Мазмұнға өту
Мақала жариялау
academ.kz онлайн сабақ беріп, қосымша табыс табыңыз·оқушы Kaspi арқылы тікелей сізге төлейді·комиссия 0% academ.kz қосымша табыс табыңыз·14 күн тегін 14 күн тегін Тегін бастау

: «» · ₸

Адам әлейһисаламнан бері қарайғы ұрпақ, руларға дейінгі шежіре (4-бөлім)

Шежірелік жыр-аңыздар · 3 мин оқу

Баласы Күреңтайдың—Қодас,Тілес,
Жігіттер, жатпа қарап ертелі-кеш.
Үшеуі Бақтыменен бірге туған
Бақтының қулық сөзін адам білмес.

Баласы Торытайдың—Шошқа жалғыз,
Өтерін дүниенің болжамаймыз.
Шошқаның әйелінен төртеу екен,
Айтамыз құлақ салып тыңдасаңыз.

Өтебай, Дыбыс пенен Керіс, Тоқас,
Бітеді кейбіреуге мал менен бас.
Сол кезде шешен болып аталыпты,
Баласы Өтебайдың Сарышуаш.

Баласы Аталықтың Жақсыболат,
Ауылынан жақсы ер шықса, ерге қанат.
Бір туған ағайынды төртеу екен—
Ақболат, Бекболат пен Құттыболат,
Жақсыболат.

Тағы да бір сөз айтам, құлағың сал,
Ұмытпай бұл сөзімді есіңе ал.
Есболдай пір әулиеден Күшік туған,
Жазыпты шежіреге бұрынғылар.

Күшіктің баласы екен Сатыпалды,
Артында молдалардың қата қалды.
Қонақбай Тәукеменен бірге туған,
Осылай шежіреде аты қалды.

Опасыз мына дүние жалған еді,
Ойлауы әр адамның арманы еді.
Баласын төртеуінің енді жазам,
Бағана ұмытылып қалған еді.

Баласы Құттыболат—Құтым, Шағыр,
Атаңның атын білсең, ол да тәуір.
Аласың ақыретте жақсы орынды,
Алланың қазасына қылсаң сабыр.

Баласы Ақболаттың Еменәлі,
Жарамас сұйық болмай аттың жалы.
Баласы Жақсыболат Қайнар екен,
Таралған Аталықтан мұның бәрі.

Шағырұлы Итемген, Меңіс екен,
Баласы төрт Қызайдың тегіс екен.
Шағыр өліп, Қызайды Қалмұхаммет алған,
Бегімбет бұдан туған дербіс екен.

Құтымның ұрпағы екен Шеруәлі,
Болар ма шапағатшы Сәруары.
Бұрыннан ғақлия есте қалған,
Береді кімге опа мына жалған.
Айт, Құрман, Қалмұхаметті атып өлтіріп,
Қызайдан қарғыс келіп, өспей қалған.

Ал енді, құлағың сал, ағаларым,
Көрінді артық маған бағаларың.
Шағырдың өз баласы Меңіс еді,
Айтамын енді соның балаларын.

Меңістің баласы екен Тілеуберді,
Дүниеден біреу өтіп, біреу келді.
Ойнап-күл тіршілікте, азаматтар,
Опасыз сұм жалғанда кім өлмейді.

Есенқұл, Оразай мен туған Жұбай
Жанғабыл жалғыз туып, жатыр былай.
Біреу бай, біреу жарлы сұм жалғанда,
Жаратқан құдіретті Құдайым-ай.

Жанғабылдан Жолболды туған Тортай,
Жүреді көптігімен жанға болмай.
Есіркеп, Жарылқаппен төртеу екен,
Құдай жаратыпты бәрін сондай.

Жолболдыдан—Қарамық, Қожаназар,
Жақсының делебесі дуда қозар.
Қараша ағайынды Сарұқ, Тоқаш,
Айтылмай Жалаңтөсім ол да қалмас.
Омбай, Мал, Пәйіммен сегіз дейді,
Құдайым жаратыпты бәрін сондай.

Торғайдың бір баласы дейді Аманбай,
Тұрады кебір надан сөз таба алмай.
Тоқтар пен Көрпешпенен ағайынды,
Туылған бір анадан бәрі сондай.

Торғайдың бір баласы аты Таймас,
Шотбас, Қосбармақпен айтпай болмас.
Титтей, Әйтес, Аққошқармен тоғыз дейді,
Атаға тіл тигізген ақыры да оңбас.

Азырақ сөзге құлақ саламыз ба,
Жалғаннан өлмей тірі қаламыз ба?
Меңістің бір баласы Тәңірберді
Аяңдап енді соған барамыз ба?

Жаңа бастап айтылды Тәңірберді
Мал-басы өсіп бірдей байи берді.
Туыпты бір өзінен тоғыз бала
Айтайын, тыңдасаңыз, жайын енді.

Құтымбет, Құдайназар, Құттықадам,
Сексенді, Байназармен айттым тәмам.
Тоқсан мен Тамсаболат, Жамбай, Мыңбай,
Туыпты бір анадан бәрі сондай.

Баласы Құдайназар—Есенкелді,
Жақсылық пен жамандықтың бәрін көрді.
Жолымбет, Солтанкелді бір туысып,
Бұларға мал мен бастың бәрін берді.

Білген соң ата-жөнін енді айталық,
Жалынсыз жалған сөзді неге айталық.
Бегімбет Дербіспенен бергі атасы
Ынтамен тыңдасаңыз, енді айталық.

Баласы Бегімбеттің—Дербек, Сейіт,
Жамандар сөзді білмей жүрер кейіп.
Жақсылық, Жарас пенен Тоқай, Аман,
Алтауын таңдауменен айттым теріп.

Дербістің баласы екен Есенберді,
Азырақ сөйлейтұғын Есенкелді.
Жарандар, тіршілікте шарықтай бер,
Опасыз бұл жалғанда кім өлмейді.

Сүйімбай, Сүйіндіктер ар жақта екен,
Ұрпағынан хабарсыз боп тұр ғой есте.
Баласы бәйбішенің—Мәлік Даушы,
Қарашада қар жауып болар қауыс.
Осылай білгенімді жазып қойдым,
Сөзімде аз да болса кеттім ауыс.

Есемберді тоқалынан ер Құттыбай,
Сөйлеуге дайын тұрмын бұдан былай.
Жалғанда күнәсы ауыр пендең едім,
Жәрдем бер, Жаратушы Құдайым-ай!

Пенденің қылған ісі Құдайға аян,
Шағады күнәліні жылан-шаян.
Баласы Құттыбайдың төртеу екен,
Бетіне ақ қағаздың енді жаям.

Айтамын осыларды, көп жамағат,
Бөгенбай, Тастемір мен Сәді, Баян.
Дінбасы төрт мәзім бар Имам Ағзам,
Шығармас бір ирададай боп мынау жаннан.
Солардан тәлім алған талибтары
Ғылым бақи әммасы Алладан қаралған.
Олардан басқа жолды тамам десең,
Пенденің қылған ісі болар жалған.

Шежірелік жыр-аңыздар

Барлығы: 179 аңыз

Тағы оқыңыз