Қобыланды батыр (24-бөлім)

Шәрдің қалың ішінен
Алшағыр шықты түбектен.
Қатуланып Қобыланның
Түгі шықты білектен.
Етке тоқтар қайрат па,
Шаншығанда шықты сүйектен.
Тартып бақты, шықпады
Қобыланды ердің найзасы
Қанмен қатып жібектен.
Алшағыр ханды өлтіріп,
Кәпірдің күнін қуырып,
Артықша тартып күш етіп,
Найзасын алды суырып,
Бір уақыттар болғанда.
Есіктің алды балдырған,
Нан піседі тандырдан.
Қарауыл отын жандырған,
Мұсылман көңілін қалдырған.
Қызылбастың жұртында
Тағыболат, Тасболат
Құртқаны алар сапарда
Бір өзінің әкесі,
Жеті үлкен ағасын
Бірден қырып салдырған.
Ағанас бенен Тоғанас
Алшағырдың соңынан
Қаладан шықты екі жас.
Әке, ағасын өлтірткен
Ежелден кекті бұлар қас.
Ағасы еді Ағанас,
Інісі еді Тоғанас.
Таптырмай ақыл-айланы,
Қобыланды ерге Ағанас
Келе салды найзаны.
Қараспанның тауында
Бір қызылбас, бір қазақ
«Бермейміз,—деп,—намысты»,
Екі батыр шегініп,
Найзаларын салысты.
Найза қанға майысты,
Итерісіп тұрысты,
Ат тізесін бүгісті.
Мінген аты ала-ды,
Атына оқшасын жіберді.
Іздегені қызылбас,
Дұшпанын Қобылан табады,
Пірлері кәміл қолдады
Қобыланды сынды баланы.
Көңіліме болмаса,
Ағанастың найзасы
Қобыландының бөксесін
Қисайтып кетіп барады.
Қобыландыдан қуаты
Басымырақ болғанын
Көбіктінің Қарлыға
Қиядан көзі шалады.
Қобыланды аттан ауғанша,
Ағанасты Қарлыға
Іліп тастап барады.
Артынан келді Тоғанас,
Түзеліп алып Бурылға
Қобыланды іліп тастады.
Тоғанастың артынан
Көк қасқа атты Ақтайлақ
Ұрысқа кірді жағдайлап.
Орақ бенен ұрысып,
Ақтайлақты сол жерде
Орақ іліп тастады.
Ақтайлақтың соңынан
Баласы еді Нарқызыл
Келіп еді ұрысқа,
Қараман іліп тастады.
Қазан басты Қара дәу
Шығып еді қаладан,
Қарлыға іліп тастады.
Қалмақтың Қара батыры
Шығып еді қаладан,
Қобыланды іліп тастады.
Мұсылман көрсе оқ атқан,
Қызылбас көрсе жан тартқан,
Қырық құлаш Қызыл дәу
Шығып еді қаладан,
Қараман іліп тастады.
Осынша ердің артынан
Күмбезді найза қолында
Ағын судың сағасы,
Аққайырдың жағасы
Көп қызылбастың ағасы,
Көбікті ханның баласы,
Кәмшат бөркі басында,
Нөкері бар қасында,
Өзі он бес жасында,
Күйеу болып жатқан осында.
Үстіне дұшпан келген соң,
Ұрыспасқа айла табалмай,
Соғыспасқа дұшпанмен
Жана шықты шәрден
Көкала атты Біршымбай.
Келуіменен Біршымбай
Бөтен сөзге қарамай,
Қобыланды бір шанышты,
Қарлығаны бір шанышты,
Қараманды келіп бір шанышты,
Сол бойымен Біршымбай
Сыпыртып өтіп жөнеді.
Қайта айналып шапқанда,
Орақты келіп бір шанышты,
Қарлығаны бір шанышты,
Қараманды бір шанышты,
Қобыланды бір шанышты,
Сыпыртып өтіп жөнеді.
Етіне киген жейде еді,
Маңдайы шып-шып терледі.
Біршымбайдың қайраты
Барған сайын өрледі.
Қайраты артық Біршымбай
Самсап тұрған ерлерді
Бір адамдай көрмеді.
Үш-үштен найза тиген соң,
Төрт көкжал да меңдеді.

Әлқисса, Қарлыға Біршымбайдың күшін көргеннен кейін, қарсылық қылып жеңудің бекерлігін, айламенен құртудың жөн екендігін айтқаны:

Қарлыға тұрып сөйлейді:
—Сіздер кейін тұрыңыз,
Барайын жалғыз мен,—деді.
Әуелі Алла анайым,
Хақ жаратқан Құдайым.
Мал шыдамас жауырға,
Ер шыдамас бауырға.
Сіздер кейін тұрыңыз,
Бірге туған ит еді,
Жалғыз өзім барайын.
Мінген аты ала-ды,
Атасы әйел демесең,
Қарлыға қыз да ер еді.
Қараман, Қобылан, Ораққа
Жолдастыққа жарады.
«Есебін тауып айламен
Өлтірмесек болмас»,—деп,
Бөркін жұлып алады.
Шашын жайып Қарлыға,
Ақмоншақ атты қамшылап,
Ерлердің шығып қасынан,
Біршымбайдың алдына
Қарлыға шауып барады.
Қарлыға барып сөйлейді:
—Бірге туған Біршымбай,
Сен кеткен соң, шырағым,
Шәрді басып көп дұшпан.
Дұшпанды қырып, шырағым,
Шәрді алдым босатып,
Бір жанымды аямай.
Жалғыздық түсті басыма,
Қайратқа атаң жарамай.
Көп дұшпанның ішінен
Қашып еді үш батыр,
Жалғыз қудым шыдамай.
Өлсем де жоқ арманым,
Есен-аман, саламат
Көрсетті сені бір Құдай.
Мені танып, жалғызым,
Атыңның басын бұрмадың.
Қайратыңнан айналсам,
Жалғыз бауырым, Біршымбай,
Болайын сенің құрбаның.
Менен қашқан үш дұшпан
Мынау келіп тұрғаны.
Сөзімді тыңда, әй, ботам,
Жалғыздық түсіп басыма,
Көңілімде көп қапам.
Осы келген батырлар
Менен қашқан үш адам.
Бұл дұшпаннан ала алмай,
Басымды саған қоса алмай,
Ақыл-айла таба алмай,
Жаралы болды сорлы апаң.
Бір туғызған, шырағым,
Екеуімізді Құдай-ды.
Жақыны көрсе кемшілік,
Кімнің жаны шыдайды,
Жара қатты, жан тәтті.
Басынан бөркін жұлып ап,
Бірге туған Қарлыға
Алдына келіп жылайды.