Қазақ жұмбақтары шешуімен

Қазақ халқының жұмбақтары шешуімен: табиғат, жан-жануар, үй бұйымдары, адам туралы. Әр жұмбақтың жеке беті бар — алдымен өзіңіз ойланып, сосын шешуін ашыңыз. Барлығы: 2 264. 12-бет, барлығы 23 бет.

1101. Алтауы ала қасқыр, алтауы қара қасқыр, / Біріккен он екісі қара басқыр. / Жиылып бір тырнаны бәрі жеген, / Көрейік ол тырнаны жақындастыр. / Бір сирағы тырнаның, ей, жамағат, / Үйге тіреу болғандай алты қанат. / Сол үйдің үлкендігі сондай екен, / Артылар алты нарға қаттап қабат. / Ол нарды кіші десең, ей, жарандар, / Бір үлкен бәйтеректің басын шалар. / Бітіпті сол бәйтерек құба жонға, / Түбінен ерте ұшқан бір тұрымтай, / Басына кешке қонар әрең зорға. / Демеңіз күнді қысқа тағы нашар, / Семіз бар таңдағанға көңіл ашар. / Әреңмен кешке барып бұзаулайды, / Болғанда таң мезгілі қашқан қашар.
1102. Ұрса, жаны шықпайды, / Сойса, қаны шықпайды. / Терісін сыдырып алса, / Тырысып-тырысып қалады.
1103. Бір нәрсе өзі берік, іші қуыс, / Ол заттың сүйегі көп айқыш-ұйқыш. / Көзі бар жарқыраған төбесінде, / Жайса үлкен, жиналғанда бір-ақ уыс.
1104. Бұғы-бұғы ұзын, / Бұғыдан да бойы ұзын. / Алтын қошқар мүйізі / Аба киік терісі.
1105. Ол не екен аузы үңгірдей, қырық қолы, / Адамды тірі жұтты көрдік оны. / Терісін сыпырып ал, тамбас қаны, / Сүйегі салдырап тұр, жоқ қой жаны.
1106. Тұрады жетпіс кемпір жерді басып, / Баласын арқасына арқаласып. / Рақмет ол баланың атасына, / Баласын бағып отыр қолмен басып.
1107. Айдалада атамның үлкен тақиясы түсіп қалыпты.
1108. Бар екен бір мақұлық қаны қашқан, / Сақылдап адам келсе, аузын ашқан. / Болғанда отыз омыртқа, қырық қабырға, / Мұны тапқан адамның ақылы асқан.
1109. Апан-апанды көрдім, / Жаман шапанды көрдім. / Алпыс аяқтыны көрдім, / Адам жұтқанды көрдім.
1110. Қарыптары каф-дүр, білсең оны, / Қанаттары қатар жатар жаны. / Сүйегі толып жатыр пара-пара, / Терісін сыдырып алса, шықпас қаны.
1111. Бір құс бар қанат жайса, дөп-дөңгелек, / Адамнан ешқашанда жүрмес бөлек. / Ұшса да, қонса дағы еркі адамда, / Жатасың, ыстық болса, көлеңкелеп.
1112. Буын-буын қалтада, / Буы шыққан насыбай. / Мұны тапқан кісінің / Жүз жиырма жасы бар. / Құлындары құла ала, / Құлақтары кез ала.
1113. Айуанға екі қолын артып тұрған, / Белбеуін екі жерден тартып тұрған. / Алдына не тастаса, соны жалмай, / Заһарын төбесіне шашып тұрған.
1114. Дәудің іші өртеніп, / Көзінен бу шықты.
1115. Бір топ құс бір қалбада арқандаулы, / Ол құстың қол-аяғы бәрі баулы. / Ішінде бірақ сұңқар, басшысы бар, / Болыпты сол сұңқарменен бәрі даулы.
1116. Алпыс терек, / Адамға керек. / Алпыс теректің бәрі – ұя, / Тұрған жері – қия.
1117. Әлім-шәлім, / Екі байдың қызы, екі ханым, / Төрт жеңгесі бар екен, / Қызмет қылған немересі. / Буы-буы, буы ұзын, / Буыннан да қолы ұзын, / Аба киік терісі, / Алтын қошқар мүйізі.
1118. Өзімді жас қайыңнан кесіп алды, / Белімді неше жерден тесіп алды. / Жемейді көк түтінмен ертелі-кеш, / Шықпаған шыбын жанның несі қалды.
1119. Әупірім, ала, қара құс, / Үсті-басы тарамыс.
1120. Ұзын-ұзын әулие, / Төбесін құрт жеп қойған / Тұғыр төбе әулие.
1121. Таңертең тұрдым, / Ернімді бұрдым.
1122. Күндіз ашық, / Түнде жабық.
1123. Ақ итім арбадан қарғып түсті, / Барлығының басына шыққан кісі.
1124. Қара таудың басында / Қабылан деген құс отыр. / Қанатына мұз қатып, / Қайрыла алмай ол отыр.
1125. Қара тоқтыны қайырып соқтым.
1126. Алпыс атым ала аяқ.
1127. Отыз омыртқа, / Қырық қабырға, / Бәрін ұстап тұрған – / Ауыз омыртқа.
1128. Әкесі баласын көтеріп тұр, / Баласы бөркін көтеріп тұр.
1129. Алтынменен аптадым, / Күміспенен күптедім. / Бірін өрге шығарып, / Бірін жерге түптедім.
1130. Біреуде қырық ұл бар, / Қырқының қырық аяғы бар.
1131. Қырық қой қырқылдақтан су ішіп жатыр.
1132. Жоғарғы ауылдың баласы ашамайға мінеді, / Төменгі ауылдың баласы тесік тастан өтеді.
1133. Ай құшақ, / Ай құшақ, / Жиылып келсем, бір құшақ.
1134. Иір-иір ыңыршақ, / Жиып қалсаң, бір құшақ.
1135. Алпыс атым ала аяқ, / Жетпіс атым жел аяқ.
1136. Жүз жігіт жер тіреп жатыр.
1137. Жетпіс кемпір жер тістеп жатыр, / Алпыс кемпір ат байлап жатыр.
1138. Былайғы елдің баласы / Ашамайын мініп тұр.
1139. Мың қарабас қойымның бәрі шұнақ.
1140. Үйдің іші толған мыс кене.
1141. Артыңда әкең жұдырығын түйіп тұр.
1142. Үйде бір жұдырық, / Сыртта бір жұдырық.
1143. Ала күшік үй айнала жүгіреді, / Екі басы ішке кіреді.
1144. Үй айнала қан төктім.
1145. Әуеден көтен түсті, / Көтеннен бөтен түсті.
1146. Көтерем тайым құйрығы салбырап тұр.
1147. Ана ауылдың қойларының бәрі ала аяқ.
1148. Үй үстінде төрт шыбық, / Төртеуі де тең шыбық.
1149. Құрап-құрап тон піштім, / Құлынды биеге бергісіз.
1150. Жерімде ер едік, / Жез бұйдалы қыз едік. / Қытайға кеп қырылдық, / Қырық тұзаққа тығылдық.
1151. Ана ауылдың, / Мына ауылдың бұқасы / Шартылдайды мүйізі.
1152. Жорға жаққа жабысқан, / Екі үзеңгі қағысқан.
1153. Өз елімде бек едім, / Желкілдеген жек едім. / Келдім де қыспаққа түстім, / Отыз екі тұзаққа түстім.
1154. Мен елімде дегендім, / Жирен атты бек едім, / Елімнен келіп мұндай болдым, / Белімді байлаған құлдай болдым, / Тонымды жырттырдым, / Сақалымды қырықтырдым.
1155. Ақ атым аспанға қарайды.
1156. Баяғыда бай едім, / Ақ сақалды шал едім. / Мұнда келіп сондай болдым, / Қысылған қындай болдым.
1157. Ерте тұрдым, / Алып ұрдым.
1158. Дүниеде бір нәрсе бар өзі жансыз, / Жоқ оны ұрмайтұғын адамзатта.
1159. Адам кірсе, ашылады, / Сыртқа шықса, жабылады.
1160. Әрі лап-лап, бері лап-лап, / Қанша үлкен болса да, / Орнына келер, жапсақ.
1161. Мекені жол үстінде тұрар жері, / Бар екен алты жерде қаққан зері. / Қандайлық қызметті атқарады, / Адаммен бірге жүрер әрі-бері.
1162. Күндіз сырп-сырп, / Түнде жым-жырт.
1163. Көк итім қабаған, / Артына киіз жамаған.
1164. Қызыл сиырымның жоны жалпақ.
1165. Үлкен өгіз бар, / Жалғыз көзі бар.
1166. Арыстан аузын ашса, арс етеді, / Таңдайы жұтып қалса, тарс етеді. / Омыртқасы тұтас та қабырға жоқ, / Екі көзі маңдайында жарқ етеді.
1167. Аузын ашсаң, / Өкпесі көрінеді.
1168. Аяғы жоқ жүрмейді, / Үй бағады, үрмейді.
1169. Қаппайды, шаппайды, / Үйіңді қорғайды.
1170. Жолда бір бұзау өліп жатыр, / Аузына қолын тықса, күліп жатыр.
1171. Ә, керемет, бір ит бар, / Үй бағады, үрмейді. / Аяғы жоқ, жүрмейді, / Көмейіне тықсаң, сөйлейді, / Тілін адам білмейді. / Рұқсатсыз ол иттен / Адам үйге кірмейді.
1172. Шешесі үйде қалады, / Баласы кісіге ереді.
1173. Жоғарыдан айдаған, / Белін берік байлаған. / Сидам құлға жолықсаң, / Өз еркіне қоймаған.
1174. Шырт-шырт етеді, / Шыртылдап барып, кіріп кетеді.
1175. Алыстан қаңғыр-күңгір, / Жақыннан бұрау темір.
1176. Жол бермес жүрейін деп жалынсаң да, / Естімес айтқан сөзді бағынсаң да, / Қақпақты қаққан қазық иір тұмсық, / Ешқандай жақындамас бөтен жанға.
1177. Күндіз салбырап тұрады, / Түнде тесігін табады.
1178. Есік ашады, / Есіктің артына қашады.
1179. Екі басы жұмырықтай, / Ортасы қылдырықтай.
1180. Жансызда бір нәрсе бар формалданған, / Аузын кейде ашып, кейде жұмған, / Ішінен жылтыраған мөлдір көзі, / Өмірде ұйықтамайды бұл не қылған?
1181. Жүруге аяғымен ерінеді, / Нәрсеге өз-өзінен телінеді. / Адамға қашан болса пайдасы бар, / Бір мезгіл жарық болып көрінеді.
1182. Есікте екеу отыр өлемін деп, / Төрде төртеу отыр төремін деп, / Ортада біреу отыр көмемін деп.
1183. Күндіз бай, / Түнде кедей.
1184. Айқайлаған жау келсе, / Айыр сақал атам тоқтатады.
1185. Дәмді-дәмді тағамдарды жинайды, / Қонақтарды көңілдене сыйлайды.
1186. Мен көрдім бір теңізден темір қайық, / Әр пенде сол қайықты көруі лайық. / Үстіне түндігі жоқ үйді тігіп, / Кетеді риза болып барша халық.
1187. Қараңғы үйде белін буған бек жатыр.
1188. Жалпақ бетті батыр, / Белін буып жатыр.
1189. Жақсы жерде жүреді, / Жаман жерде жатады.
1190. Белін берік байлаған, / Босағадан жай алған. / Лас, қоқыр, шаң-тозаң, / Қосақтап бәрін айдаған.
1191. Базардан белбайлау қыз әкелдім.
1192. Ауп дедім, / Ептедім, / Септедім, / Қара жерді түптедім.
1193. Жетпіс кемпір / Жер тістеп жатыр.
1194. Өз елімде жеке едім, / Желкілдеген бек едім. / Мұнда келіп сайландым, / Қырық жерден байландым.
1195. Әуелде шөп едім, / Жерде өскен көк едім. / Қолға түсіп қиылдым, / Он жерімнен буылдым.
1196. Екі егіз қарсы келді, / Арасына көк мұз түсе берді, / Біреуі жанды, біреуі жансыз.
1197. Қысы-жазы үйде тұрады, / Өзі мұзға ұқсайды. / Бетінде сәулесі бар, / Бұл жұмбағым кімге ұнайды.
1198. Болғанда бір ауызға екі қақпақ, / Еркінде адамзаттың ашып-жаппақ. / Қаншалық білім-өнер, азық-ауқат, / Ішінде сол нәрсенің қойған сақтап.
1199. Басы жоқ төрт аяқты жансыз бір зат, / Құлағы жоқ, көзі жоқ, бейне бір ат. / Жүк артсаң әсте белі майыспайды, / Құйрық-жалсыз, бұл не қылған зат.
1200. Төрт аяқты болса да жүре алмайды, / Өздігінен бір нәрсе біле алмайды. / Жайылған дүниеге бір ғажайып, / Тік көтеріп отырар адамдарды.