Қазақ шежіресі (7-бөлім)

Деуге ата Ансары Аннас қисын бар ма,
Деушілер сүйенді осы қисындарға.
Өмірдің өзгерісі өтіп жатқан
Әкеліп жанастырған осыларға.

Атамыз ансарылық Аннас емес,
Түріктен арғы атамыз, етпе егес.
Араптан келіп елші неше түрлі,
Айтылған, жатта қалған жалған кеңес.

Алты жүз жиырма бестің жылдарында,
Айдархан хан болыпты Былғарыда.
Аталып Қазақ атым осы кезден,
Таралған ұлы менен қыздарына.

Жанбақты, Оразбақов, Кенжебаев,
Байғұлы, Тоқберлі мен Қанатбаев,
Қадырқұл, Айдарқұл мен Ернияздар,
Болам деп өскен ерлер елге қайық.

Мың үш жүз сексен сегіз сәнасында,
Алабұға, Былғары, Садуым қаласында
Елбақты мен Бекшора сол кезде хан,
Ілһам хан таныс Қазан қаласына.

Байшора, Бердібек, Тоқаш, Әкімқандар,
Мәскеуде болған Иван, Василилер.
Садуымда Бараж хан Құлқын ұғылы,
Барыс хан, Шеңгелші хан, Собай хандар.
Түркістанда Ноғайбақ болыпты хан,
Ақсақ Темір не айтса істеген жан.
Жомарт қазақ осыған ас-су болып,
Айғыр, қошқар, түйеден бура атаған.

Емес-ай қазақ, сірә, қара халық,
Сияқты ілгеріден дана халық.
Яковтың он екі ұлы—он екі ру,
Бәни Ісрайыл атанған көп аталық.

Сол кезде «кайе» деген халық болған,
Бетіне ол халықтың келмеген жан.
Өлтіріп егескенін жұдырықпен,
Айтқыштықпен тағы елді таңырқатқан.

Бір кайе бір Ісрайылды еді ұрған,
Жаны ашып Ісрайылға Мұса тұрған.
Болысып Мұса Ісрайылға кайені ұрса,
Жазым боп, кайе сонда өліп қалған.

Мысырдан сол себепті Мұса қашқан,
Таба алмай халқы көп алжасқан.
Болжамда осыларда еске алынса,
Талайдың болмас па еді сырын ашқан.

Табынған кайе халқы көк пен күнге,
Айбарлы ерлігімен алған жүлде.
Ерікті ел шеру тартып өз бетімен
Еркінше жүре берген жапан шөлде.

Көп қауым аз қауымды қыра берген,
Аз қауым ауа берген жерге жерден.
«Қорлығын жаудың көзбен көрмейік» деп,
Талайдың өз қолынан аруы өлген.
Көп болған надан қауым жүрегі мұз,
Мекені аз қауымның тау менен құз.
Көзімен жау азарын көрмеу үшін,
Қолымен талай әке өлтірген қыз.

Талайлар көшіп жүріп болған ойран,
Күшті қауым талайды азаптаған.
Аз қауым құрлықтан-құрлыққа ауып,
Кейбірі өліп-талып қауым болған.

Кайе қазадай қауымды іздеп,
Көп жер шарлаған қуып жүзден.
Таба алмай, ақырында қойыпты олар:
«Жауында кетті ме,—деп,—еріп тұз боп.

Болмаса көп қауымға бірнешеу боп,
Бөлініп кірген шығар елеңсіз боп».
Делінген жақсылардың болжамымен,
Аяқсыз қалдырыпты іздеуді тек.

Сол кайе қазадан ұрпақ депті,
Он жеті ата өткенсін «Қазақ» кепті.
Орысқа орам болғанда қазақ атым
«Қырғыз» болып аталып тағы кетті.

Орыс кеп қырғыз десе, қырғызбын деп,
Қай орыс жазған, кәне, қазақсың деп.
«Маржа» десе, қатынды маржа дедік,
Қазақ десе, ол жазды «қырғызсың» деп.

Күні кеше емес пе «қазақсың» деп,
Ұлы Октябрь атымды қосты іздеп.
Бұл болмаса ел кезген саятты орыс,
Әлдеқашан атаған қырғызсың деп.
Тіл білмейтін мал баққан қазақ едік,
Не жазса орыс, бас изеп «мақұл» дедік.
Күні кеше болмаған мына сөзді,
Ойға тағы салуды ақыл дедік.

Ұлы Октябрь үйретті көмек деді,
Ұлы атымды атады, бөлектеді.
«Қазан соқты қауынды» деген сөзді
Католик дін дәйім демеп пе еді.

Орыс көрсек, тілдің сол шолақтығы,
Тілмәштің көрдіңіз бе олақтығы,
Тіл білмеген кездегі жұрт жазғанға
Қойсақ деймін дұрысы, болатыны.

Осылардың бәрін де еске алайық,
Ғасырға ілгері өткен көз салайық.
Онан бергі жазуды дәкуметдеп,
Тұрып қалу іс емес, тіпт, лайық.

Советтің дәуірінде, міне, бүгін,
Айқастым кекті жауға қарыс түгім.
Сексен бес батырым бар осы таңда,
Қоныстас білді елдер кімнің-кімін.

Төлеген, Баукең, Мәлік бауырларым,
Қазақтың нары осылар артқан бәрін.
Майданда ерлік үшін он алты мың
Орденді тақты төске ұл-қыздарың.