Қобыланды батыр туралы (3-бөлім)

Берімбет деген түске дейін 30 қамшыны дайындап берді. Ол күні жер еткен жігіттердің басы құралмады. Келесі күнге 15 жігітпен Үмбетияр құралды. Бұлардың ойлары—келісімінсіз қызды басып алмақшы. Ауыл торуылы Көбентай, Көбес ағайынды екеуі, Ақберді, Асқар ағайынды төртеуі. Түн қоңыр тартып, жарыға келді-ау деген мезгілде, Қазанбай Көкпенен ауылды көлденеңдеп жүрген жеке Үмбетияр көзге ілінді. Біз бір алыстан келе жатқан жолаушымыз. Қадірімбет деген кісінің үйін білетініңіз бар ма деді шеткі үйге келіп, оң жағындағы жете желіге таяу үй болу керек деді Ақберді жиырма төрт жасында. «Ақырын сөйле, аттарыңның тартпалары берік болсын, жасықтықтан сақ болыңыз»,—деді Көбентай. «Кімдер барсыздар, сусындағалы келдік»,—деді Үмбетияр. «Түсе қалыңыз»,— деді қалтыраған дауыспен Қаншатайдың шешесі. «Мама, асығыссыңау»,—деді Қаншатай. Бөкендей Үмбетиярдың қолы қызға сарт ете қалды. «Ау, жігітім, мұныңызға жол болсын,—деді Көбентай,—Құс нашары— күйкентай, ел ұсағы—қият. Бұныңыз болмайтын шығар»,—деді. «Болмай қайда бармақшы»,—деді де қызды екінші қармағанда алдына алды Үмбетияр. Ақберді қамшыны ыңғайлай бергенде: «Екі қабат әйелдер бар, бұзасың»,—деді Көбентай. Ақтайдың татырашын бетке ала Қазанбай көкпенен жорта берді Үмбетияр. Көбентай: «Ал, Ақберді, тым жастаусыңау. Арғынмен басып қалса, тынысың тарылып қалар мекен?»—деді. «Жас болып мен қайтадан туар дейсің бе, көке, көп жолдан ұстамасаң қалып еді». Сол кезде қыздың ойбайлаған даусы ұзады. «Ал талабыңа нұр жаусын! Олай болса сен де жедел бар,—деді Көбентай,—Асқар көке, сіз де барыңыз, шабақтарды маған қалдырыңыз,—деді Көбентай,—Ойбайлап, айқайлап елдің тынышын алмаңыздар, өлсеңдер үндемей өліңіздер. Ал, жарайды!»,—деді де Көбентай Ардагерді ағызып тарта берді. Бара желкеден шеңгелді салып: «Балаға атты босатып беріңіз»,—деді Көбентай. «Неге?»—деді Үмбетияр. «Негесін не қыласың, күшің жетпесе, көретін күнің осы»,—деп алдына алып жөнелді. «Желкеннен жіпті кесуге риза боларсыз ба?»—деді. «Даугер кім болса, жанға сауға дейміз»,—деді Үмбетияр. «Әкең Насырдың алты жыл қойын баққан жетім екенімді білесің бе?—деді Көбентай,—бір күн тұз-дәмдеске қырық күн сәлем деген еді. Қаныңа қапыл қан жеген төбеттей обалына қалып нетейін»,—деді. «Маған Сайынның өз шаңырағын тура сілтейтін бол. Сілтейін-сілтейін әркімнің жаны өзіне»,—деді Үмбетияр. «Шу» деп Көбентай Ардагерді ағыза жүре берді. Отырған, жатқан, ойбайлаған қалың топтың ортасынан өтті. «Асқар»,—деді Көбентай. «Көке, йә»,—деді. «Қандайсың?»—деді. «Бір қамшы етіме тисе бұйырмасын,—деді Асқар,—Қарынан қағып, тобығынан тойтарып болдым»,—деді. «Жүр!»—деді Көбентай. «Төбелес деген де адамға қызық екен»,—деп Ақберді де келіп қалған екен. «Мынаны босатып қоя береміз, кеше ойынымыздың шала қалғандарын қайтадан бастаймыз»,—деді.

«Қаршығаның қаққан қанатындай жұмсауын тапса, қамшы деген адамның қажетті нәрсесі ғой»,—деді Асқар. «Біз де еркек бала боп аталамыз ғой»,—деді Ақберді. «Сайынның қызы бар деген құлағыңызда бар ма?»—деді Көбентайға. Сол кезде ауылға да келіп жеткен екен. «Келіншек келді, шығыңыздар!»—деп атой берді. «Апырай, өзі ме?»—деп көлбеңдеп Сайын шыға келді. «Дәл тойға сізді шақырып жатыр»,—деген Көбентайдың даусы сарт ете қалды. «Аттан, бауырым, тез!» деген дыбыстар шыға бастады. Ырсылдатып қанша мал жинаған семіз байды шыжыған сәскеде Тоқтарбайға тартуға Көбентай байды әкеп берді. Бар малды да, дүние мүлікті де, шыбын жанды да ортаға сала береді. Сайынды іздеуші қияттардан хабар болмады. Ант, иман, ақылының бәрін сатып, Тоқтарбай мен Сайын дос болды. Сол кезде Сайын да, Тоқтарбай да алпыс жеті жасында екен. Достықтың қабыл болуына Биекеш деген Сайынның үлкен баласының қызы Ақбибі дейтінді алып, Ақберді мен Асқар да жетті. Қызды «қайт» деуге әлі келмеген Сайын мұртынан күлді де, отыра берді. Көбентайдың көріне кекесін өлеңі: