Қарасай, Қази (7-бөлім)

Көп тілегін, қалауын
Сізге баян қыламын.
Қази сынды ұланың
Ханға лайық тұлғасы,
«Хан болар»,—деп сынадым.
Өлеріңде Мамай хан
Тапсырған сөзі көп еді
«Тірі болса Қазиым,
Таққа отырар»,—деп еді.
Сол Қази толды 14-ке
Дүние салды Шынтемір.
Билік берсең халыққа,
«Хан қойсақ»,—деген бар көңіл.
Айбынды ана—Қараүлек
Қарасайды шақырады,
Жан еді туған ақылды.
—Қарасай, Қази—шырағым,
Бір хабар шалды құлағым.
Ізгі жанды ерлердің
Өсірер Алла мұрадын.
Хан болып өткен өлгенше
Мамай, Сұлтан, Нұрадын
Хан қоймақ сен, Қазижан,
Елдің қалпын сынадым.
Қарасай, Қази—бөбегім,
Қос қыраным, түлегім,
Қызығыңды сендердің
Көріп өлсем»,—деп едім.
Көрдім, шүкір Құдайға
Балаға ана шыдай ма?
Екі сөйлеу ерлерге,
Ойлаңдаршы, ұнай ма?!
Кешегі өлген Шынтемір
Тапсырған еді Еділді.
Дос болып ең, анттасып,
Бұзбаңдар, жаным, әмірді.
Қызықпаңдар хандыққа,
Бермеңдер жасқа зәбірді.
Атасынан қалған алтын тақ—
Мирас жетім Еділге.
Жоғары көтер достықты
Болғандай үлгі өмірге.
Екі сөйлеу—ерге өлім,
Алыңдар тоқып көңілге.
Ерлікпен өткен жеті атаң,
Айрылмаңдар сол жолдан.
Ел қорғау ерге жеңіл ме?
Хан болсын Еділ достарың
Ойлаңдар, жаным, дос қамын.
Көпті көрген көне едім,
Сендерге ақыл қосқаным.
Билер мен бекті, Қарасай,
Хан ордасына бастағын
Ағаңның тілін қайырмай,
Қазижан, сен қостағын,—
Деп, қарт ана тоқтады,
Қостады мұны топ тағы.
Шынтемір ханның ордасына
Топ та келіп, тоқтады.
Халықты ханым қарсы алды,
Хан ордасын күн шалды.
Еділді таққа мінгізіп,
Басына тәж кигізіп,
«Хан!—деп елге жар салды.
Жеті жасар Еділ хан
Жұртты аузына қаратты.
Жасы жастық қылмайды,
Туса бала талапты.
Он сан елді тең ұстап,
Алдынан бәрін таратты.
Қарасай, Қази—қол басы,
Сайлады әскер жарақты.
Ерлеріне сайма-сай
Сансыз тұлпар жаратты.
Қарасай, Қази, Еділ хан—
Үшеуі қатар ер жетті.
Жау шыдамас бетіне,
Арыстандай келбетті.
Әділдік, ерлік жолында
Тасын қырға өрлетті.
Он сан елі орнығып
Тыныштықта гүлдепті.
Ең байлықта еркін ел
Дауды, жауды білмепті.
Күндерден күн өткенде,
Көтерілер күн жеткенде
Қарасай сынды ағасына
Еділ хан келіп сөйледі:
—Бізден бұрын өткен хан,
Ерлігі артық өктем хан,
Жау жағасын сөккен хан,
Дұшпанның қанын төккен хан,
Мұрадына жеткен хан.
«Жау!» дегенде, аттанған,
Жау табылса, шаттанған,
«Қалмақ»,—десе, қасарған,
Мінген аты бапталған.
Үш қырлы жебе, көк найза
Қарағайға сапталған,
Астана халқын басқарған.
Талай жауды жылатқан,
Жігер менен қайратын
Есіткен жан ұнатқан.
Ерлігіме сын болар,
Хандығыма мін болар,
Көңліме кір болар,
Атаның жолын қумасам.
Тас кесетін ақ алмас
Беліме құрсап бумасам.
Ала көбең жаулар көп,
Бастап барып халқымды,
Дұшпанымды қырмасам.
Кектескен жаудың кегі үшін,
Керегесін отын қып,
Қызын қатын қылмасам.
Көншір емес көңлім,
Соғысар маған жау тап,—деп,
Қасарып Еділ болмады.
Қарасай сонда толғады:
—Әміріңді екі қылмайын,
Сөзіңді жақсы тыңдайын.
Осы айтқаның шын болса,
Қарайын жаудың ыңғайын.
Ағада болар ағалық,
Жастықта болар шалалық.