Қазақ жұмбақтары шешуімен

Қазақ халқының жұмбақтары шешуімен: табиғат, жан-жануар, үй бұйымдары, адам туралы. Әр жұмбақтың жеке беті бар — алдымен өзіңіз ойланып, сосын шешуін ашыңыз. Барлығы: 2 264. 10-бет, барлығы 23 бет.

901. Үсті тақтай, / Асты тақтай, / Ортасында әбзел тақтай.
902. Ти, ти десем, тимейді, / Тиме десем, тиеді.
903. Аймерген Аймергеннен озбайды екен, / Әңгіме түр-түрімен қозғайды екен. / Алтын күрек болғанда күміс қорған, / Қанша күреп тұрса да, тозбайды екен.
904. Үлкен ой, / Үлкен ойдың ішінде / Кіші ой, / Кіші ойдың ішінде, / Балуан би.
905. Үлкен үй, / Үлкен үйдің ішінде / Кішкене үй. / Кішкене үйдің ішінде / Досқана би.
906. Туғаннан біргемін / Бірақ санын білмеймін.
907. Асқар тауда қара орман.
908. Томпағымның басында тоқсан қыз бар.
909. Жас кезінде қара орман, / Жыл өткен сайын ағарған.
910. Басында Қаратаудың қап-қара шөп, / Атаймыз тау демесек әлде не деп. / Ағарып ақырында кете ме екен, / Ол таудың әлде шөбі тұрғанда көп.
911. Білмеймін ерке ме екен, есер ме екен, / Қалпынан артық бойлап өсер ме екен. / Өсірме деп біреуге бұйырмасам, / Таудағы тоғайымды кесер ме екен.
912. Бір тауға әрі қайың, / Әрі тал өседі.
913. Майтөбеде ол сусыз, / Өскен қамыс буынсыз.
914. Кішкене ғана тегене, / Сырты толған балауса.
915. Беткейге қар жауды, / Кетпеске айналды.
916. Қараша тауым қарлы болды, / Бір жауса, кетпейтұғын зәрлі болды.
917. Қар жауды тау басына кетпейтұғын, / Аяқ жерге қақ тұрар кеппейтұғын. / Отыз шаһар қаласы ойран болды, / Ел бар ма ебін тауып септейтұғын.
918. Қар жауар пәкене таудан кетпейтұғын, / Басында бұлағы бар кеппейтұғын. / Тас қорған тәңірім соққан бұзылмайтын, / Болар ма оны адам ептейтұғын.
919. Қар жауды Қаратаудың басына кетпейтұғын, / Етекте екі бұлақ кеппейтұғын, / Бір тауда бір диірмен босқа қалды, / Бар ма екен сол диірменді ептейтұғын.
920. Қар жауды таза жерге кетпейтұғын, / Түбінен қайнар шықты кеппейтұғын. / Алтыннан соққан қала бұзылыпты, / Бар ма жан оны соғып ептейтұғын.
921. Қары бар Қаратаудың кетпейтұғын, / Ішінде бір бұлақ бар кеппейтұғын, / Бұзылып алтын кісен босқа қалса, / Ұста жоқ ол кісенді септейтұғын.
922. Қара айғырым шабады қамшыламай, / Қара жерге аяғын шаншып алмай. / Бір төбенің басына шығып алып, / Мың қойды қасқыр жепті қан шығармай.
923. Шығыпты тау басына бір топ раң, / Төбенің бірі – қара, бірі – қылаң, / Қылышын қынасынан жылмаңдатып, / Раңның бірін қырмай, бәрін қырам.
924. Мың қойым суға кетті, / Байжан ақсақал қуа кетті.
925. Мың қойымды бір шыбықпен айдадым.
926. Бір төбеге қойыпты шынар жайып, / Қолына қылыш алды бір ғажайып. / Екі жақта шынардың қалқаны бар, / Кетпесін қалқанына қылыш тайып.
927. Алпыс қанат ақ орда, / Алпыс атанға сыймайды. / Алпыс атаным қысқа дейін десем, / Таңертең ұшқан құс / Кешке әрең қонады.
928. Қос бұлақ бір қарауыл салғаны бар, / Мойнында үш жүз алпыс арқаны бар. / Ақ тоғай, қара тоғай қалың ағаш, / Тоғайдың әр мезгіл де тарқары бар.
929. Қарамасаң жайлауға, / Қабан келер шайнауға.
930. Бір тауда мекен еткен отыз бөрі, / Ол кісі отызының қызметкері, / Жанында екі адам қарауына / Жүрмейді бірі ілгері, бірі кейін. / Тағы да екі адамнан тыңшысы бар, / Есітіп келіп тұрған әңгімені, / Бірінің ортасында бағлан қозы, / Секіріп ойнап тұрған әрі-бері / Істейді біреуді екеу, қиынды оңай, / Қозыдан пәрменменен шыққан желі, / Сол тауда мекен еткен бөрілердің / Бойы бар ұстап көрсең екі-ақ елі. / Жалмаймын жер жаһанды десе-дағы, / Көрсетпейді, қымтап тұрса екі тері.
931. Бір таудың басында бар бір топ тоғай, / Ойлаған ақыл-ойға жұмбақ оңай. / Сол таудың етегінде бір сарай бар, / Жүк әкеп түсіреді он бай ноғай.
932. Бір таудың адам жүрмес қиясы бар, / Екі самұрық, қос қыран ұясы бар. / Бітіпті етегіне құрма ағашы, / Басында бұлбұл құстың ұясы бар.
933. Үрпек-үрпек тау, / Үрпек таудың астында екі жарық жұлдыз, / Оның астында екі тышқақ тоқты, / Оның астында жатқан тағы бір құндыз.
934. Қалың қамыс, қалың қамыс, / Астында қия қамыс. / Пысылдауық, пысылдауық, / Астында сақылдауық.
935. Бір топ қамыс, / Бір топ қамыс астында қиған қамыс, / Қиған қамыс астында жылтырауық, / Жылтырауық астында пышылдауық, / Пышылдауық астында тебендеуік, / Тебендеуік астында қатар-қатар тас, / Ортасында жылмаңдауық.
936. Асқар бел, / Асқар белдің аржағында ақ өткел, / Ақ өткелдің аржағында кішкене тау, / Кішкене таудың аржағында қиған қамыс, / Қиған қамыстың аржағында мидай дала, / Мидай даланың аржағында қара қопа, / Қара қопаның ішінде қара шошқа, / Қара шошқаны алады жалғыз тоспа.
937. Күмбір-күмбір қарағым, / Қартайғанша жарадың.
938. Екі кісі ерегісіп келеді.
939. Ғаудыр-ғаудыр шанашым, / Қартайғанша көрмедім.
940. Құла бетте қисық астау.
941. Тауда жарбайып тұр.
942. Жар басында жарты кепе.
943. Жар басында жарты сыпыра.
944. Қарағай басына қатық ұйыттым.
945. Қиын-қиын қиялар, / Қияға жұмыртқа ұялар.
946. Бар екен бір жыланның отыз іні, / Түп-түзу бұл жыланның жоқ дүр міні. / Ғажайып бір мінезі тағы да бар, / Шықпайды бір інінен күндіз-түні.
947. Екі достың бірі ыңғайлы, / Біреуінен ебі жоқ. / Екеуін де бірдей көрем, / Маған артық-кемі жоқ.
948. Қимылда қос шебер, / Талай-талай іс бітер.
949. Бес балалы екі досым, / Біреуінің ебі жоқ, / Екеуін де бірдей көрем, / Маған артық-кемі жоқ.
950. Кезек-кезек сермейтін, / Жүргенде қанатым ол. / Түрлі еңбекке икемдейтін, / Ауырсынбай баратын сол.
951. Шашбау, / Шашбаудікі бес бау.
952. Бірі үлкен, бірі кіші, / Туысқан бірге бес кісі.
953. Адам боп жаратылған бес арыстан, / Бойлары бесеуінің бір қарыстан. / Құдайдың құдіретіне таңғажайып / Бесеуінің арасына тас жабысқан.
954. Бес сауысқан, / Бес сауысқан басына тас жабысқан.
955. Бес жанды бір жансызға мінгескен, / Айналып ақ тақырдан із кескен.
956. Бір күнде туған туыс бес, / Бойлары неге тең емес.
957. Бес ат, / Бесеуі де қасқа ат.
958. Бес көсеуім басы ақ күміс.
959. Бес адам бір есекке мінгесіп жүр, / Мінгессе де, талай жермен тілдесіп жүр.
960. Бар екен бәйтеректе екі аша, / Болмайды бар шақасы оннан аса. / Біреуі біреуінен икемдірек, / Құдайдың құдіретіне қыл тамаша.
961. Бір тауды мекен еткен отыз бөрі, / Он кісі отызының жұмыскері. / Сол таудың ортасында бағлан қозы, / Масайрап секіреді әрі-бері.
962. Бір тауды мекен еткен он бөрі, / Бес-бестен қызметкері.
963. Ағайынды он, / Кигені екі тон.
964. Бісміллә онға берді, / Он отызға берді, / Отыз Митанға берді, / Митан Шитанға берді, / Шитан ары қарай итере салды.
965. Оным отызға берді, / Отыз үлпекке берді, / Үлпек шөлпекке берді, / Шөлпек жұтып қойды.
966. Бес ағайын бар еді, / Бәрі бірдей жас еді, / Біреуі бірақ бас еді, / Бәрінен бойы пәс еді.
967. Салдым бесақамды, / Аштым дарбаза үйді.
968. Он терек отыз буын нұсқасы бар, / Бірі үлкен, бірі кіші қысқасы бар. / Бәріне лайықты атты қойған / Адамның тілі шешен ұстасы бар.
969. Басында тас құдықтың серке ойнаған, / Жегенмен дүниеге еш тоймаған. / Бар екен бір кісінің он баласы, / Не үшін екеуіне ат қоймаған.
970. Он үйрек, отыз аққу көлде жатқан, / Себеппен қаршыға құс дәмін татқан. / Алыстағы лашын құс ілмей қалмас, / Жақсылар ақылымен білмей қалмас.
971. Қолымда он жүзігім, ал шығармай, / Бір бөрі мал жейді екен қан шығармай. / Төрт торы, екі сала жұмбағым бар, / Мұны тапқан мені алсын мал шығармай.
972. Екі батыр қазына іздейді, / Екі батыр жол іздейді.
973. Болғанда ыран-қыран, / Жабыса кетер сондай қыран, / Бір биікке қатар-қатар жайлайды, / Бірге ұмтылады шықса ұран, / Кейде жым болып түйіледі, / Айтқанына көніп иіледі.
974. Жиырма баласы бар, төртеуі ана, / Бірі ұзын, бірі қысқа дара-дара. / Қандайлық істі қоссаң, ерінбейді, / Білімпаз мамандығы болған сара.
975. Он айда мен аламын он жаңа айды, / Он жаңа айды алсам да, ол таусылмайды.
976. Он кемпір мұз арқалап тұр.
977. Бір үлкен тау бар, басы қара, / Жан-жағында төрт сала бар, / Бәрі дара. / Басында даралардың күміс тәж бар, / Жігіттер, зейініңмен ойлап қара.
978. Он атты, он жаяу, қырық найзалы, / Қыздың сөзі пайдалы. / Асыққаның аяңдай тұр, / Асықпасаң, бір-біріңе таялмай тұр.
979. Бесеуі қашып бара жатыр, / Бұлдырық қуып бара жатыр.
980. Бірге жатып бірге тұрар, / Озуға тұра ұмтылар. / Екеуі мәңгі жарысып, / Көрген жоқ әлі қалысып.
981. Алпыс аналы қасқыр, / Жетпіс балалы қасқыр, / Ол да көп жүр құр-құрлап.
982. Мысыр деген шаһардың ортасында бір қонақ.
983. Жалама таста / Жалғыз қурай.
984. Денеңде бар, / Ойыңда жоқ.
985. Тақырда тайдың ізі.
986. Егіз қозы сүйексіз.
987. Бір мезгілде сүйексіз туған екі қой.
988. Бір дән бар дастарқанда салынбаған, / Дәмінен татпай ешкім қалынбаған. / Бір ағашқа бітіпті екі бұтақ, / Қанша жан ықтаса да, алынбаған.
989. Аққуды табаққа салған, / Пышақпен кескен жоқ, / Жемеген адам жоқ.
990. Бір жерден кішкене тесік көрдім, / Тесіктен алтын сарай есік көрдім. / Тесіктен бір өгіз дәу шыға келді, / Қайтадан кірем десе, кіре алмады.
991. Ереймен жерейменнен озбайды екен, / Асы алтын, қасығы күміс болып, / Өмірі бітіп мүлде тозбайды екен.
992. Бір шыққан соң орнына қайтып кірмес, / Қай жақтан келерін де адам білмес. / Азаттығы сонымен дүниенің, / Онсыз тірі ешкім де дәурен сүрмес.
993. Еккенім бір танапқа жалғыз бидай, / Аққурай қанасына кетті сыймай. / Біреудің аманатын алсаң дағы, / Тұрасың береріңде көзің қимай.
994. Балдан тәтті, / Удан ащы, / Тәрбиесіз, ата-анасыз.
995. Балдан тәтті, / Мақтадан жұмсақ. / Базарға апарып сатсаң, / Бір тиындық бағасы да жоқ.
996. Базарда сатылмайды, / Таразыда тартылмайды. / Өзі балдан да тәтті, / Өмірге бір шапағатты.
997. Суға салсаң – батпайды, / Отқа салсаң – жанбайды, / Жерге көмсең – шірімейді.
998. Өлсең де – өлмейді, / Өлмесең де – өлмейді.
999. Жаралғанға жабысқан.
1000. Дүниеде бір нәрсенің жоқ мекені, / Затының емес мәлім кім екені. / Мінсең берік, өзі жүйрік бек қашаған, / Апарар қуса Тәшкен сол пендені.