Қазақ жұмбақтары шешуімен

Қазақ халқының жұмбақтары шешуімен: табиғат, жан-жануар, үй бұйымдары, адам туралы. Әр жұмбақтың жеке беті бар — алдымен өзіңіз ойланып, сосын шешуін ашыңыз. Барлығы: 2 264. 8-бет, барлығы 23 бет.

701. Ұзын-ұзын ұзардай, / Ұзыннан аққан сулардай. / Ағаш атқа мінгізіп, / Ұзартып қойған мұнардай.
702. Бір нәрсе өзі молда, өзі жорға, / Құрады жібек ауды оң мен солға. / Тартқанда машинасын оң мен солға, / Табады қаражатын сонда зорға.
703. Дүниеде бір кемпір бар тіпті кәрі, / Жіп төгіп, өрмек құрып, тоқыр шәлі. / Алады айламенен ала бүркіт, / Табыңдар немене екен мұның мәні.
704. Шидиген ұзын сирағы, / Тастай керең құлағы. / Сөйтіп жүріп көп жерге / Аспалы торлар құрады.
705. Еңбекші үй ішінде мекендеген, / Сым арқан дүниеге жетер деген. / Қарқара қара құсша түрін жайып, / Дүниеден уайымсыз өтем деген.
706. Арқасы домалақ, / Аяғы ұзын.
707. Екі басы жұдырықтай, / Ортасы қылдырықтай.
708. Қатар-қатар қара нар, / Аспанменен бара бар, / Алды биік, арты жар.
709. Бір шаһар дөп-дөңгелек үлкен үйдей, / Ішінде кәрі-жасы бәрі бірдей. / Кәрісін де, жасын да әрқашан айырмасын, / Таңғалған қандай дерек мұны білмей.
710. Құйрығы мен бастан белі бөлек, / Кете бере ағарғанды оңай сүйреп.
711. Аттанған бір шаһарға қырық мың қосын, / Қолында өзі жаяу, несі болсын. / Қолында еш нәрсесі болмаса да, / Өзіне тауып алар несібесін.
712. Белең-белең, белең ат, / Белі нәзік күрең ат. / Тауға мінсе, таймас ат, / Талау тисе, өлмес ат.
713. Бейнетқор көпшілікте көрдім халық, / Күнінде бір отырмас дамыл алып, / Өзінен ауыр жүкті көтереді, / Үйінде жатып жейді рақаттанып.
714. Бір балуан өзі күшті, қайраты мол, / Өзінен үлкен затты көтерер ол. / Мейлі қыр, мейлі жота, мейлі төбе, / Қайқаңдап аса берер бәрінен де ол.
715. Құздан құласа да, өлмес.
716. Айдалада бір базар.
717. Бір елеуіш жаным бар, / Көтере алсаң, бәрін ал.
718. Тыру-тыру тырналар, / Тауға қарай жорғалар.
719. Алпыс тісті айдаһар, / Ешқайда қадам баспайды. / Қозғамасаң, жатады, / Ештеңеден саспайды. / Ағаштан тамақ жейді екен, / Жұтпай шайнап тастайды.
720. Бір нәрсе өзі нәзік тым-ақ сергек, / Қорқады бала-шаға, әйел, еркек, / Өзінің қаны адал, еті арам, / Мылтықсыз, я қылышсыз ұстайды ептеп.
721. Біреуге найза түйрейді, / Өзі де содан күйрейді.
722. Биік-биік тау болар, / Қаршығалар ұялар, / Еті арам болса да, сорпасы адал, / Ол не болар, балалар?
723. Шатыраш-шатыраш тау болар, / Көгершіндер ұялар, / Сорпасы адал болса да, еті арам, / Ол не болар?
724. Бір ұяда жүз бөлек үй.
725. Көк төбеде көп болды, / Топырақ жалап тоймайды, / Несібесі неден жоқ болды. / Жетеу еді бедері, / Он төрт еді аяғы, / Балалықтан айтып жүрген / Жұмбақ еді баяғы.
726. Домалақ таудың басында / Тоқты қошқар ойнайды.
727. Бір мақұлық келе жатыр маң-маң басып, / Құтылмас, көзге түссе, жолдан қашып. / Бұл жерде оны табар еш адам жоқ, / Таппаса үлкен молда кітап ашып.
728. Кішкене ғана мүнтек, / Жұртты жеген тентек.
729. Кішкене ғана бойы бар, / Адам жейтін ойы бар.
730. Өзі кішкене, өзі өткір, / Қайда барса, сөзі өткір, / Өзі батыр адамға күші жетеді.
731. Бір мақұлық мойны жуан, тірсегі ұзын, / Тікпесе өзі етік, сақтар бізін. / Тағы да іске ыңғайлы қайшысы бар, / Іс тігіп көрген де емес еш қызығын.
732. Жапырақ жеп сілекей шығарады, / Сілекей жасын шығарады.
733. Бекінген бір тау теке тұшалау үйге, / Құдайым оны салды мұндай күйге. / Күн шықса, жатады салқын үйде, / Күн жауғанда кетеді жапан түзге.
734. Бір байдың енші алыпты бір баласы, / Алғаны алпыс тоғыз ірі қарасы. / Төрт жерден түлікке желі қағып, / Үш жерден орнатылған мұнарасы.
735. Болғанда қоян ерін, шыққан құлақ, / Тұлыбы шоқайғандай жатыр сұлап. / Жүруге қызметкер дайындалса, / Жалшыдай күні біткен кетер жылап.
736. Таптым-таптым, тап жорға, / Табаны жалпақ боз жорға.
737. Маң-маң басып келеді, / Тапырақтап желеді. / Мойны ұзын, үсті тау, / Ертеден елге бел еді.
738. Маң-маң басқан, маң басқан, / Шудаларын шаң басқан. / Екі өркешін қом басқан, / Алабота, теріскен, / Мұрындығы келіскен, / «Шөк!» – дегенде, «бық!» – деген, / Шешіп үйін жүктеген, / Бұл не деген жануар?
739. Кезікті бір жануар, / Үстінде екі тауы бар. / Мойны ұзын, көзі үлкен, / Бұл не, өзің тауып ал?
740. Даусы қоңыр, үні мұң, / Тесіп қойған мұрынын.
741. Үш тың-тың, / Екі жылтың, / Төрт тап-тап, / Қап-қара сатпақ, / Бір былғаныш.
742. Ұзын-ұзын ұлпаны, / Ішіндегі жұлпаны.
743. Дүниеде ақас бар бек жайлаған, / Жанына адам барса, ойбайлаған. / Ақастың адам білер мінезі бар, / Мінгесіп екі бала той тойлаған.
744. Бір тақыт бар дүниеде әркім білер, / Ол тақыт қымбат емес, әркім мінер. / Мінерінде төмендеп келеді екен, / Мінгеннен соң жоғары көтерілер.
745. Екі ауылдың баласы еңбектеп келеді, / Төрт ауылдың баласы төбелесіп келеді, / Бір ауылдың баласы шөпшек теріп келеді.
746. Екеуі қарауыл қарап тұр / Төртеуі ұйықтап жатыр, / Біреуі қамыр басып тұр.
747. Екі кісі қарауыл қарайды, / Бір кісі шөпшек тереді.
748. Дүбір-дүбір төртеу, / Есенгелді екеу. / Жағалбайлы жалғыз, / Оның таңы қарбыз.
749. Төрт кісі төсек сал дейді, / Екі кісі қарауыл қарайды, / Үлкен әйел есік аш дейді, / Кіші әйел төмпештейді.
750. Бәйбіше есік ашқанда / Тоқал томпиды.
751. Төсек астында төрт күлше.
752. Тау көтерген төрт қазық.
753. Таудан тас домалайды, / Тас бұршақтай сабалайды.
754. Жоғарыдан көп тас домалайды, / Кезектесіп бірін-бірі қуалайды.
755. Бір тауығым бар, / Жұмыртқасы көп, / Көп те болса жарылмайды.
756. Таудан таяқ тастадым.
757. Шашылды маржан, / Бағасы арзан.
758. Апан-апан, / Ескі шапан. / Иір қобыз, / Жарық жұлдыз.
759. Апан-апан, / Жаман шапан, / Төрт түйреуіш, / Бір былғауыш.
760. Иір қобыз, / Екі тұтқыш, / Бір қыл жуғыш.
761. Төрт лаулау, / Екі дің-дің, / Бір шібжің.
762. Маң-маң басып барады, / Күлшесі қалып барады.
763. Екі төлдің атынан / Бір төлдің аты шығады.
764. Үлкен келін есік ашты, / Кіші келін домалай қашты.
765. Төлебайдың баласы төбелесіп келеді, / Егізбайдың өгей ұлы ерегесіп келеді. / Екеуі қарауыл қарайды, / Біреуі шөпшек тереді.
766. Ермекбайдың екі ұлы ерегесіп келеді, / Төлебайдың төрт ұлы төбелесіп келеді, / Жағалбайдың жалғызы жағаласып келеді.
767. Мен көрдім тұтам ақас тау жайлаған, / Тауына тиіп кетсең, ойбайлаған. / Үстіне қара орман артып алып, / Барса да қандай жерге той-тойлаған.
768. Жануар бар жапан дала түзде өскен, / Арқасына екі бала мінгескен.
769. Көріп тұрар бар ауыл, / Бір тауда қос қарауыл.
770. Тамға таяқ сүйедім.
771. Тауға таяқ қыстырдым.
772. Түбірлі төртеу, / Түймемен бесеу, / Ерубай екеу, / Мамық жалғыз.
773. Қоян жақты, тақыр жонды, / Төрт тұяқ, екі аяқты, екі қолды. / Салпы ерін, өзі жүйрік, / Кең омырау, жуан құйрық.
774. Төрт түп тұт мәуітімен кесіледі, / Үстіне мінген адам есіреді. / Құрдасым, тапқын мұны ойлы көзбен, / Ойласаң тереңірек шешіледі.
775. Екі бас, алты аяқ, / Жалғыз құйрық.
776. Бір нәрсе тумай тұрып бағады, / Тудырып алған соң тіземен қағады.
777. Отырдым мұнан барып оймауылға, / Ілінді екі аяғым байлаулыға. / Қолыма екі қайыс ұстап алып, / Жүргіздім қайда барсам айдауыма.
778. Екеуі елеңдеп келеді, / Төртеуі төбелесіп келеді.
779. Ана таумен мына тау соғысып келеді.
780. Кішкене ғана тостаған, / Көтеріп қана тастаған.
781. Тасқа тисе, кетілмейді, / Суға тисе, ерімейді.
782. Алыстан қарасам, бір қара, / Қасына келсем, мың қара.
783. Алды қияқ, арты шалғай.
784. Ұштым, ұжмаққа шықтым, / Тептім, терекке шықтым.
785. Қарасам, қайдан келдің, / Малы қара сайдан келдің.
786. Жездем желіп бара жатыр, / Жез қалпағын түсіріп барады.
787. Шауып келе жатып шақшам түсті.
788. Шиге қамшы байладым.
789. Алты аяқты, / Екі қарынды, / Екі басты, / Екі қолды, / Төрт көз, төрт құлақты, / Екі мойын, бір құйрықты.
790. Алдымда бар нар қамыс, / Артымда бар нар қамыс. / Отырған жерім ой темір, / Басқан жерім бай темір, / Оң қолымда тең қайыс.
791. Тау астында төрт бала, / Кезек-кезек ойнаған. / Төрт баланың қолына / Төрт айды әкеп байлаған.
792. Керіп қойған немене, / Көкектеген немене? / Малып қойған немене, / Бал татыған немене?
793. Кидең-кидең немене, / Кіріп тұрған немене. / Салпаң-салпаң немене / Салып тұрған немене.
794. Кекендеткен несі екен, / Келіп салған несі екен? / Сорпылдатқан несі екен, / Сорқылдатқан несі екен, / Суырып алған несі екен, / Суы тамған несі екен?
795. Тартыс тамған ас, / Тақ-тақ еткен несі, / Қор-қор еткен несі.
796. Топырақ желді мініп, желді айдайды, / Болғанда түскен жақын көлге айдайды. / Тамшыны жерге тамған керек қылып, / Топырақ өз-өзінен айқайлайды.
797. Су өрге қарай ағады.
798. Андыру мен мәндіру, / Тігісі жоқ қондыру.
799. Үлгісіз піштім, / Жіпсіз тіктім.
800. Жамаулары болса да, білінбейді, / Жансызға ондай нәрсе ілінбейді.