Қарасай, Қази (5-бөлім)

Кілең жайсаң ер кетті,
Ер кеткенде, кім кетті?
Қара қыпшақ Ер Қобылан
Торы бесті атпен бұл кетті.
Мың қаралы қол жүрді,
Ахмет батыр—сол жүрді,
Телағыс батыр—бұл жүрді,
Құбығұл батыр—бұл жүрді.
Қару-қапшық бойда жоқ,
«Өлемін»,—деген ойда жоқ,
Әуез тентек—бұл жүрді.
Төрт жерден туын байлады,
Әділ әскерін алысқа айдады.
Он екі айдай жол жүрді,
Алты ай кәміл шөл жүрді.
«Өлдім-талдым!» дегенде,
Жапан көлге құлады,
Неше күндей әскер шұбады.
Он бес күн жатып сол жерде,
Аты болса, аунады,
Өздері болса, қунады.
Ішуіне асы жоқ,
Қоға мен борық қоймады.
Көйлектерін ау қылып,
Судан шабақ аулады.
Дәл он бес күн болғанда,
Әскерлерін жинады.
Әділ ханың сөйледі:
«Ай, бұрынғының арты едің,
Осы күнгі қарт едің,
Көптен қалған көне едің.
Қайыспайтын, қайғысыз,
Ахмет аға, ер едің.
Тар жер, тайғақ кешуде
Саған да сеніп келемін.
Тарлан атқа мін,—деді,
Беліңе қару іл,—деді.
Талай келген өзіңе
Бұл белгілі жер,—деді.
Қандай екен жерлері?
Қалың ба екен елдері?
Ахмет, көріп кел!»,—деді.
Ахмет атқа мінеді,
Бес қару белге іледі.
Қабағын түйіп, түнеріп,
Қызылбасқа жөнелді.
Ар жағында Теміртау
Он бес күндік жер еді.
Он бес күн кәміл болғанда
Ахмет салып келеді.
Болаттан деген тау екен,
Төбесі көкке тиіп тұр.
Биіктігін қарасаң,
Көшкен бұлтты іліп тұр.
Төбесінде қара тас,
Күн көзіне шыдамай,
Қорғасын болып еріп тұр.
Төбеден аққан сортағы
Таудың бауырына келіп тұр.
Ол таудың ол шеті мен бұл шеті
Тоқсан жылдық жер екен,
Ортасында тесік бар,
Болаттан салған есік бар,
Қазулы тұрған көр емес,
Жан баратын жер емес,
Ахмет оны көреді.
Ахмет келді қайтып ай,
Көргенін түгел айтып-ай.
«Мен барайын тесікке»,—деп,
Хан Әділ сонда сөйледі:
«Ай, Қарасай, Қарасай,
Саған кімнің шарасы ай?!
Тайқара атқа мін,—деді,
Шақыр-шұқыр көк болат
Беліңе орай іл,»—деді.
Қарасай шауып жөнелді,
Он бес күндік жеріне
Жеті күнде барады.
Қабағын тастай түйініп,
Ақ сауытын киініп,
Көк найзаны шүйіріп,
Атасына сыйынып
Тесікке кірді Қарасай.
Ол тесіктің іштері
Қап-қараңғы түн еді,
Ар жағы мен бер жағы
Он бес күндік жер еді,
Он бес күнде тесіктен
Қарасай өтті деп еді.
Ар жағына қараса,
Он екі қабат оры бар,
Тоқсан қабат торы бар.
Тап тесіктің аузында
Бір тұлпардың ізі бар.
Қарасай оны көреді,
«Қарауыл екен» деп еді.
Қарасай салып барады,
Екеуі тұрып қағысты,
Жаман сөзге барысты,
«Қашпа, бәлем, қашпа!»—деп,
Қашпаласа қалады;
«Тайма, бәлем, тайма!»—деп,
Таймаласа қалады.
Қыл жалаулы көк сүңгі,
«Қақ жүректің басы,—деп,
Өлер жерің—осы»,—деп,
Біріне-бірі салады.
Ұңғысынан омырылып,
Адыра болып қалады.
Қолға алмас алады,
Шын болаттан соқтырған,
Қызыл қанға суарған,
Өткенін адам білмеген,
Егер де қанға тимесе,
Қынабына сыймаған.
Жарқылдатып екеуі
Бірін-бірі шабады.
Тасқа шапқан пышақтай
Бұ да адыра қалады;
Кіл болаттан соқтырған,
Шынжырдан бауды тақтырған,
Қолға шоқпар алады,
Ауырлығы жүз пұттай.
Ұңғысынан омырылып,
Бұ да адыра қалады.
Замананы қуырып,
Шын болаттан таптатқан,
Темірлерге саптатқан,
Бірін-бірі шабады,
Тақымынан балта суырып.