Қазақ жұмбақтары шешуімен
Қазақ халқының жұмбақтары шешуімен: табиғат, жан-жануар, үй бұйымдары, адам туралы. Әр жұмбақтың жеке беті бар — алдымен өзіңіз ойланып, сосын шешуін ашыңыз. Барлығы: 2 264. 16-бет, барлығы 23 бет.
- Айтайын бір жұмбағымды саған нұсқап, / Басына бөрік киер, құндыз ұстап. / Үстіне ақ бешпетін киіп алып, / Жүреді екі қолын артына ұстап.
- Ғаламат төрт аяғын басып тұрған, / Сырғасын құлағына асып тұрған. / Ысқырған айдаһардай айбыны бар, / Аузынан гауһар отын шашып тұрған.
- Жылғасы жоқ, саясы жоқ, / Су ағар жылтырап. / Ортасында бір нәрсе / Қызарады қылтырап. / Дәлекей қалпақ басында, / Екі бала қасында. / Қайда тақыр көрінсе, / Қақаяды қасында.
- Қоқан бөркі басында, қос қоржыны қолында, / Хан да жақсы көрініп отырады қасында. / Өзен емес, көл емес, су ағады жылпылдап, / Ортасында бір нәрсе қызарады қылтылдап.
- Арығы жоқ, жабы жоқ, / Су ағады сыртылдап. / Ортасында бір нәрсе / Қызарады жылтылдап.
- Аузы бар арқасында иегі жоқ, / Далаға кіріп шығар тірегі жоқ. / Күл менен жаңқа жеп, су ішеді, / Байғұстың онан басқа қорегі жоқ.
- Көзіме көрінеді сары болып, / Ішінде от пен су жары болып. / Төрт аяғы түйенің табанындай, / Екі құлағы шошқаның қабанындай.
- Сылдыр-сылдыр сары айғыр, / Ашуланса кісінер. / Құлындары құла ала, / Құйрық жалы қара ала.
- Адамға қарайтұғын қабағы жоқ, / От пенен судан басқа тамағы жоқ. / Біраздан соң қарасаң аузын ашып, / Ішіндегі қалады жабағы боп.
- Мұрны ұзын, аузы көрдей қара кемпір, / Төркіні Бұқар жақта, өзі жесір. / Бір күні бұл қашып кетер-ау деп, / Сыртынан бес кісіні қойдық кепіл.
- От басында бүкір шал, / Тірлігіне шүкір шал.
- От басында таукешік.
- От басында омпиған, / Омырауы томпиған.
- Бір қарыс, екі тұтам бойы бар-ды, / Өзінің сақилықтан ойы бар-ды.
- Таңертең тұрып шатырымды құрдым.
- Ерте тұрып шатыра жайдым.
- Тұтқасы бар ұстайтын, / Алақандай жерге қыстайтын. / Сағат болмай көшеді, / Тиіп кетсең, ұшады.
- Он екі аққу, бір тақыр, / Бір тақыр көлді жағалайды.
- Кішкене ұлым бар, / Кірген-шыққан сүйеді.
- Ымпиттым да жымпиттым, / Жүнін алып сымпиттым.
- Аузы бар да, тілі жоқ, / Құйрығы бар да жүні жоқ.
- Бір нәрсе аяғы бар, тұяғы жоқ, / Мойны бар, басы менен құлағы жоқ. / Артында бір көлденең ағашы бар, / Сонда да мал секілді сияғы жоқ.
- Көк өгізім гүрілдейді, / Жансыз ағаш дірілдейді.
- Екі малта, бір көсік, / Екеуінің бірлесіп / Көтергені бір көсік, / Үшеуінің аңдығаны бір тесік.
- Бір бием желіні жетіп егіз тапқан, / Айғыры туар күні үйірін тапқан. / Бірі ұлпал, ласының бірі жаңқа, / Япырай, неткен зерек мұны тапқан.
- Түнде буаз, күндіз қысыр, / Күндіз буаз, түнде қысыр.
- Айдаһар жылан көрдім екі басты, / Бір басы бір басынан екі елі асты. / Аузына қанша нәрсе түссе дағы, / Аптығып өз-өзінен жұта алмасты.
- Буынын басса, былқ етер, / Тайып кетсе, шық етер.
- Үлкен келін есік ашты, / Кіші келін ұрып қашты.
- Кішкене ғана келіншек, / Бет моншағы төгілшек.
- Аузы бар да тісі жоқ, / Оны ұрмаған кісі жоқ.
- Жансызда бір жансыз бар тоймайтұғын, / Қолында шоқпары бар қоймайтұғын. / Белінде үш-төрт жерден белбеуі бар, / Өзі өлмесе, белбеуі тозбайтұғын.
- Кең балақтың ішінде / Кетпен сап болады.
- Бір ағаштан үй тіктім, тиып-қиып, / Ішіне неше мың жан кетер сыйып, / Тек біріне ғана сен тиіп қалсаң, / Баршасына кетеді бүлік тиіп.
- Кең шалбардың ішінде / Кертік басым ойнайды.
- Тамаша құстар көрдім құйған қыштай, / Қапаста жатыр алтау іші пыспай, / Қапастан сол алтауы шыға келсе, / Қылады әркім құрмет қолын ұстай.
- Жоғарыдан асқан, / Ортасына көр-жөр басқан.
- Ана беттен бір ұрды, / Мына беттен бір ұрды. / Апам ұра берген соң / Аппақ тозаң құйылды.
- Тап-тап етеді, / Астынан керуен өтеді.
- Аласа үйден қар борайды.
- Үйге біткен бәйтерек, / Жапырағы жыртық терек. / Жапырағы жыртық болса да, / Бәйбішеге сол керек.
- Кішкене ғана аран, / Асты толған боран.
- Көз алмассың жүзінен, / Үй өткерер көзінен.
- Өзі – жаңа, / Өзі – тесік.
- Бір жансыз, өзі жаңа, дөп-дөңгелек, / Жұтатын қисабы жоқ тамақ керек, / Өзіне керек асын бере берсең, / Қылады ірілі-уақты екі бөлек.
- Жаңа табақ түбі тесік, / Тақ-тақ етті, / Астынан керуен өтті.
- Ішкен суын шұңқырға құяды.
- Үйректің өзі тереңде, / Ақ құйрығы ернеуде.
- Басы ұяда, / Құйрығы қияда.
- Асқа бармайды, / Аспаздан қалмайды.
- Сүбелі, бүйірі бар, қабырға жоқ, / Жүреді екі қолымен омыртқа жоқ, / Ал өзі өмір бойы жер баспайды, / Бақай, тірсек, тілерсек, тобық та жоқ.
- Аппақ, ұзын қозғалмай жатыр сулап, / Сол нәрсе қолға түссе, кетер турап.
- Бір хайуан ұзын түсіп, жатыр сұлап, / Адамзат көтермесе кетер құлап. / Бетіне келген жанды тіліп тастап, / Қозғалар адамнан тек көмек сұрап.
- Басына темір киген, қос құлағы / Бар екен адамзатпен ынтымағы. / Жүрмейді өздігінен сүйремесең, / Мекені отыратын тамақ жағы.
- Аузы бар да, тілі жоқ, / Терісі бар да, жүні жоқ.
- Ағарып кіреді, / Қызарып шығады.
- Үсті тас, асты тас, / Ортасында піскен ас.
- Үсті темір, асты темір, / Ортасын ал да, кемір.
- Былқ-былқ, былқ семіз, / Қабырғасы жоқ семіз.
- Бар еді бір жұмбағым егін емес, / Кісінің егейін десе, ебі келмес. / Барлық ел аттарға тегіс бірдей, / Көтерсең, ешнәрседен жеңіл емес.
- Судан шығар жарқырап масаттанып, / Тіл шықса, дүниені қылар жарық. / Қайтадан суға түсе ғайып болар, / Адамзат керек қылар рақаттанып.
- Бір нәрсе өзі нәзік керек еді, / Қолынан жерде жатса не келеді. / Дариға ағып жатқан салса тастан, / Сонымен даражаға тең келеді.
- Құрғақ жерде сақтайсың, / Онсыз тамақ таппайсың.
- Алыстан қарасам, аппақ, / Татып қарасам, тәтті-ақ.
- Аппақ қардай өңі бар, / Тамақ болар түрі бар. / Одан қашар адам жоқ, / Төрт бұрышты қыры бар.
- Өзі аппақ қардай, / Шайға салсаң, балдай.
- Бір қазанның ішінде екі түрлі ас.
- Кішкене ақ шыныда екі түрлі су.
- Бір құдықтың екі алуан суы бар-ды, / Қайнатса оның суы мұз болады.
- Құдайдың құдіреті көп болады, / Бір кеседе екі түрлі сүт болады.
- Суға қайнап сорпасы шықпас.
- Ғалымдар сөз сөйлесе ұқтырады, / Ішінде бір қалбырдың сүт тұрады. / Ол сүттің бірі жанды, бірі жансыз, / Жансыздар жаны барын жеп тұрады.
- Бір нәрсе ақ пен сары, екі қабат, / Құдайым керемет берген аямай-ақ. / Ісіне құдіреттің таңғаласың, / Кетеді біраздан соң тарап-тарап.
- Су көрдім реңі екеу бір қазанда, / Қақпағын аша алмайды ешбір жан да.
- Бір бөдененің ішінде екі түрлі суы бар.
- Айдалада ақ сандық, / Аузы-мұрны жоқ сандық.
- Бір үй бар әйнегі жоқ һәм есігі, / Ішінде Алла берген бар несібі. / Болады бір жанды, бір жансыз, / Сандықтың табылады өз кәсібі.
- Әуеден ұшқан біл дейді, / Білдің бауыры зіл дейді. / Тіріден өлі шыққан, / Ақылың болса, біл дейді.
- Ашылмаған сандықта жыртылмаған пұл жатыр.
- Ақ сандық айналадан тауып алдым, / Ішінде не бар, не жоқ таба алмадым.
- Айдалада ақ отау, / Аузы-мұрны жоқ отау. / Отыз күнде сол отау, / Айдалада жоқ отау.
- Ақ отаудың есігі де жоқ, / Тесігі де жоқ.
- Аузы бітеу ақ отау.
- Есіксіз, түндіксіз отау.
- Екі аяғы да жоқ, / Белінде таяғы да жоқ.
- Ашып қарасам, аппақ, / Жеп қарасам, тәп-тәтті.
- Пісірсең, ас болады, / Пісірмесең, құс болады.
- Әуеде жұмсақ, / Отта қатты.
- Аппақ қана домалақ, / Жейді сыртын тазалап.
- Қазық басына қар тұрмас.
- Әуеден айнала ұшқан бөдене екен, / Бөденені біреу атып жеген екен, / Еті арам, сорпасы адал немене екен?
- Қаршығам өзі қансыз қолда қонар, / Қиын жерден қуанып ауыз толар. / Мен өзім қаршығамнан дән алыппын, / Шешуі бұл жұмбақтың қандай болар?
- Бір жерде бар дейікші сары бұлақ, / Мақсаты адамзатқа нәсіп болмақ. / Тып-тыныш өз жайымен тұрмаған соң, / Байлаған екі жақтан тесіп құлақ. / Ойнақтар ор текесі ортасында, / Денесі басқалардан ұзынырақ.
- Жалғанда бір құдық бар суы тәтті, / Қауғасын бес бәйтерек мықтап тартты.
- Қырымда бір құдық бар суы батпан, / Сол суы шілде күні мұз боп қатқан. / Сіресіп бауырдай боп қатқан мұздың / Бетіне бетегесі шығып жатқан.
- Құйып қалып құйыртпағын шығардым, / Салып алып сара бала туғыздым.
- Әрі сусын әрі дәрі, / Емге ішеді жас пен кәрі. / Малдың сүті, елдің құты, / Деп бағалар жұрттың бәрі.
- Секірме тастың үстінде / Сексен қойдың ізі бар.
- Шиге жайып кептірген, / Өзі қышқыл, түсі ақ, / Сорсаң, дәмді, түсі ақ, / Жаңғақтай-ақ домалақ.
- Мың қойым суға жүзеді, / Қойшысы бірге жүзеді.