Көкжарлы мен Бура (2-бөлім)

Қарасаң, Күңке сұлу бұраң қаққан,
Майда сөз асты-үстіне бірдей жаққан.
Тұрса егер бұл түрменен адам қоймас,
Күңкенің бұл мінезі бұған батқан.
Ақ шәмша, жұқа маңдай, қиылған қас,
Болғанда оймақ ауыз, сүмбілдей шаш.
Қасына келген еркек шығар емес,
Аршын төс, алма мойын, бір түйме бас.

Ойлады сонда Торқа Күңке жайын:
«Болмаса жарар ед деп арты уайым».
Қам қылып сырын ашпай үйге қайтты,
Сөйлейін бұдан былай істің жайын.
Үйіне Торқа оралған өңі қашып,
Ішінен бір сұмдыққа қадам басып.
Бақана, Бақанасты көрді артық,
Төртеуін өзінен туса да асып.

Мұны естіп Баржақсы мен Шәйгөз батыр,
Байдалы Жансарымен ойлады ақыл.
Төртеуі үйден шыға ақылдасты
Жоймаққа Бақана мен Бақанасты.

Ол кезде қазақ елі мал бағады,
Өзбектен сауда қылып мата алады.
Бұқардың әкімінің саудагері,
Аулына Саржомарттың кеп жатады.

Қазақтан өзбек жиған жүн мен малды,
Қайтуға күзге қарай дайындалды.
—Екі қап мейіз берсең, екі ұл берем,—
Деп келіп, Шәйгөз батыр саудалады.

—Әкелем екі бала кешке қарай,
Бөгелмей жүрер болсаң бүгін ғана.
Көрсетпей, тез аттанып жүріп кетсең,
Дос болып, тартар едім сыйлық жана.
Келісіп қара сартпен уәде етті,
Аулына Күңке сұлу келіп жетті.

Бақанас, Бақананы алдырады,
—Бері кел, мен ағаң,—деп азғырады.
Азырақ мейіз бенен өрік беріп:
—Аулыма қонақ бол,—деп шақырады.

Жас бала бұл айтқанға алданады,
Жеген соң өрік, мейіз ес қалмады.
Мінгізіп алды-артына екі ұлды,
Көрсетпей, сартқа әкеп тапсырады.
Сарт дағы жолды тосқан дайын екен,
Тұрағы бір Матайдың кемпірі екен.
Зарлатып, жас баланы сартқа беріп,
Жатқанын жетім кемпір көреді екен.

Жөнелді сарт баланы жүгіне артып,
Белгісіз не істері онда апарып.
Екі қап мейіз беріп екі ұл алды,
Зарлатып, қос жетімді зар жылатып.

Бұқарға сарт аттанып бара тұрсын,
Тыңдаушы кейінгіге мойын бұрсын.
Жоғалған екі жетім көлде ойнаған,
Табылмай, іздеген жұрт тұра тұрсын.

Зарланып қалды Күңке жерді сабап,
Өртеніп, маңдай шашын күнде жұлып.
Таба алмай не өлісін, не тірісін,
Сандалып көп іздеуші кетті тарап.

Жоғалып балалар солай көп күн өтті,
Шамамен үш-төрт жылдай мезгіл жетті.
Жалғыз-ақ зар жылаған Күңке зарлы
Өзгелер бұдан басқа ұмытып кетті.

Саржомарт қос жетімді ойлайды екен,
Ойлатпай жоғалған ұл қоймайды екен.
Тау-тастан, аққан судан хабар күтіп,
Ұшқан құс, жортқан аңнан сұрайды екен.

Айтпайды көрген жанның бәріқата,
Опасыз істегенін туысқанның .
Көңілі Саржомарттың сүрей таза
Ойлар ма қас қылар деп балаларын.
Саржомарт заманында болған мықты,
Дұшпанын ерегескен жерге тықты.
Көк найза, болат семсер қарына іліп,
Ақ сауыт, жебе, садақ түгел шықты.

Майданда жауға шапқан жеке батыр,
Сондықтан жеке жайлап келе жатыр.
Жауласқан қазақ-қалмақ соғысында,
Орнатқан дұшпанына заманақыр.

Бұл кезде қырық бесте батыр жасы,
Қапалы жетім үшін мұның басы.
Тау-тасты күңіренткен сұрау салды,
Ақтанкер жалғыз ердің жан жолдасы.

Бір күні батыр келді ауылына,
Қамшы ұрып Ақтанкердің сауырына.
Дем алып тыныштықпен жатты батыр,
Бой ұрмай дүниенің ауырына.

Арқаның қоңыр салқын майда желі,
Толық жаз, сарша тамыз мезгіл еді.
Матайдан қоңсы қонған жалғыз кемпір,
Тал түсте құрт қайнатып отыр еді.

Бар екен Қайыр атты жалғыз ұлы,
Жетімнің кімге жүрген қажет аулы.
Отырған көбік жалап Қайырды кеп,
«Алдың,—деп,—асығымды» Жансар ұрды.