Кіші жүз шежіресі (15-бөлім)

Аттанды Жақайымнан батыр Сартай,
Мінгені астындағы Шалқасқа ат,
Тап болған ер Шораның Шұбарындай.
Бойында сауыт-сайман, қару-жарақ,
Кіретін жауға қарсы Тарғындай,
Бойында бұлтарыс жоқ онда былай.

Аттанды Жақайымның Жылқайдары,
Белгілі батыр еді еліндегі.
Ақ сауыт жеті қабат үстіндегі,
Жарқылдап қару-жарақ беліндегі.

Астына мінген аты Ақайдар ат,
Ат екен құлан шеке, қиық құлақ.
Қаз табан от орнындай жалпақ тұяқ,
Мылтықтың сүмбесіндей жұмыр белі,
Астына кісі өткендей біткен саңлақ.

Ұстайды киік, құлан қуаласа,
Құтылып кеткені жоқ, қашып жырақ.
Адам түгіл, аң да қашып құтыла алмайды,
Қолына алғанды атып садақ,
Жауына тигізеді түсіріп дақ.

Аттанды Жақайымнан батыр Мыңбай,
Күркіреп келе жатыр жауған бұлттай.
Ер екен түсі суық, қалың қабақ,
Алдынан тұра алмайтын жауы шыдап.
Және бар бір батыры Сүгір деген,
Жау десе, көптен қалып кідірмеген.
Аты жүйрік, астында бар Қызылжирен
Ұстаған құлан қуып құрықпенен.

Аттанды Жақайымның Торықожасы,
Ер екен егескенде ел арасы.
Тайсалмай жүретұғын жауға қарсы,
Батырдың бір белгілі жолбарысы.

Астына мінген жүйрік Салторысы,
Жылқының нағыз құмай жүйрігі осы.
Алады Жақайымнан адам таңдап,
Ойына деген болар осыны қалап.
Адамнан көп жиылған не бітеді,
Бір таспен мың кесекті уатады,
Ер болса жауға қарсы оқ атады.

Аттанды Шүмекейден ер Арғынбай,
Тоқпанның іздерінен қалмай бәрі.
Қосылды Шүмекейдің рулары
Көнектің қалмай ерді адамы сайлы.

Келіпті мұнан бұрын Бай баласы,
Халықтың жоқ қой оған еш таласы.
Қашық еді, жері алыс шекарасы,
Бұ дағы Кіші жүздің бір баласы.

Басқарып келген екен батыр Сырым,
Хатынан Әйтекенің хабар алып.
Келіпті батыр Сырым жұрттан бұрын
Ойлайтын адам екен елдің арын,
Байұлының ертіпті батырларын.

Бай менен Қаракесек қосып басын,
Ойлайсып Әйтекеге болайық деп қонақ.
«Қашаннан қара орын—орнаған бақ»,—
Деді де Әйтекеге болды қонақ.

Аттанды Шүмекейдің Жармамбеті,
Белгілі батыр еді еліндегі.
Жауынан тайынбайтын ер белгілі,
Бес жүз қол бірі қалмай түгел ертіп.

Шүмекейден аттанды
Мәлім менен Елемес.
Жау дегенде желігіп,
Қатардан қалар ер емес.

Төселген төр алдында аппақ киіз,
Түйелеп келіп жатыр өрік-мейіз.
Әр үйде саба толы сары қымыз,
Мың қойды және сойды етті семіз,
Аппақ май ағып жатыр, болып теңіз.

Шат болып ерлер жатыр, палау шайнап,
Биің жүр судай тасып, гүл-гүл жайнап.
Қонағы бұл порымнен болды жайлап,
Бір ойдан биің отыр жанын ойлап,
«Тілекті қабыл ет» деп Хаққа жылап.

Би ағаң қарсы алып құрметпенен,
Оларды мың үй тігіп етті қонақ.
Тұр екен алды-алдына дайындалып,
Жиналған болды әу демде халық қонақ.

Тік тұрып төрт қара қыз қызмет етті,
Көтеріп бірі құман, бірі табақ,
Жүгіріп күндіз-түні шытпай қабақ.
Мырзалық мұнан адам өте ме екен,
Қонаққа сояды екен тай мен тайлақ.
Аспазшы аралап жүгіріп жүр,
Сең салып, балалардай салып ойнақ.

Шақырып сусын, азық алдырады,
Қол жайып Кіші жүзге бер деп бата.
Баратқан талаптарын оң болсын деп,
Қол жайып Кіші жүзге етті дұға.

«Сыйынып бәрің Қожа Жаратқанға,
Жар бол,—деп,—Жаппар Алла баратқанға.
Тимейді өзі барып жатқан жанға,
Баратыр көрген зәбір арқасында.
Діні сасық қалмақтың табасына қалдырма,
Отырмын сыйынып, қолда» деп,—
Көкте періште бір Хаққа.

Сопы Әзі айтты сыйынып:
«Бол,—деді,—бұл үш жүздің шылауында.
Кетпе,—деп,—әр уақытта жолдан тайып,
Барам,—деп,—екі жүзге етіп талап».
Лезде кетті қожа көзден тайып,
Сопы Әзі осыны айтып болды ғайып.