Кіші жүз шежіресі (17-бөлім)

Екеуі келе найза салысады,
Үстінде жеті қабат сауыты бар.
Найзасы ұңғысынан майысады,
Және де ат үстінен қылыштасты.

Қылыш тасқа тигендей қайырылады,
Тағы да ат үстінен алысады.
Үш алаш үш жағынан тілеу тілеп,
«Иә, Алла, жіберме,—деп,—дұшпанға арды».

Ер екен әруақты батыр Сартай,
Күш жиып қаһарланып ақырады.
Жақындап белбеуінен ұстап алып,
Көтеріп жас баладай алдына алды.

Салмағы Сартай ердің үш жүз келі,
Майысып жүре алмайды аттың белі.
Мысалы ер Шораның Шұбарындай,
Тап болған Шалқасқа ат—бұл тұлпары.
Өңгеріп қалмақты ерден әкететін,
Сүйретіп тойға берген көкпардай.
Ер еді ол қалмақтың бір белгілі,

Алып келіп батырды,
Батыр Сартай сөйледі-ай:
—Шығып едім майданға,
Әкелген олжам мынау-ай!

Риза болып ер Көкше,
Жұртыңа барады-ай.
Батырды атқа өңгеріп,
Алып кеткенсін,
Шошынып қалмақтың
Танып есінен қалғандай,
Шақырып әскер бастығына тапсырды-ай.

Қақтырып қайта-қайта барабанын:
—Жабыл,—деп ұран салды—бірің қалмай.
Үш алаш үш жағынан ат қояды,
Көп қазақ аз қалмаққа жабылардай.

Әне кетті қазақ-қалмақ араласып,
Түнімен болды соғыс енді тыныш алмай,
Аспанға шығып жатыр жердің шаңы-ай.
Қалмаққа түсіп бұлан-талан жатыр бұлар талай.
Сарғайып бір уақытта таң атады-ай,
Жарқырап таң атқан соң күн шығады-ай.

Сәскеде шықты дауыс «Алаштаған»,
Жылқайдар Сартайменен құлаштаған.
Қасқырдай қойға тиген топ-топ қылып,
Қалмақты қуып, шаншып шабақтаған.

Не керек, ақыр бір қапталда батыр Мыңбай
Бұ да жүр жауған бұлттай күрілдеген.
Қалмақтар қорқып-сасып дірілдеген,
Сай-сала, жыра-шатқал жерге кірген,
Қалмақты өлтіріп жүр қолға түскен.
Артында және келеді Сүгір деген,
Қалмақты шауып-шаншып жүр не деген.
Аты жүйрік қашқандарды жібермеген,
Ұрысып жүр Жақайымның Торықожасы,
Астында мінген жүйрік Салторысы.

Қалмаққа жалғыз барам деген осы—
Алдынан сау кеткен жоқ келген кісі,
Көрінді халқына анық бұның күші.
Кіші жүзде батыр Ақбай ту ұстаған,
Қорқып, жаудан сасып ығыспаған,
Қасына келсе қалмақ қылыштаған,
Сонда да ұстаған ту жығылмаған.
Қозғалмай бір орында ұстап туды,
О да ер өз міндетін орындаған.

Ұрысып жүр Қарасақал Әбіл батыр,
Қалмаққа салып жүрген заманақыр.
Қолында қырлы найза—үш қырлы,
Шабақтап қалмақтарды қуалап жүр.

Батырдың тепкісіне шыдай алмай,
Домалап талайлары құлап жатыр.
Жығылған белдерінен басып жатыр,
Қалмақтар топ-топ болып қашып жатыр,
Шұбырып таудан ары асып жатыр.

Қалмаққа тиді Шарабас,
Қойға тиген бөрідей.
Қуып барад аралас,
Астында бар жүйрік ат—
Қашқандарды құтқармас.

Қолында бар ақ алмас,
Сілтегенде жан қалмас,
Домалап жатыр кескен бас.
Ұрысып жүр Көнсадақ,
Көн садақты тартқанда,
Қашып жүр қалмақ қорғалап.

Жібермей қуып, қамап жүр,
Қашқандарды қуалап.
Өлгені жатыр домалап,
Астында бар көкшолақ
Шауып жүр оны сабалап.

Ұрысып келе жатыр Жәңкесары,
Қалмақты топтап айдап жатыр ары.
Келе алмай қарсысына дұшпандары,
Қалмақтың жығылып жатыр талайлары.
Көрінеді өлмесе де көбі жаралы,
Жаяулап қашып баратыр адамдары.

Ұрысқа кірген екен батыр Тайлақ,
Қалмақты қуалап жүр салып ойнақ.
Асынған қылышы, ақ балдақ,
Қалмақтар қашып бара жатыр тырақайлап.
Кейбіреу жүгіріп жүр жер бауырлап,
Басының аман қалар қамын ойлап.

Жүр екен бір жағында Ақсары Абылай
Қалмақтар қашып баратыр бірі қалмай.
Қуалап асырып жүр таудан ары-ай,
«Қатын ер қашқан жауға» деген осы-ай.

Ұрысып жүр Шықбай ,
Ат жүйрік қашқандарын құтқармаған.
Қолында қылыш, найза жалтылдаған,
Қалмақтар қорқып-сасып қалтылдаған,
Кейбіреу өтіп найза жараланған.
Қалыпты дәл орнында, ол—Киікбай,
Қадалған жерден қан алмай,
Қайтпайтұғын ер еді-ай.
Жылқайдар Сартайменен мұны көрді-ай,
Екеуі басын қосып шауып барды-ай.