Болғанда түске жақын көлге айдайды. / Тамшыны жерден тамған керек қылып, / Топырақ өз-өзінен айқайлайды.
- Тау астында төрт бала, / Кезек-кезек ойнаған. / Төрт баланың қолында, / Төрт айды әкеп байлаған.
- Әртүрлі, орта бойлы, ұзын құлақ, / Өзіне міндеттесе қызмет қылмақ, / Бүріскен, жазық емес біткен тұяқ.
- Адамға серік, / Күзетке берік.
- Бір балық көрер көзге жүні майда, / Тимейді майдалықтан ешбір пайда, / Қаруы денесінде бір-ақ жерде, / Саны бар сапасы жоқ сида-сида. / Ибарат, тіршілік ойына алмайды, / Қонып, түнеп, жатады әлде қайда.
- Бір нәрсе қайраты көп, болған күшті, / Басынан өткізеді әрбір істі. / Жануар мақұлықтың біреуі өзі, / Іркілмей жұмсайтұғын ірі тісті.
- Кілемнің түрлеріндей жүндері бар, / Айбатты жан шыдамас үндері бар. / Шаршы бой, сұлу құйрық, қысқа құлақ, / Кететін зиян қылып бір жері бар.
- Қорықпайды күшті аңнан, / Қорқады тек тышқаннан.
- Бар екен бір айуан көпке таныс, / Мекені жүрер оның тау мен қамыс. / Бұл өзі айласы көп, шапшаң епті, / Жүректі бір айуанға қойса бетті. / Қайтпайды жара алмаса не өледі, / Өлмесе тынбайды ол, алмай кекті.
- Мүйізінен таралған, / Жанға шипа дәрі алған.
- Есек емес, / Жылқы емес. / Екеуінің ұқсастығы / Береді тұрқы елес.
- Бұлаңдаған құйрығы – / Бір алдарлық қулығы.
- Келеді бір перизат итке мінген, / Таяғын итке мініп итпелеген, / Артында ағараңдар ешкісі бар, / Ешкісін итке мініп жетелеген.
- Төрт аяқты шалғы / Орып кетер малды.
- Көзін жұмады, / Көзін ашады. / Сыбысын білдірмей, / Ақырын басады.
- Ши түбінде шұбар кездік, / Бары-жоғын әрең сездік.
- Сап-сары болған түрі бар, / Шақылдаған үні бар, / Жер астында тынығар.
- Бір нәрсе қанаты бар ұша білмес, / Ұшқанда жердің көзін басып жүрмес. / Соңынан қанша қалмай қусадағы, / Ұстауға қол мен санның ебі келмес.
- Бауырын жазып шаба алмас, / Озып бәйге ала алмас. / Үстіне киген киімі / Өмір бойы жыртылмас, / Ал жыртылса – жамалмас.
- Тебен арттым текшелеп томашаға, / Домалағы жазылар оңашада.
- Асты тас, / Үсті тас, / Ортасында жанды бас.
- Жел-жел бием, жел бием, / Желіндесе кім білер? / Жау жапырақ түбінде / Құлындаса кім білер.
- Жылт-жылт еткен, / Жылғадан өткен. / Оны көрген кезден / Барлық адам безген.