Қазақ жұмбақтары шешуімен

Қазақ халқының жұмбақтары шешуімен: табиғат, жан-жануар, үй бұйымдары, адам туралы. Әр жұмбақтың жеке беті бар — алдымен өзіңіз ойланып, сосын шешуін ашыңыз. Барлығы: 2 264. 20-бет, барлығы 23 бет.

1901. Бір қазыққа он сегіз ат байланған, / Ат байлап жан-жағына қаптайланған. / Астына жеті шапан жайлап тастап, / Үстіне жеті сәлде тағы тайлаған.
1902. Шығасың, шығасың – шыға алмайсың, / Қарайсың, қарайсың – көре алмайсың. / Не сұрасаң – баршаға береді.
1903. Басы жоқ, жаны жоқ, / От оттатып, су ішкен.
1904. Жиылған туған айға бір топ жұлдыз, / Жиылар түнде тарқап, аман күндіз. / Қажеті ақыреттің табылады ол айға, / Қанша мақұлық келсе де жүз.
1905. Үсті – жарық, / Асты – жарық, / Ішіне кірсең адам қалмай, / Сонда да бұған барып болмай.
1906. Басы екен өлеңімнің аяқтайын да, / Азырақ мен сізді мақтайын да. / Көсілген көмекейің ақын болсаң, / Пейіштің кім тұрады тақтайында.
1907. Жүз он төрт балапан бар бір ұяда, / Сөздері балдан тәтті бек зияда. / Жүз он төрт балапанда бес мың тіл бар, / Білмейді қайбір надан қапияда.
1908. Меккеде бір дария бар беті қатқан, / Бетіне бетегесі шығып жатқан.
1909. Диірмен-диірмен тасы бар, / Алтын күрек қасы бар. / Оны тапқан адамның / Бір жүз жиырма бес жасы бар.
1910. Қат, қат, қат кигіз, / Қатауыл тұрған қай кигіз? / Бүк, бүк, бүк кигіз, / Бүктеулі тұрған қай киіз?
1911. Әлемнің ортасында бір қызыл ту, / Құдайдың құдіретімен базасы бу. / Дарияның ортасында бір бәйтерек, / Қолы жеткен ап ішер бір шыны су.
1912. Бар екен бір қақпалы үлкен шаһар, / Өзінің қырық сегіз көшесі бар. / Мұқтажың көңілге алған табылады, / Не керек қандай қажет жұмысың бар?
1913. Намазды бес уақытта бес оқиды, / Құтпанды бәрінен де кеш оқиды. / Мен сенен ақын болсаң сөз сұрайын, / Намазды жыл он екі ай неше оқиды?
1914. Отыз дуадақ, / Бес безгелдек, / Бір әдемі атты кісі, / Бір аққу.
1915. Отыз ор дуадақ, / Қырық қыр дуадақ, / Екі қоңыр үйрек.
1916. Отыз ор дуадақ, / Қырық сегіз қысыр дуадақ, / Бес безгелдек, / Бір тоты құс.
1917. Жалғаннан алтын басты киік бақтым, / Мойнына он сегіз мың арқан тақтым. / Бес қадақ, тоғыз шерік іліп қойып, / Отыздан аяғына шеге қақтым.
1918. Бір таудың етегінде отыз дарақ, / Тұрады барлық адам соған қарап. / Күніне ол бес рет мәуелейді, / Айтайын қайсы бірін сізге санап.
1919. Бір үйде отыз кітап, / Бес қалам. / Кім оларды күтсе, / Алладан мархабат көреді.
1920. Аяқ сайын бес батпаннан жүгі бар, / Отыз түрлі шоқысы, / Әр түрліден құбылар.
1921. Бір түп әңгелекте он екі әңгелек болады, / Он екі әңгелектің біреуін тапқан адамға сауап болады.
1922. Қолымда бес алмам бар, / Бес саусақтың саласындай. / Оның үшеуі күнді көріп, күнге піскен, / Екеуі көлеңкенің саясында.
1923. Қолымда бес сақинам бар шығармай, / Оны тапқан жігітке мен тиемін мал шығармай.
1924. Бір сарай ішінде көп ағаш, / Бұтағы жиырма төрт, басы құрдас. / Құдайдан бір нұр келді бөліп ал деп, / Бөледі қалайынша ақыл сынас. / Ішінен бес бұтағы шықты басқа, / Сөз айтты ақылменен қарындасқа. / Екеуі күндіз алды нұрдан бөлеп, / Үш бұтақ алды қылып басқа. / Бес бұтақ ортасынан бөліп алды, / Он тоғыз бұтағы мақрұм қалды. / Шығарды Даужан Сұлтан Темірұлы, / Тәубеге көп құрбылар зейін салды. / Қыдыр етсең сол нұрды ықыласыңмен, / Құдайым берер дәулет шыныменен. / Жұмбақтың шешуі сол емес пе, / Баршасын айтып жаздым күніменен.
1925. Хақ тағала жаратыпты бес жеміс, / Ол жемістер бір-бірін көрмеміш. / Үшеуі оның түні жүзін көрмеміш, / Екеуі оның күн жүзін көрмеміш. / Әркім ол жемістен жемесе, / Мәңгі бақи жұмақ көрмеміш.
1926. Бір үйде бір қыз көрдім екі есікте / Бір жігіт оған келіп кездесіпті. / Көтеріп қыз аяғын «Сұқыба» айтып, / Екеуі бір кәлиме сөйлесіпті. / Келер жігіт жалғыз келіп еді, / Қайтарда ашты екеуі бір есікті.
1927. Бір құстың зияны бар адамзатқа, / Шығады мезгілімен әр уақытта. / Еш адам онан қашып құтылмайды, / Құдай-а, сол құсыңнан өзің сақта.
1928. Ішінде мың қасқырдың бір жолбарыс, / Қасымнан, айқайласам, кетпейді алыс. / Қасқырды қашар деген бар үмітім, / Жолбарыс шаппай кетпес көптен таныс.
1929. Базардан алып келдім ақ сандық, / Ішінде не бар екен деп біз таңғалдық, / Ішін ашып қарасақ: бір торғай, бір қырғи, бір жылан, бір жас бала, / Төртеуі не ғып отыр біз таңғалдық.
1930. Бұрынғы уақытта бір хан болған, / Лашын, сұңқар, қаршыға, бүркіт салған. / Оның төртеуі де қарап болып, / Күйкентай отыз үш мыңға барған.
1931. Дүниеде бір жан бар мұздан тайғақ, / Өтеді қой мен ешкі одан айдап. / Ебі келсе, түйе мен сиыр да өтер, / Бұл сөзге «хадис» пенен «аят» айғақ.
1932. Бір таудан қырық екі бұлақ аққан, / Қасында он жеті патшасы бар ақыл тапқан. / Болғанда он екі уәзірі бар, үш шабарман, / Бұларды құрастырған жалғыз хақтан.
1933. Бауырынан түйе тасың ат жалмайды, / Құдайдан шын тілесең не бермейді. / Бар екен бауырында бес балапан, / Үшеуі күн көрмейді, екеуі түн көрмейді.
1934. Қырық сегіз оқ, садақ бар тал белімде, / Шешенің мені жеңер бар ма еліңде, / Бес бақан, отыз оқ жұмбағым бар, / Таба ғой шешен жігіт қапелімде.
1935. Төрт жүз ат айдадым санамай, / Қырық ат айдадым байламай.
1936. Бар екен бір ғажайып тіпті өлмеген, / Адамға мына жүрген көрінбеген. / Жұмбақ тұр тіпті қиын таңғалғандай, / Бар ма екен үлкен кісі бұны білген.
1937. Қабат-қабат қаптама. / Ақылың болса, аттама.
1938. Қабат-қабат қалып, / Іші толған әріп. / Үйретері көп деп, / Құрметтейді халық.
1939. Жаны жоқ болса да, / Ақылды адам ісін істейді.
1940. Бір нәрсе білмегенді білгізеді, / Өзіңді, тұрсаң қарап, күлгізеді, / Жалғанда әңгімесі сондай қызық, / Жаныңды, тыңдай берсең, кіргізеді.
1941. Бір құсым бар қаны жоқ, / Қанатының саны жоқ. / Адамменен сөйлесер, / Ақылы бар, / Жаны жоқ.
1942. Бір су бар Шыршық деген қалқып аққан, / Бетінде бетегесі шығып жатқан. / Қарайсың, міне, соған тамашалап, / Сол судың кете алмайды дәмін татқан.
1943. Сандығым бар өзгеше, / Қолыма алып жүремін. / Ішін ашып ақтарып, / Өмір сырын білемін.
1944. Ұзын-ұзын ұсқауын, / Ұзынына кім жетер? / Шұбар ала күйкентай, / Шұбарына кім жетер?
1945. Жүзі бар сәнді сұлу ондап, мыңдап, / Сыры бар неше алуан тұрсаң тыңдап. / Жүрмейтін жері де жоқ әлемде оның / Қадірі мейлінше зор, ол неткен зат? / Ізінен іздегендер жол табады, / Олжаны аздап емес, мол табады.
1946. Тілі бар да үні жоқ, / Өзін адам түсінген. / Жүрегі бар, қаны жоқ, / Сөйлей туған ішінен.
1947. Қойған жерінде жатады, / Қолыңа алсаң, өзіңе тіл қатады.
1948. Көлемі шағын, көп қыры, / Қолдан қолға өтеді. / Өмірдің талай мол сыры / Ішіне сиып кетеді.
1949. Бір қойым бар қаны жоқ, / Қанатының жаны жоқ. / Адамменен сөйлесер, / Ақылы бар, жаны жоқ.
1950. Өзі саңырау, / Һәм айтады, / Һәм үйретеді.
1951. Адамсыз кетеді, / Айтса, тарих тұрады, / Тағдырда жазған.
1952. Бір қобди дүние жүзін бағалаған, / Әсемдеп, талай адам қамалаған. / Қобдидың ашылмайтын кілті өзінде, / Ашылса, табылар еді не қалаған.
1953. Жапанда бір нәрсе бар аузы жабық, / Ашылар мезгілінде баурын жазып. / Ішінде толып жатқан қазынасы бар, / Қорек қып пайдаланар тамам халық.
1954. Ұзын-ұзын, ұзын жол, / Ұшына жеткен бар ма екен? / Түбі терең қара су, / Түбіне жеткен бар ма екен? / Түбіне жетіп бұл судың / Қанып ішкен бар ма екен?
1955. Дүниеде бір дария беті қатқан, / Бетінде бетегесі шығып жатқан. / Қараса сол құдыққа, көз жетпейді, / Құр қалмас сол құдықтың дәмін татқан.
1956. Шамасыз бір жүйрікпен жылдам жарыс, / Кісімен отыз екі болдым таныс. / Ойласаң, ой түбіне жете алмайсың, / Ойласаң, оның түбі тіпті алыс.
1957. Сай бойында сары алтын.
1958. Ауыр-ақ, бірақ түсер салмағы жоқ, / Артқанның арып кейін қалғаны жоқ. / Арқалап бірін қоймай көтергеннің / Аяғы ешуақытта талғаны жоқ.
1959. Теңіздей түбі терең, / Сүңгіген жетер әрең.
1960. Оны алмасаң, оңалмайсың, / Алсаң, ұстап көре алмайсың.
1961. Бір сандық пайғамбарым соққан сайлап, / Үміткер таба ма деп әркім ойлап. / Ішінен ол сандықтан дәм татқан жан, / Тұрады періштелеп күнде айқайлап.
1962. Шығады би қарадан, алтыннан ту, / Жігіттер, құлшылыққа беліңді бу. / Үстінде дарияның үлкен кеме, / Алып ішер қолы жеткен бір шыны су.
1963. Қарала аяқ ат міндім қаздаңдатып, / Су ішпесе, жүрмейді қырсау тартып, / Бір аяғын шалшыққа малып алып, / Тар көшеге салдым табандатып.
1964. Жаны жоқ қаршыға қолға қонар, / Жем алып қиын жерден аузы толар. / Мен өзім қаршығамнан баһра алдым, / Шешуі осы сөздің қиын болар.
1965. Ат міндім қарала аяқ қаздақтатып, / Жүргенде жол салады табандатып.
1966. Қолының бес сопының қызыл аса, / Көрген жан болады екен таң-тамаша. / Өзі жансыз жандының күшімен, / Жансызға тіл береді қимылдаса.
1967. Астында төсегі бар салған тағы, / Адамша сөз сөйлейді, тілі жоқ, жағы, / Теңізден салған жолы сайрап жатыр, / Мүдірмей ойлап тапшы мұны дағы.
1968. Бір ат бар бесеу ара, өзі жорға, / Саламын жорғалатып жолдан-жолға. / Найзамен қар үстіне суды құйып, / Ғажайып бір іс қылдым осы жолда.
1969. Бір құс бар тап-тамаша тұмсығы ұзын, / Есептеп келеді өзі жердің жүзін. / Салғанда жалтыр мұзда жорғалайды, / Кейбіреу білмейді оның басқан ізін.
1970. Жирен тұлпар желгенде / Тұяғынан тер тамар. / Аққан тері әшекей, / Қар үстіне жол салар.
1971. Өзі арық, / Басы жарық, / Жүрген жері көп әріп.
1972. Басын қырқамын, / Тілін жарамын, / Су беремін, / Сонан соң өзі сөйлейді.
1973. Қара-дүр қасы, / Жарық-дүр басы, / Тұқаң-тұқаң еткенде, / Келеді көздің жасы.
1974. Атыңнан айналайын Әбдіхалық, / Дымдыға дымсыз кірер басы жарық.
1975. Тастан құдық, / Біз тұмсық, / Суалар бастау қылып. / Бес солдат күтуші қып итергенде, / Қарайтар ақ жазықты жастау қылып.
1976. Жаны жоқ, бірақ ізі бар, / Жетектеп өзің жүресің. / Сол ізді қайта зерттеп кеп, / Көп нәрсені білесің.
1977. Ұзын тұмсық сауысқан, / Бір көлдің суын тауысқан.
1978. Екі басты айдаһар, / Қара суды ішеді. / Қайта құсып ақ жерге, / Өрнектері түседі. / Онсыз жаңа іс болмас, / Адамның қылар ісі еді.
1979. Қалам шәріп, / Екі тұтам, / Екі елі, басы жарық.
1980. Бір бөлек көріп жүрмін жайма базар, / Өн бойы бір азамат қағаз жазар. / Қасында құдығы бар тастан соққан, / Суарып қолда сайман пайдаланар.
1981. Жапанда бір құдық бар суы тәтті, / Ішінде бір бәйтерек бек айбатты. / Жаралған десең болар, қандай шебер, / Адамзат не бол десе, сол болыпты.
1982. Бес көл бар айналасы қоршаулы тас, / Сүңгиді жалғыз үйрек екі айыр бас. / Бес жігіт бір өзіне қызмет қылған, / Тамған жерде қалар көзіне жас.
1983. Бір нәрсе құмырсқа бел, сүйрік тұмсық, / Екі бүйірі шығыңқы, көзі қисық. / Жансызда жалықпайтын соны көрдім, / Жорғалап қызмет етер құстай ұшып.
1984. Секіріп жүріп сырғиды, / Тетігі бірақ адамда, / Ақылмен, бимен жылжиды.
1985. Бір жорға бар шабысты, / Ақ қағазға жабысты. / Жорғаласа тайпалап, / Келтірер көп табысты.
1986. Қабы сояу, / Тіні бояу.
1987. Бір нәрсе ала шұбар, қара тұмсық, / Қарасаң басқан ізі қисық-қисық. / Өзі жансыз, жандының күшіменен / Борайды ат үстінде желдей есіп.
1988. Өзгені бақытты етем деп, / Өзі қажалып кетеді.
1989. Тамға таяқ сүйедім, / Отыз екі сыр-сырлап.
1990. Бір құс бар екі тілді сайрап тұрған, / Үстінде мәуесі бар жайнап тұрған. / Ішетін суы да көп, ішу де көп, / Құдығы тасбұлақтан қайнап тұрған.
1991. Бір құс бар дарияда тұмсығы ұзын, / Жаны жоқ жанды малдан жүрер бұрын. / Бұл жұмбақ талай жерде айтылып жүр, / Еш адам шеше алмайды бұдан бұрын.
1992. Үшкір ғана бір нәрсе айыр басты, / Құдықтан көзге сулап төкті жасты. / Кеппейтін мәңгі бақи жастың ізі, / Дүниенің бәріменен араласты.
1993. Үш адам мініп алып жалғыз жорға, / Үшеуі тәуекел деп түсті жолға. / Ізінен жорғасының тәлім қалып, / Кетіпті жаппай тарап қолдан-қолға.
1994. Бір ыдыс әркімдерге болған аян, / Бір жерде сабыр етіп, қылмас баян. / Әркімнің қолында жүр оның суы, / Ол судан ақыл табар барлық адам.
1995. Дүниеде бір құдық бар қайнап жатқан, / Ішінен су шығады мың сан батпан. / Сол құдық сондай-ақ көп болса дағы, / Бетіне бетегесі шығып жатқан.
1996. Ағартуға жоқ, / Қарайтуға әйдік-ақ.
1997. Зерек бала қолданса, / Көңілі тояр. / Жалқау бала қолданса, / Қол-аяғын бояр.
1998. Кішкене құдықтан, / Найза ұшты шыбық / Су ішіп құныққан.
1999. Он қойым өміріме болады азық, / Инемен суарамын құдық қазып. / Жатсам да, тұрсам дағы өз қасымда, / Өзімнен көрген емес кейін қалып.
2000. Бір кісі он әскермен жүреді ылғи, / Әскері мұздан бөрік киеді ылғи. / Кісі отырып, әскері қызмет қып, / Еңбегі иесіне тиеді ылғи.