Қобыланды батыр туралы (1-бөлім)
Қобыланды · Е.Ешімов нұсқасы · 2 мин оқу
Бауырлары тағы бар,
Төрт түліктен малы бар.
Қап тауындай жүрек бар,
Сом болаттай білек бар.
Отыз үш санды ауыл бар,
Бір жерден шыққан ауыз бар,
Шаң тимеген дәуір бар.
Көне қойсаң шырыш тұр,
Ашуланса, дыбыс тұр.
Өздері тентек жауынгер,
Мінезі қисық қан құмар.
Насыр осыны айтып болды. Тоқтарбайдың тумаса да туғандай сенімді Көбентайдың әңгімесі
—Тоқта, тоқта қой, Насыр,
Тоқтарбайда кіл асыл.
Бәрі бізде дайын тұр,
Тіл алсаң жерден аулақ тұр,
Осы айтылған анық сыр.
Бізде де жүйрік жорға бар,
Қару-жарақ қолда бар.
Қайсарысса хан деген,
Адамды тартат ұят пен ар.
Бар, Сайынға хабар сал:
Таласпасын қонысқа,
Әркімде де жол қысқа.
Мені өйтіп қорқытса,
Басым дайын соғысқа.
Мені күткен—Тоқтарбай,
Өзімнің атым—Көбентай.
Тіл алмаса Ер Сайын,
Не қылса да мен де сай.
Насыр кетед, кеңес өздеріне жетед. Сайын бұл хабарды есітіп, Тоқтарбайға хат жазады. Хат ішіндегі сөздер мынау:
«Ашуланба, ер Тоқтар,
Хат арқылы көзіңді сал,
Түкірігім шіріш, лебім бал.
Сүйіспеншілік ниетім бар,
Қойнымда үш сұлу жар.
Қалжыңменен лебіңді ал,
Өзіме жетер дәулет бар,
Бірге он бір тумам бар.
Тіл алсаң, қоңсы қонайық,
Екеуміз көрші болайық.
Шеттен келген жау болса,
Тұтынған жерді сақтайық.
Қонақ-мейман кездессе,
Атаның тұзын ақтайық.
Ата тойса, безбейтін,
Адам өлсе, сезбейтін.
Бірімізден біріміз
Бір дәмді артық татпайық.
Келіссеңіз, жауап бер,
Шынымен туған Тоқтар ер!»
Бұның да әңгімесі аяқталды, хатқа Көбентайдан жауап:
«Ал, Сайын, көңіл толар келді хатың,
Үлгірсең жарастықтың махаббатын.
Қайдағы ақырлардың төктің бәрін,
Ісім жоқ тіпті саған жалынатын.
Қалыңның қасқырымын қайратым мол,
Адамға туым біреу риза бол,
Шайқассаң күшім де сай, ісім де сай,
Өзің біл, мен жауапшы—ер Тоқтарбай».
Хаттың жауабы аяқталды, Тоқтарбайдың отыз бес жасындағы басталу тарихының нұсқасы
Сол кезде Тоқтарбайда қайғы бір-ақ,
Таба алмай көңіл шіркін жүрді тұрақ.
Жасы жас болғанменен таңсық болып,
Жүреді талабынан перзент сұрап.
Өзінің қатарларын көргенінде,
Көзінен жас алатын тынып жылап.
Айтпайды әйеліне ашып сырын,
Кім білсін не ойлап жүрген ойын мұның.
Иіскеп, бала көрсе, маңдайынан,
Лүпілдеп соққан жүрек бермей тыным.
Мезгілсіз асыққанмен айла таппай,
Көңілдің құр уайым шамын жақпай.
Қартайып, ескі бет боп еті қашып,
Жүреді алтын жүрек удай ашып.
Елестеп ен дәулетке қарамай-ақ,
Мініпті еңсеге елу екі кәсіп.
Сол кезде бір уақиға жаны көрді,
Қаламқас, жасын түсіп, жары да өлді.
Жүргенде құлын сұрап, арыс кетіп,
Қайғыға Тоқтарбайдың кеулі жетік.
Қапырық қалың жапқан көрпедей-ақ,
Алыпты уайымды өркендетіп.
Ел болып көркейтуді мақұл көріп,
Қолқалап ел екі жерден екі қыз берді.
Елбеңдеп ел ағасы есік ашып,
Жүргенде елу жасты кесе басып,
Абырой—айнымайтын адал жары
Шықты да бір түйнеме оң жақта өлді.
«Қорыққан қолбаң келет» деген мақал,
Қолданып қабыл-ғұбыл қолына алып,
Жұмылып бата қылып барлық халық,
Тоқтарбай елу бесте қайта үйленді.