Қазақ жұмбақтары шешуімен

Қазақ халқының жұмбақтары шешуімен: табиғат, жан-жануар, үй бұйымдары, адам туралы. Әр жұмбақтың жеке беті бар — алдымен өзіңіз ойланып, сосын шешуін ашыңыз. Барлығы: 2 264. 7-бет, барлығы 23 бет.

601. Таңдайлары тақылдап, / Шулайтын кім шалшықта / Бірін-бірі мақұлдап?
602. Иір-иір ізі бар, / Құлағы жоқ, көзі бар. / Түсі суық ызғарлы, / Ауызында айыр бізі бар.
603. Буда, буда, буда жүн, / Будаланған шуда жүн. / Сыдырып қойған сұр таспа, / Қоңыр шолақ құнажын.
604. Біреуге найза түйрейді, / Содан-ақ өзі күйрейді.
605. Екі ұшы бұлдырақтай, / Ортасы қылдырықтай.
606. Дене мен аяқ-қол жоқ, құйрық пен бас, / Бұрыннан жан-жәндікке ойлаған қас. / Бес-алты ай демалыста күн көреді, / Оншалық керек етіп жемейді ас.
607. Үп-үшкір таяғы, / Жыланның көзін ояды.
608. Бір мақұлық бар екен төрт аяқты, / Тағыпты арқасына мың таяқты. / Ашуланса, аяқ-қолын көрсетпейді, / Көресің көзің салсаң ғажайыпты.
609. Белең-белең, белең ат, / Белі бүкір күрең ат. / Таудан, тастан таймаған / Арам қатқыр керең ат.
610. Көзі бар, қанаты бар балық дене, / Сияқты зор тұлғалы алып кеме.
611. Ат басты, / Арқар мүйізді. / Бөрі кеуделі, / Бөкен санды.
612. Бар екен бір мақұлық ұннан майда, / Өз басын айдайды екен қиын жайға. / Ұстасаң үгітіліп жоғалады, / Дамылдап отырмайды ешбір жайға.
613. Әуеден ақ-сары құс ән салады, / Келгенде шабытына жан алады. / Өзгеше қылығына қарап тұрсаң, / Дымы жоқ тақыр жерден нәр алады.
614. Тоқыған ауы – шыбынның жауы.
615. Ұзын-ұзын ұзардай, / Ұзыннан аққан сулардай. / Ағаш атқа мінгесіп, / Ұзартып қойған мұнардай.
616. Кішкентай ғана түйме тас, / Атан түйе тарта алмас.
617. Елек-елек тарым бар, / Көтере алсаң бәрін ал.
618. Қарайып ұшқанымен қарға емес, / Ін қазғанмен түлкі емес. / Арқасында боқшасы, / Жинағанмен мүлкі емес.
619. Бір мақұлық айдалада қорған салған, / Азапты, ажалдымен сонда барған. / Мен емес, бұл жұмысты айтып жүрген / Бұрынғы азамат ер содан қалған.
620. Таудан тоқым лақтырдым.
621. Бір нәрсе екі аяқты, сегіз бармақ, / Іліксе, дүниенің бәрін алмақ. / Өзінің тілі бар да, тістері жоқ, / Жұтады көрінгенді алмап-жалмап.
622. Қара арғымақ мінгенім, / Қыр айнала жүргенім, / Сегіз найза сенгенім, / Он екі қылыш ілгенім.
623. Айуан екі аяқты, асқан батыр, / Басына о батырдың тіккен шатыр. / Шешерсің, дана болсаң, бұны біліп, / Кел-кел деп, қан майданға шығысқанда, / Бір айла адамзатта болып жатыр.
624. Елең, елең етті, / Қарға ауылға қона кетті, / Қақтың суын іше кетті.
625. Жер басқанның жүйрігі, / Аспаннан келер бұйрығы. / Бұйрығы жетіп келгенде / Шошаңдайды құйрығы.
626. Кішкене ғана бойы бар, / Тамақта ғана ойы бар. / Тіршілік құрып жүреді / Шамасы аз жануар.
627. Ерте тұрады, / Жар шақырады.
628. Таңертең тұр-тұрлайды, / Кешке жат деп жыр жырлайды.
629. Шашы жоқ, тарағы бар, / Егіні жоқ, орағы бар.
630. Басы тарақ, / Арты орақ.
631. Қызылдан киген киім, басқа қалпақ, / Саусағы төртеу болған, емес жалпақ. / Үстіне неше түрлі тон жамылып, / Басады мас адамша талтақ-талтақ.
632. Дүниеде бір молда / Уағында азан оқиды. / Мезгілінде айқайлап, / Қайтып кеп жер шұқиды.
633. Бір топ қамыс ішінде / Шақырады жанды гүл.
634. Бір топ жыңғыл ішінде, / Бір жапырақ қызыл гүл.
635. Бір мақұлық түспейді екен мұнарадан, / Бір күнде тағам татар әр қарадан. / Басында қара жылтыр кепесі бар, / Белінде белбеуі бар күлпарадан.
636. Бір құс бар жан білмейтін ішкен асын, / Адамға көрсетпейді жұмыртқасын.
637. Бар екен бір мақұлық шағын ғана, / Мекені күндіз оның биік жарда. / Ұшпайды ол мақұлық күндіз тіпті, / Ұшады кешке таман күн батқанда.
638. Әкесі тышқан, / Шешесі құстан.
639. Күндіз жоқ, / Түнде бар.
640. Жар басында жарбиған, / Құлақтары қалбиған. / Тышқан, құс аңдып жүреді, / Бұл құсты кім табады?
641. Күндіз ұшпас, / Түнде ұшар, / Құс қанатты, / Тышқан суретті.
642. Бір құс бар үлпілдеген жүні жұмсақ, / Тұяғы бейне болат алмас пышақ. / Тұмсығы имек, көрмейді күндіз көзі, / Шарықтап көкті кезіп, түнде ұшады.
643. Мысық бастан, / Жапалақ түстен.
644. Қайталап атымды, / Көктемде ән саламын. / Кез келген ұяға, / Жұмыртқа табамын.
645. Даланың көріп пе едің молдаларын, / Тыңдаңыз ол сорлының айтқан зарын. / Жиылып бір араға ойбайлайды, / Кез келген дүниеге ол бір жарым.
646. Тал басында ағаш үй, / Терезесіз тамаша үй. / Соны мекен етеді, / Қыста алысқа кетеді.
647. Желіп кетсе, жеткізбейді, / Тап қасында жатса да, адам көрмес.
648. Меңгіл-меңгіл, меңгілше, / Меңгілде бар тарғылша. / Желіп кетсе, жеткізбес, / Жерге түссе, табылмас.
649. Сөйлесе, сөзді, / Айтса, ауызды, / Тынысы басқа, / Маңдайы қасқа.
650. Аққу емес, мойны ұзын, / Тырна да емес, сирақты. / Аулайды балық күн ұзын, / Түсіреді еске жирафты.
651. Тұмсығымен ояды, / Ұя салып қояды. / Табыңдаршы, балалар, / Ол қандай құс болады?
652. Қызыл жыңғыл түбінде / Қыздай болып отырмын. / Беті-қолымды жуып алып, / Мұздай болып отырмын.
653. Ай астында жортқан, / Күн астында жортқан, / Күміс сырнай тартқан.
654. Балпаң-балпаң басады, / Адамнан қатты сасады. / Саусақтары салалы, / Қыста жылыға қашады.
655. Айтайын бір жұмбақты саған нұсқап, / Басына бөрік киер қара пұшпақ. / Үстіне ақ камзолын киіп алып, / Тұрады екі қолын артына ұстап.
656. Ұзын сирақ, түйе бас, / Жібек жалды қара шаш. / Қарап тұрсаң керуен, / Жасағаны серуен.
657. Күні-түні тіл қатпай, / Қол шалғыны өкшелеп. / Шапқан шөпті құрғатпай, / Жинайды ол дестелеп.
658. Көлде жүрген көп сиыр, / Жетіп барсаң, жоқ сиыр.
659. Шелектеп құйсаң да, су жұқпас.
660. Судан шықпас, / Су жұқпас.
661. Күн батса, қонақтап қалғыған, / Таң атса, жерден жем аңдыған.
662. Таңертең қашқан сиыр кеште бұзаулайды.
663. Құрықсыз тұлпар ұстадым, / Кеште құр-құрлап.
664. Қамысы қара көлдің бунақ-бунақ, / Жел есер қара көлден тулап-тулап. / Мысырға ұзатылған апаларың / Төркіндеп келе жатыр улап-шулап.
665. Бір керуен аттанады Шам шәріне, / Алыс жол алты айлық хан шәріне. / Қош айтып, қоғалы көл, қом суларға, / Созады ащы даусын таң сәріде.
666. Екі рет туады, / Бір рет өледі.
667. Тал басында түндіксіз отау.
668. Ағаш басында, / Тас арасында, / Әр алуан қуыста / Түндіксіз отау.
669. Гүл ұшып гүлге қонады, / Гүл бақшам гүлге толады.
670. Шидім, шидім, шидім құс, / Ши басына қонған құс. / Қарқаралы қара құс, / Хан басына қонған құс.
671. Иісшіл – ит емес, / Ұшады – құс емес.
672. Бар жұмысы ермегі. / Талмай қанат қағады. / Еңбекті хош көрмейді, / Жат ыдысты бағады.
673. Қыс кезінде ұйықтап жатар, / Жаз мезгілі думан ашар.
674. Қарабай аттан жығылды, / Халық соған жиылды.
675. Аспанда ақ сары құс шу салады, / Жабысып тақыр жерден су алады. / Адамнан су алған тым өзгеше / Дуылдатып денеңе у салады.
676. Өзім үшін сені ұрам, / Сен үшін өзімді ұрам. / Сен үшін өзімді ұрсам, / Ағады менің қаным, / Жарылады сенің қарның.
677. Бір құс бар ұшып жүріп ән салады, / Әркімге қонақ болып бір барады. / Барлығы мақұлықтың ығыр болып, / Дауысын естігендер зар қағады.
678. Аспанда қыран сары кісі алады, / Болғанда кешке жақын ән салады. / Құдайдың құдіретіне қарап тұрсаң, / Түтікпен тақыр жерден су алады.
679. Бір ғажап төрт аяқты, құс қанатты, / Көреді күндік жерден адамзатты. / Қолында қылдан нәзік күрзісі бар, / Япырай, тиген жері тастан қатты.
680. Ат басты, / Арқар мүйізді, / Бөрі кеуделі, / Бөкен санды, / Қос қанатты, / Құмырсқа ізді, / Бота тірсекті.
681. Тайқы маңдайлы, / Сиыр мұрынды, / Балық сыртты, / Жылан бауырлы, / Есек сауырлы.
682. Ит басты, / Қошқар мүйізді, / Борсық кеуделі, / Бөкен санды.
683. Айдар ауызды, / Қоян құлақты, / Бөкен санды, / Қылыш құйрықты.
684. Жаз бойы әндеткен, / Күз болған соң сән кеткен.
685. Бір мақұлық бар қазық аяқ, / Қарғып-қарғып түседі тазыдай-ақ.
686. Бар еді бір жұмбағым жүрген сайда, / Қолында қылышы жоқ, екі найза. / Қарымды екі найза болғанменен / Қылыш пен ай балтадай болмақ қайда.
687. Біз жаздық аулым қонған текшесіне, / Етіктің жез қақтырдым өкшесіне. / Айуанда төрт аяқты бір нәрсе бар, / Бөренесін байлаған бөксесіне.
688. Екі құйрық, / Алты сирақ.
689. Ана таудың басында ұйыған қатық, / Ол қатықты көрмейді дәмін тартып, / Дәмін татқан қалады сеспей қатып.
690. Бір мақұлық айдалада қорған салған, / Азапты ажалдымен соған барған. / Мен емес бұл жұмысты айтып жүрген, / Бұрынғы азамат ер содан қалған.
691. Ғажайып бір нәрсе бар қатқан тері, / Өзінің қалың тоғай жатқан жері. / Бір күні аштан өлмей, тоқтан өлер, / Жігіттің мұны табар кемеңгері.
692. Қарайып ұшты қарғадай, / Бармаған жері қалмады-ай. / Жерге түсті, ін қазды, / Аяғымен тырмалай.
693. Ұшқанда өлең айтады, / Қонғанда жер қазады. / Мұны да ойлап көріңіз, / Шешуін кім табады?
694. Әуеде ұшып жүрген аэроплан емес, құс емес, / Арқасына байлағаны ірімшік емес, құрт емес. / Бауырға барып ін қазады, / Қасқыр емес, түлкі емес.
695. Қарайып ұшқанменен қарға емес, / Ін қазғанменен түлкі емес. / Арқасындағы боқшасы / Жинағанмен мүлкі емес.
696. Бір нәрсе алды биік, арты аласа, / Доп илер кешке дейін бір тамаша. / Мылтығын атайын деп оңтайланар, / Өзіне айтқан сыйы ұнамаса.
697. Көрдің бе бір нәрсе тұр дөп-дөңгелек, / Аз тұрса, сол жерінде болады көк. / Жерінде бір күн тұрған үш күн тұрса, / Өзіндей кетеді екен үш есе боп.
698. Кішкене ғана түйме тас, / Атан түйе тарта алмас.
699. Аспаннан ұшып түсті жатқан тері, / Қалың тоғай ну жыныс жатқан жері.
700. Бір нәрсе әлемде бойы тарбақ, / Ау салып жалғыз өзі тартар қармақ. / Өзінің адамзатқа зияны жоқ, / Табады ойлап-ойлап ердің ері.