Қобыланды батыр (10-бөлім)

Мал шығармай салаға,
Жан шығармай далаға,
Жалғыз адам құтқармай,
Сырлы қала бендесін
Артық туған Қобыланды
Айдап шықты далаға.
Қазанның екі қаласын,
Қазына алтын-күмісін,
Малын, жанын ызғытып,
Осыншама көп малды
Айдап жөнге салады.
Жалғыз туған Қобыланды
Артық бақыт табады.
Толып жатқан көп жаман
Көп олжаға кенелді.
Қаладан сыртқа шыққан соң,
Көп қосын көшпей бөгелді.
Атадан жаман туғандар,
Екі-үш күн етке тойғандар
Қоста отырып кеңесті,
Кеңескенде не десті:
—Жалғыз жүріп Қобыланды
Қаланы бұзып алдым дер.
Толып жатқан жаманға
Олжаны өзім салдым дер.
Жиып шықты Қараман
Қияттан мың сан нөкер деп.
Қобыланды елге сау барса,
Сәніміз біздің кетер деп,
Ақылдасты көп қият:
—Жалғыз атты қыпшақты
Өлтіріп кетсек нетер?—деп.
Айтса дағы қылмады,
Мұрады қабыл болмады.
Артық туған Қобыланды
Толып жатқан қиятты
Есепсіз малға тойғызды.
Жамандардың бұл сөзін
Қараман біліп қойғызды.

Қобыланды батырдың Қараман құрдасы тұрып Қобыландыға:—Қазанның екі қаласын алдық, тек бұл олжаменен ғана қайту ұят-ты. Осынау жақта Көбікті деген хан бар, оның елсіз далада жатқан көп жылқысы бар, соны да ала қайтайық,—деп ақыл салды. Қобыланды да мұның бұл сөзін мақұлдап, екеуі жүріп кетті.

Ақылдасып батырлар,
Көшпей, тоқтап бөгелді.
Аттанып шыққан қырық мың қол
Көп олжаға кенелді.
Қараман, Қобылан бас қосып,
Көбікті ханның шәріне
Екі көкжал жөнеді.
Қалған қолға тапсырды
Қазаннан алған көп елді.
Базарда болар ақ мата,
Ойнақтайды жас бота.
Көп қосынның ішінен
Қараман менен Қобыланды
Көбікті ханға бет алып,
Сапарланды ел жата.
Көбіктінің көп жылқы
Жатыр екен алдында.
Екі бөрі бас қосып,
Жетіп келді таң ата.
Гүрлетіп жылқы алады,
Айдап жөнге салады.
Таң сарғайып атқанда,
Таң шолпаны батқанда.
Белес-белес қыр екен,
Оқпанды сай жер екен.
Көбіктінің тарлан ат
Жылқы ішінде тұр екен.
Жамандатқыр Тарлан ат
Құйрығын құстай тарады.
Желкесінен қарады,
Бауырынан жарады.
Әуеге қарап есінеп,
«Ием бе?» деп кісінеп,
Жау екенін білген соң,
Сыртына құйрық салады.
Қайта айналып шәріне
Тарлан ат қашып барады.
Жалғаса қуған екеуі
Қарасын көрмей қалады.
Қашып барып Тарлан ат
Шәріге барып еніпті.
Есітті дүбірін Көбікті,
Ат барған соң демікті.
—Үйдемісің, Қарлыға,
Ат ертте,—деп жекіпті.
Базардан келген қасық-ты,
Тарлан атқа Көбікті
Ер салуға асықты.
Ат басындай тас шоқпар
Тақымына басыпты.
Тарлан атты Көбікті
Еріндіктеп алады,
Беліне терлік салады.
Айдауға кеткен жылқының
Артынан қуып барады.

Қобыланды батыр мен Қараман екеуі олжа жылқыларын алдарына салып, ызғытып Сарыөзенге келіп жеткен еді. Қобыланды жолдасы Қараманға:—Мен көптен бері ұйқы көрмей, тыным алмай ат соқты болып қалдым, бір азырақ ұйықтап алайын,—деп, бір таудың бауырына жатып қалды. Қараман батыр жылқыны күзет қылып тұра берді.

Сол уақытта Көбіктінің келуі.

Күн сәскеге жеткенде,
Сарыөзеннен өткенде,
Тау суындай сарқырап,
Ақ сауыты жарқырап,
Тарлан атпен Көбікті
Артынан жетті барқырап.
Көбікті сонда сөйлейді:
—Ел иесіз дедің бе,
Көл иесіз дедіңбе?
Мал иесіз дедің бе,
Жан иесіз дедің бе?
Өрісте жатқан жылқымның
Өрісін бұзған кім еді?!
Жусап жатқан жылқымның
Жусауын бұзған кім еді?!
Батыр жігіт қайдасың,
Батырлар табар айласын.
Сол уақытта Қараман
Көбіктіні шанышпаққа
Қарамандай еріңіз
Оңтайланды найзасын.
Қараман ерлік бастады,
Ерлігін Алла қоспады.
Денесіне тигізбей
Көбікті дінсіз, ит қалмақ,
Қараманның найзасын
Шоқпармен қағып тастады.
Ұмтылуменен Көбікті
Қараманды ұстады.
Көбіктінің ерлігі
Мұсылманнан асады.
Жас күшіктей шыңғыртып,
Қараманды Көбікті
Тақымына басады.
Қулық пенен сұмдықты
Көбікті тағы ойлады.
«Оянып кетсе, болмас» деп,
Қобыландыны Көбікті
Ұйықтап жатқан жерінде
Тоғыз қабат тор салып,
Бекітіп әбден байлады.
Ол уақытта Қараман
Ұйықтап жатқан Қобыланды
Оятуға болмады.
«Енді үзіп кетпес» деп,
Қобыландыны Көбікті
Оятпаққа сайланды.
Түртіп еді Көбікті,
Қобыланды батыр тұрмады,
Ұйқысын Қобылан бұзбады.
Дұшпан деген ойда жоқ,
Жиып алды Көбікті,
Қару-жарақ бойда жоқ.
Хабарсыз жатып дұшпаннан
Басынан өтті дүние боқ.
Аңдаусыз жерде Қобыланды
Бәнде болып дұшпанға,
Табанына тиді шоқ.
Бір уақытта оянып,
Қобыланды батыр көсілді.
Дұшпан деген батырдың
Әлі де жоқ есінде.
Көбіктінің байлаған
Тоғыз қабат торының
Бес қабаты шешілді.
Көбікті тұр таң қалып,
Қобыланды қалды сандалып.
Қобыланды батыр сасады,
Басынан бақыт қашады.
Ыза болып Қобыланды,
Жын қаққанға ұқсады.
Кісен салып Көбікті,
Қараман менен Қобыланның
Аяқтарын тұсады.
Жеті кәміл бабасын
Жад етуге жаңылды.
Не қылса да бұларды
Енді қара басады.
Бұл екеуін Көбікті
Тақымына қысады.
Қос батырдың қос тұлпар
Жылқысына қосады.
Белес-белес бел еді,
Тарлан атпен желеді.
Асып туған қатардан
Көбікті дағы ер еді.
Дұшпанын батыр мұқатып,
Аулына батыр кетеді.
Қалыңнан соққан қарсақтай
Салақтатып Көбікті,
Тақымында қос батыр
Ұлы сәске кезінде
Шәріне кеп енеді.
Көбікті келе сөйлейді:
—Үйдемісің, Қарлыға,
Түздемісің, Қарлыға?
Жер астына бір түсер
Бұл адамның барлығы—
Алланың көп дүр жарлығы!
Қайысқан болат сынғандай,
Желіккен көңіл тынғандай.
Өтірік қандай, шын қандай?
Сені берсем күйеуге,
Екі бәнде әкелдім
Бас жетімге қылғандай.
Көгершін қонып қабаққа,
Сухары беріп тамаққа.
Жауып таста апарып
Алтын кілтті лабаққа!
Қарлыға мінген кер еді,
Маң-маң басып келеді.
Анасы әйел демесең,
Бұл шәһардің бегі еді.
Байлауда жатқан батырды
Екеуін екі қолтыққа
Боғжамаша қысып ап,
Ақырын алып жөнеді.
Көгершін қонып қабаққа,
Сухары беріп тамаққа,
Апарып жауып тастады
Алтын кілтті лабаққа.