Сарыүйсін шежіресі (1-бөлім)

Бабамыз Алыпбектен: Малай, Сарай,
Жел сөзден Құдай берген айттым талай.
Сарайдан ажырайтын Ноғай екен,
Әдемі, әсерлі жыр жүрген жанай.

Малайдан туған екен атам Алаш,
Өз құрбы-қатарына болыпты бас.
Алаш ата қазақ ұлға ұран болып,
«Алаштап» шуылдайды кейінгі жас.

Адамнан туған екен Әбіл, Қабыл,
Жылы сөз көкірегімде бәрі зайыр.
Азырақ Құдай өлең бергеннен соң,
Ойымды өлең қылдым жұртқа жайып.

Адамнан Әбіл, Қабыл екі ата,
Сөзімді ғайып етпе, болса қата.
Әуре боп осындайды өлең қылған,
Тастамас сөз қисынын мен бір шата.

Өлеңді еш адамнан кем айтпас едім,
Ақыннан Сүйінбайдай алдым бата.
Азырақ шежіреден сөз сөйлейін,
Білген жан, мен сықылды атын ата.
Әбілден екі-үш бала туған екен,
Білген жан ата-жөнін қуған екен.
Байшора, Қарашора, Жаншорадан
Олардың жүрген жері думан екен.

Ұлы жүз Байшорадан таралыпты,
Жамағат осы жүрген жаралыпты.
Орта жүз Қарашора Арғын екен,
Дүйім жұрт тітіркеген жыр алыпты.

Кіші жүз Жаншорадан: Алшын, Жаппас,
Оларды іздеген жан тегін таппас.
Олардың қайда екенін біз білмейміз,
Және біз бір кәріп аузын бақбас.

Туыпты Байшорадан Тұманбайың,
Екенін осылайша айтам жайын.
Киікбай Жұманбайдан деп айтамыз,
Ұғып ал, тыңдаған жан, бұдан пайым.
Осындай үлгілі сөз өлең қылмай,
Несіне тоқтатайын тілдің майын.

Туыпты Киікбайдан Төбей батыр,
Бұл Бекең бастан-аяқ айтып жатыр.
Төбейден мұнан кейін төрт ұл туды,
Лебізі шырын-шекер, балдай татыр.

Қоғамнан ажырайды білсең Қаңлы,
Әрбір жұрт толып жатыр басқа заңы.
Үлкендер осылай деп айтушы еді,
Азамат, ұғам деген, сөзімді аңла.

Ел бар дүр Қойылдырдан Қырық жүз деген,
Атажұрттың жақсы кісі қамын жеген.
Бір ел бар Мекірейілден Мың жүз деген,
Өлең қып қиыстырды ақын Бекең.

Туыпты Майқы биден Бақтиярың,
Білмесең жарамайды құр масайған.
Бұлардан Үйсін, Үйел екі ұл туған,
Өлең қып айта берсем мұның бәрін.

Осыдан ажырайды Қоңырат деп,
Тастадық мекен беріп төмен жат деп.
Үйсіннен мұнан кейін екі ұл туды,
Өлең қып, хатқа салдым бәрін жаттап.

Екеуін ұғып тұрсаң Абақ-Тарақ,
Тұқымы келе берер қызды сат деп.
Заманында сәбеттің тура шығып,
Тоқтатты «малды құртпай, тыныш жат» деп.

Тарақтың Абақпенен аты бөлек,
Өлеңге жастайымнан болдым зерек.
Шын аты Ақсақал мен Жансақалдар
Білмеске құрға шатып неге керек?
Тарақ таңба берген соң «Тарақ» дейді,
Азамат, құлағың сал, ұққын елеп.

Беріпті Ақсақалға Абақ таңба,
Тіркедім осылай деп өлең санға.
Абақ таңба берген соң «Абақ» дедік,
Бұл өзі мәлім еді жүрген жанға.
Туыпты Ақсақалдан аты—Қараш,
Білмесе, жарамайды құры талас.
Қараштан туыпты Бәйдібек бай,
Атағын бәрі білер дүйім алаш.

Алашқа мағлұм болған Бәйдібек бай,
Дәулет пен әруаққа болыпты сай.
Кісі екен уақытында Қызыр шалған,
Мейірін қатты төккен Патша Құдай.

Үш қатын перзент үшін алған екен,
Жайы бар айта берсек, міне, осылай.
Жылқысы бір бұлақтың суын құртқан,
Сан жетпес, санағанда сар құла тай.

Бәйдібек екі-үш қатын алған екен,
Айтқан сөз, шежіресі жалған екен.
Үлкені әйелінің Сары бәйбіше,
Сарыүйсін содан туып қалған екен.

Ортаншы әйелінің аты Зеріп,
Нақа сөз өлең қылдым, көңіл білдіріп.
Әйелдің үшіншісі—Домалақ-дүр,
Өлең қып айта берсем, бәрін өріп.

Зеріптен туған екен Жалманбет,
Өлең қып осы жасқа келдім жаттап.
Қоңырат Қызыл бидің қызын алған,
Қалаулы, қатарында әдепті ұл деп.

Туыпты Жалманбеттен Шапырашты,
Қуалап кім біледі соңғы жасты.
Қараша Бәсейіннен Ошақты екен,
Болған соң қоныс жақын бірге басты.
Иеленді бір қатыннан Ысты дейді,
Ол жақтан қоныс таппай, төмен қашты.
Өлеңге қиыстыруға ығын таппай,
Бүркітбай осы жерде жаман састы.

Аяңдап енді келдім Домалаққа,
Бере гөр медет, Құдай, тіл мен жаққа.
Оқысын деп кейінгі жас өлең қылдым,
Аузыма сөз қисыны келген шақта.

Бәріміз Бәйдібектен бірге туған,
Шежірені біледі ата қуған.
Азырақ Құдай өнер бергенен соң,
Қыздырып қатарымды, қылдым думан.

Домалақ—қасиетті адам екен,
Қырық шілтен медет берген ғайып ерен.
Барынша күндестері зарар етіп,
Күйігі қатты болған жеген удан.

Құдайым көзін жасын қабыл қылып,
Ұл берген Жарғышақтай жалғыз туған.
Құдайым халалынан бір ұл беріп,
Кінәнің зарар тиген бәрін жуған.