Өлең шежіре (3-бөлім)

Айтқаны орындалмай қалған емес,
Тоқсұлу, Қаракөзбен—екі қыз ғой.
Туады Қаракөзден бір ұл бала,
«Шүкірші» деп ат қойды туа сала.
Туыпты Шүкіршіден ол—Өтеген,
Өндірген ғайып қылып Хақ Тағала.

Найман шал арты жақсы болады қарт,
Шежіреде өтірік болса, обалын тарт.
Баласы Шүкіршінің Өтегеннен,
Туыпты содан келіп Сары Жомарт.

Туыпты Тоқсұлудан бір ұл бала,
Төлеген деп ат қойды туа сала.
Балталы, Бағаналы—Өтегеннен,
Айырып, біз жазайық өлеңменен.

Туады Шүкіршіден Төлегетай,
Баласы Төлегетай туған Қытай.
Бар екен ол Қытайдың үш қатыны,
Үлкенінен туыпты Қаракерей, Матай.
Ортаншы ұл табады о да қатын,
Мұның да баяндайын, айтып затын.
Баласы ол қатынның жалғыз бопты,
Туған соң «Садыр» қойған мұның атын.

Кіші қатын тағы да ұл табады,
Кем ақыл білмей айтсам, сөз қылады.
«Төртуыл» деп қойыпты мұның атын,
Қазалы, сонда Қытай дүния салды.

Атасы—Төлегетай тірі қалды—
Өтетін дүния ғой барша жаннан.
Зырылдап келе жатыр, сұмырай жалған,
Баласы Елатаның Серікбай ғой.
Ержетіп қатын алды және де ол,
Туыпты Серікбайдан—бір Төлеген.

Төлегеннен туады—екі ұл бала,
Айтайын жөніменен, қылып дана.
Келбұға, Кетбұға деп атын қойды,
Таралды Найман ұлы сала-сала.

Жетіліп Найман өсіп, әбден толды,
Қазынасы Тәңірімнің сондай мол-ды.
Есеп қылсаң, жоғарғы аталарды:
Найманның тоғыз таңбалы ұлы болды.

Келбұға, Кетбұғадан—Терістаңбалы
Шежіреден айырған соның бәрі.
Мұнан соңғы атаны білесіздер,
Осылай жазуыма жетті қалам, халім.

Ақсұлу—«әулие келін» деп айтып жатыр,
«Пәниде не жазса да, Құдай қылар.
Алладан көп тілеген шарапатты,
Құдайдан шын көңілмен тілек қылған,
Тілегін пақырлардың қабыл қылған.
Тілегі жарлылардың мақұл еткен»
Деген сөз: «адам сабыры—рахман».

Аллаға бәрі мағлұм қанша жанның
Сабыр қылсаң, жеткізбек Алла өзі.
Ақсұлу сабыр еткен әуел баста,
Жесір боп, он сегізде қалып жатса.
Ақыры сабырлықтың осы емес пе,
Өзі әйел нәсіп болған жалғыз басқа.

Найманға қыз алып берген, оймен жорып,
Атасының ұрқынан үміт қылып.
Барлығы—қылған ісі оңға басып,
Алласы Ақсұлуды оң бастаған,
Асығып іс жасауға еш баспаған.

Найманнан ел таратып дүрілдеткен,
Зиялы мұндай іске қалай жеткен,
Адам ғой кеудесіне иман біткен.
Пендесін оң жолына Тәңір бастар.
Ойына Ақсұлудың ақылы аяр.
«Дуалы пиғыл абзал» деген сөз бар,
Қайран болған пиғылды бұзып тынар.

Болды ғой Ақсұлудан үлкен пайда,
Ақылы толған екен тұла бойға.
Себепші осы Ақсұлу болмай қалса,
Тұяқсыз кетер еді Найман сонда.

Жігіттер, әйел-дана Ақсұлуды есіңе сал,
Егер де шамаң келсе, ұқтырып қал.
Шүкірші жалғыз ұлы Ақсұлудың,
Әулеті болған жоқ па, сонша адамдар.
Баласы Шүкіршінің Төлегетай,
Туады—Төлегетай,—одан Қытай.
Төртуыл, Садыр, Матай—Қытай ұлы,
Бір туған: Қаракерей және Матай.

Ақсұлу—осылардың ұлы анасы,
Елімнің абзал туған бұл данасы.
Ақсұлудан жалғыз туған Шүкірші,
Бар Найман осы ұрықтан қанат жайған.

Қаракерей бір бұтағы,
Төңіректі қарашы, бәрін жиып.
Көбейткен соншалықты Тәңірім сүйіп,
Атаны ұға алмасаң, шежіре бақ,
Сөйледі неше атаны тіл мен жақ.

Ақсұлудың өз ұрпағы осылайша:
Шүкірші туған екен Қаракөзден.
Кең ақыл, жаңылмайық айтқан сөзден.
Баласы Шүкіршінің Өтегеннен,
Саржомарт туған екен, нұрлы жүзбен.

Тоқсұлу тілегінен туған бала,
Айтайын білгенімше, қылмай шала.
Бағаналы, Балталы—Төлегеннен,
Баласы үш қатынның Белгібайдан,
Атасын сөйлеп тұрмыз бірталайдан.
Бәрі де Өкіреш Найман аталады,
Жазылған шежірелерде сөз солайша,
Табылар айта берсе, сөз қиядан.
Ақсұлу, Тоқсұлу мен Қаракөздің
Әулеті туып ұшқан бір ұядан.

Найманның Жомарт ұлы Сары мырза,
Басына сонша дәулет айналыпты.
Тәңір ісі, жомарт қылған нұсқап,
Саржомарт адам екен шарапатты.

Аспайды ешбір адам өз туысынан,
Кісі екен рақымы мол, нұр сипатты.
Өсіпті мал мен сауда оңға басып,
Әуелгі аты—Сары екен туғандағы.

Дәулеті алға дамып, кеткен қаулап,
Аспайды ешбір адам өз туысында.
Халқына хан ұлы боп айналыпты,
Сондықтан Жомарт аты кеткен тарап.
Кемедей теңіздегі қалқып жүріп,
Іздеп жүріп, екі інісін сарттардан алған таңдап.

Сармырза асып тұрды, дәулет керіп,
Осыдан Көкжарлы Бура шығар келіп.
Білмеймін өтірік-шынын шежіренің
Бірталай шежіреден жаздым теріп.

Бір баласы Саржомарттың Жылытауда,
Құдайға құлшылық қыл денің сауда.
Асылбай, Сібе, Арғын Қызылсуда,
Жетілген Саржомарттан дұға тиіп,
Бәрінен Саржомарттың өз әулеті аз,
Өз бабам—қанат жайған Асылбай.

Ұлдары өсер елдің алға басқан,
Кент соққан Қалба тауын тасындай-ды.
Азырақ Сармырзаны баяндадым,
Несіне талмай, желмей аялдайын.
Бірталай ата жазған мен толқыдым,
Осымен қал, дариға, аялдаймын.