Сара Тастанбекқызы
XIX ғасыр ақындары · 1 мин оқу
Сара Тастанбекқызы (1853–1907) — қазақтың ақын қызы, айтыскер, ән шығарған сазгер, домбырашы. Ол қазіргі Алматы облысының Қапал ауданы жерінде туған. Найман тайпасының Матай руына жататын Қаптағай бөлімінен шыққан. Сара үш жасында әкесінен айырылып, балалық шағы жоқшылықта өтті. Жалғыз сүйеніші болған немере ағасы Жайсаңбек жаламен түрмеге қамалды.
Жетім қыз бен жесір шешені өз ауылына көшіріп алған Тұрысбек қажы Сараны бай баласы, денсаулығы кемістеу Жиенқұлға айттырып, қалыңмал алған. Мұны естіген Есімбек қажы дау көтеріп, қызды өз ауылына әкетеді. Ақыры екі адам қалыңмалды теңдей бөліп алуға келіседі. Осылайша жастайынан дау-дамайдың ортасында қалған Сараның өміріне бетбұрыс жасаған оқиға — Найман елін аралап жүрген Біржан салмен көпшілік алдындағы айтысы болды. Бұл сөз сайысынан кейін ақын қыздың атағы кең тарап, ел құрметіне бөленді. Халық көзінше оған қарсы тұра алмаған қажылар Сараға еркіндік беруге мәжбүр болды. Ол он тоғыз жасында өзі қалаған Бекбай Алтынбекұлына тұрмысқа шықты.
Біржан мен Сараның айтысы қазақ айтыс өнерінің ең көркем үлгілерінің бірі ретінде ұрпақтан ұрпаққа жетті. Бұдан бөлек ақынның «Жүрек», «Ашындым», «Арсалаң аға алдында», «Жүрек сыры», «Жайлауда», «Хош бол, елім» сияқты өлеңдері және «Тұзақ» атты дастаны бар. Тарихта Сараның Абаймен кездескені де белгілі: Абай баласы Әбдірахманның (Әбіштің) сүйегін Верныйдан алып қайтып келе жатқанда, Қапалда Найман елінің игі жақсыларымен бірге Сара да көңіл айтуға келіп, ақынның қайғысына ортақтасқан.
Жастайынан көрген қиындық пен ауыр тұрмыс ақынның денсаулығына әсер етті. Ол ауруға шалдығып, 1907 жылы дүниеден өтті. Сара Тастанбекқызының есімі мен шығармалары қазақ әдебиеті тарихында айтыс өнерінің маңызды бөлігі ретінде сақталды.