Ақан сері
XIX ғасыр ақындары · 2 мин оқу
Ақан сері Қорамсаұлы (1843–1913) — қазақ ақыны, әнші және сазгер. Ол Ақмола облысындағы Үлкен Қоскөл маңында дүниеге келіп, сол өңірде қайтыс болған. Арғын тайпасы Қарауыл руының Есенбай бөлімінен шыққан; әкесі — Қорамса, анасы — Жаңыл. Алғашында ауылда, кейін Қызылжардағы Уәли (Ахметуәли) молданың алдында оқыды. Он алты-он жеті жасынан өнер жолына түсіп, ақындық пен әншілігі шыңдалған соң ел арасында «сері» атанды. Шоқанның қазасына арнап көңіл айту өлеңін шығарған.
Ақанның жеке өмірі шығармашылығында терең із қалдырды. Бірінші әйелі Бәтимадан Ыбан (Ыбырайым) атты жалғыз ұлы туып, оған әкесі өзі хат таныту үйреткен. Бәтима қайтыс болған соң қысқа уақыт бірге тұрған Ұрқияға «Хат жаздым қағаз алып, қалам, сия» өлеңін арнаған. Ақын қосыла алмай қалған сүйгені Ақтоқтыға «Ақ көйлек», «Аужар», «Алтыбасар», «Ғашық жарға», «Тағрипың» сияқты махаббат әндерін шығарды; бұл оқиға кейін аңызға айналды. 1880 жылдардың ортасында Керей Сағынайдың асында өткен бәйгеде Ақанның сүйікті жүйрігі Құлагер біреудің қастандығынан өлді. Осы қайғыға арналған өлеңдерінде ақынның ызасы мен күйініші көрінеді. Кейінгі жылдары ол ел аралауды азайтып, ұлымен бірге қыстауда тұрды, бірақ ән шығаруын тоқтатпады; сол кезде «Балқадиша» әні туды.
1890 жылдары Ақан айтысқа жиі қатысты. Нұрқожамен айтысы толығырақ сақталған, Орынбай, Нүркей және басқа ақындармен айтыстарынан үзінділер ғана жеткен. Ол жерінен айырылған елдің жайын, парақор әкімдердің мінезін өткір сынады, «Замана адамы» өлеңінде байлықтың арқасында билікке келгендерді әшкереледі. Өмірінің соңында жазылған «Қаратай» өлеңі ақынның қонысына Комаровка ауылы салынған соң оның атын тартып алып сатқан оқиғаға арналған. Ақтық сәтінде шығарған «Мінажат» өлеңінде ол Алладан иман сұрайды.
Ақан сері қазақтың ән өнерін жаңа деңгейге көтерген сазгерлердің бірі саналады. Көкшетау табиғатының сұлулығы оның әндеріне арқау болды. Балуан Шолақ, Жаяу Мұса, Естай, Иманжүсіп, Құлтума тәрізді әншілермен дос болып, бірге ел аралаған. Мәдени мұрасына елуге жуық ән мен өлең енген. Ақан сері 1913 жылы қайтыс болды.