Сүйінбай Аронұлы
XIX ғасыр ақындары · 2 мин оқу
Сүйінбай Аронұлы (1815–1898) — XIX ғасырдағы Жетісу өңірінің қазақ ақыны, айтыс өнерінің көрнекті өкілі. Ол қазіргі Алматы облысындағы Қарақастек ауылында туып, өмірінің соңына дейін сол өлкеде тұрды. Тегі Ұлы жүздегі Шапырашты тайпасының Екей руы. Әулетінде сөз өнері ерте кезден дамыған: атасы Күсептің ұлдары Жаңбыршы мен Жаманақ жыршы, қобызшы және күйші ретінде белгілі болса, кенже ұлы — ақынның әкесі Арон (1750–1835) — тапқыр шешен, бітімгер адам ретінде танылған. Сүйінбайдың ағалары Жаманшал мен Жұмық, інісі Оспан да өткір өлеңдер шығарған.
Сүйінбай жастайынан жыраулық өнерімен елге белгілі болды. 1840–1860 жылдары Қоқан хандығының шапқыншылығынан жан-жаққа ыдыраған руларды біріктіруде ол Сарыбай бимен бірге елеулі рөл атқарды деген деректер бар. Ақын жұртты қоқандықтарға қарсы тұруға, елдің дербестігін қорғауға үндеді. Осы кезеңде «Өтеген батыр», «Саурық батыр», «Сұраншы батыр», «Жабай батыр», «Қарасай батыр» толғауларын шығарды. Ол қоғам өміріне белсене араласып, Қоқан билеушілерінің, әділетсіз сұлтан-төрелер мен болыстардың қиянатын батыл сынады. Тезек төремен және қырғыз ақыны Қатағанмен айтыстары, «Датқаларға», «Үмбетәліге», «Төрт биге» өлеңдері, болыстарға арналған «Мақсұтқа», «Қасымға», «Болыстарға баға» сияқты сықақтары осыны көрсетеді.
Мұхтар Әуезов оны айтыс өнерінің «алтын діңгегі» деп бағалаған. Жамбыл ақын оны өзінің ұстазы санаған. Сүйінбай мұрасын жинау XX ғасырдың басында қолға алынды: 1920 жылы этнограф Ә. Диваев Сырдария мен Жетісуға жасалған экспедиция кезінде оның шығармаларын қағазға түсірді. 1929 жылы «Жаңа әдебиет» журналында «Апырмау, мынау жатқан Сарыбай ма?» өлеңі жарияланды. 1935 жылы Жансүгіров пен Ф. Ғабитова құрастырған «Сүйінбай ақын» атты алғашқы жеке жинағы басылды. 1976 жылы «Ақиық» деген атпен толықтырылған жинағы шықты. «Кәрілік» өлеңі Мәскеудегі «Әлем әдебиетінің кітапханасы» сериясының 102-томына енген.
Ақынның Малыбай, Жетібай, Әзірбай атты ұлдары және Бағжан, Қойжан деген қыздары болған. Сүйінбай Аронұлы 1898 жылы қайтыс болып, Қарақыстақ өзенінің шығысындағы жотаға жерленді. Алматы облыстық филармониясы, Алматыдағы даңғыл, туған ауылы мен ондағы мектеп оның есімін алған, ауылда мемориалдық мұражайы ашылған.