Орта жүз Найман Қарамолда ұрпағы (1-бөлім)

Шежіре шолып жазған Ерік атым,
Сөз келді жақсы ойланатын.
Қысқартып шежірені суреттедім,
Мазмұнын осылайша жазған хатым.

Руым—Қаракерей—Қарамолда,
Жинадым шежірені әлдеқайда.
Бергі атам Қарамолда—Андабай-ды,
Үйгентас ауданына қанат жайған.

Өз атым Арғынғазыұлы Ерік едім,
Өлеңмен шежірені бейнеледім.
Ықшамдап шежірені өлең қылдым,
Негізін «Тауарихтан» көрген едім.

Толық қып шежірені жазу үшін,
Халықтан бірнеше жыл термеледім.
Салыстырып кітаппен ел аңызын,
Түзетіп кей жерлерін жөндеп едім.
Өлеңмен айту үшін шежірені,
Реттеп, қалам салып өңдеп едім...

Дүние жүзі халықтың
Жаратқан Алла панасы.
Сол халықтың бәрі де
Бір адамның баласы.

Адам екен атасы,
Хауа екен анасы.
Айтылып келген бұрыннан,
Осы сөз анық данасы.

Кітаптарда жазылған
Осылай екен парасы.
Кітаптан оқып көрсеңіз,
Табылар сөздің сарасы.

Осы айтылған тарихтан
Айырылар елдің арасы.
Екінші ата Нұх еді,
Хам, Сам, Яппас баласы.

Үш нәсілге бөлінген,
Ақ, сары мен қарасы.
Алты мың тілмен сөйлейді,
Сол тілдің он үш данасы.

Біз Япыстың ұрқымыз,
Таралып өскен арасы.
Япыстан туған шын Түрік,
Ешкімнің жоқ таласы.

Онан бергі елдердің
Аннас екен бабасы.
Жабылды қоныс аударған,
Көз шығарған жаласы.

Жабылдан бері Алаш хан
Елінің болған панасы.
«Біз Алаш—керегеміз ағаш» деп,
Айтылған сөзді, қарашы!

Сәтерхан, Сейілхан, Жайылхан—
Бір кісінің баласы.
Жайылханнан—Майқы би,
Адамның асқан данасы.

Қазақ, Созақ деп айтар
Майқы бидің баласы.
Қазақтан үш ұл туыпты,
Кең шабылып шарасы.

Ақарыс, Бекарыс, Жанарыс
Бірінің жоқ аласы.
Тарихта солай айтады,
Үш жүз Ұлы жүз ағасы.

Таралып өскен арасы,
Кіші жүз Алшын бір ата,
Үшеу екен баласы.
Садырқожа, Надырқожа,

Қыдырқожа данасы,
Орта жүз анық алты ата,
Тарихта солай саласы.
Керей, Уақ, Қоңырат,
Қыпшақ дейді ағасы,
Арғын, Найман екеуін,
Бұларға қосып, санашы!

Арғыннан алты ұл туыпты,
Бірден айтам, қарашы!
Бегіндік пен Шегіндік,
Қуандық пен Сүйіндік.
Болатқожа тағы бар,
Тарақты деген ағасы.
Бай болыпты Найман шал,
Сарқылмаған сабасы.

Тоқпан еді есімі,
Бар еді жалғыз баласы.
Жалғызы өліп Найманның,
Ұлғайды жүрек жарасы.

Тағдырға не лаж бар,
Жетіп тұрса қазасы.
Жесір қалды Ақсұлу,
Артық еді санасы.

Найманға қыз бермесек,
Ендігі сөздің тазасы.
«Найманнан ұрпақ қалса» деп,
Ойланып кетті мазасы.

Қыз әперді Найманға,
Қабыл болып назасы.
Найманнан ұрпақ тілеген,
Ақылының данасы.

Найманнан туды Белгібай,
Қызеней еді анасы.
Он үш ел тарар Найманнан,
Сан жеткісіз саласы.

Белгібайды «Шүкірші»
Деп айтар еді бабасы.
Өсіп, өнген көп Найман—
Бәрі соның баласы.
Тоқсан бірге келгенде
Белгібай туып Найманнан,
Қуанышпен, қызықпен
Жазылды жүрек жарасы.

Белгібай

... Ақсұлу деген анамыз,
Есті келін атанған.
Белгібайды жеткізіп,
Орта жүзден бата алған.

Төлекатайдан төрт немере,
Қалмаған бірі қатардан.
Төлекатай жалғыз туса да,
Төрт «Төлегетай» атанған.

Қаракерей, Матаймыз,
Төртуыл, Садырды атаймыз.
Төлек атайдан—Үдендай,
Осы екен біздің атамыз.

Төрт ұлы жетім қалыпты,
«Өлген жоқ Үдендайды» дейміз де.
Төрт бала қалды Төлекте,
Шындықты, міне, байқаңыз.

Үдендайды қысқартып,
«Дай» деп халық атаған.
Төрт немере баласы
Тараған Төлек атадан.

Таратып, міне, айтамыз,
Кірмейді бұған жат адам.
Дайдың бұл төрт баласы
Туды деп Төлек атадан,
Ел аузында аңыз боп,
Айтылып жүрген қатадан.

Төрт бала Дайдан туғаны
Шығып отыр жарыққа.
Төрт «Төлегетай» бұрыннан
Айтылып жүрген халыққа.

Атамыздан тудық деп,
Аталып кеткен анық-ты.
Шежірені солай айырды,
Ақылмен ойлап, парықта.
Төлекатайдың атынан
Төртеуін жаздық тарихқа.

Қаракерей

Туыпты Қаракерей екі торы,
Байторы, Ерторы деп атайды оны.
«Байыс», «Байсиық» болыпты лақап аты,
Халық аузында айтып жүр көбі осыны.
Сондықтан лақап атын біз де айтамыз,
Балаға мирас болар ата жолы.

Туыпты Ерторыдан екі бала,
Қызылым, Қызылқұрт деп туған дана.
Қызылқұрттан Жаңбыршы, Жанғұлы деп,
Жанғұлының ұрпағы—Қарамолда.
Әуелі Қызылымды таратамыз,
Үлкені болғаннан соң кезек сонда.

Қызылымнан Есеке жалғыз ғана,
Туыпты Есекеден екі бала.
Меңлібай, Төбет екен—ол екеуі,
Меңлібайдан үш бала туды жана—
Әкімбет, Тоқымбет, Арық деген,
Шежіре солай дейді, оқып қара.
Әкімбеттен үш бала таралады—
Алдиар, Ажығұл, Тілеуке анық дана.