Кемпірбай мен Шөженің айтысы (1-нұсқа) (1-бөлім)

Кемпірбай сөзі:
Аллаға тағатсыз құл ағасы болды,
Отызда Кемпірбайдың жасы болды.
Шілденің он бесінде сауын айтып,
Жаныстың Сәтбайының асы болды.

Тәуекел дариясына бетім жудым,
Әзілде онан қорықсам неге тудым?
Сол асқа жұрт жиналған барайын деп
Жаратып жалғыз көктің тілін будым.

Талаймен салып едім жанжал жауға,
Жасаған, бергеніңе қылдым тәубә.
Сыртынан қаралы үйдің жетелеткен,
Жолықтым келе жатып шөже дәуге.
Соқырмен бір сөйлесіп қалайын деп,
Сол жерде ала қойдым омырауға.
Бес намаз он екі имам жанға пайда.
Қалайын бір сөйлесіп осындайда.
Біреуге мал, біреуге бас қайғы деп,
Барасың, соқыр азбан, жаяу қайда?

Шөже:
Жүзіндей ұстараның жалған дүние,
Түсіп ең мені көріп қандай күйге.
Жаныстың Сәтбайының дұғасына

Барамын құран оқып қаралы үйге.
Мен өзім айменен болса маған тиме,
Жиналып ел жақсысы тұр деген соң,
Бергелі қалса сәлем болып биге.

Қайырмасы:
Уал – уал, есік алды бал қурай,
Басына қонар бозтарғай.
Кімнен дәме қыласың?
Ғатыл надан Кемпірбай.
Бүгін өліп тірілсең,
Болалмайсың соқырдай.
Бажаланып итше үрмей
Кет алдымнан жүр былай!
Өз бойыңды байқамай,
Соқтығасың сұмырай.
Қилу лилу – лилулай
Лилулай
Лилулай.

Кемпірбай:
Асыма шақырмаған келдің жетіп.
Алатау асқар белден көктей өтіп.
Арқада хожа, молда жоқ дедің бе?
Соқыр ит, кім шақырды жетелетіп.
Басыңда дағарадай сәлдең барсып,
Молдаға өзіңді үкәз есептетіп,
Қарасам әзәзілдай көзің қылый,
Арқадан айдатармен кісендетіп.

Кемпірбай:
Бұл елге ақын болған Шөже қайдан,
Орынбай дәндеп қалсын Шортандайдан.
Жас өсіп, жарлы байыр заман болды,
Жүрмесін көзің шығып Кемпірбайдан.
Жолықпай жақсы ақынға тіпті асыпсың,
Берермін сыбағаңды, соқыр азбан.
Боқ ауыз өзі тантық ит дөрекі,
Көрмегем сендей арсыз бір талайдан.

Кемпірбай:
Сенімен қой, соқыр, көп сөйлеген,
Көрмедім сендей арсыз жаннан кешкен.
Болғанда сен ақиық мен бидайық,
Топшыңды қанатыңмен қимай түспен.
Елінде бошан шаншар декдарлы едім,
Ішінде ауған қырғыз сен жарлы едің.
Көзіңді көрінгенге төле дейсің,
Шыққанда сенің көзің мен бар ма едім.

Шөже:
Қап – қара кесек күңнен туған,
Хан болып Қазыбегің белін буған.

Кемпірбай:
Қалайша сен соқыр ит алшаңдайсың?
Бұл елден қайыр тілеп жаутаңдайсың?
Беруге саған қайыр мүмкін емес,
Сен он қияметте қайтармайсың.
Мысықша көзің жұмып жеп-жеп алып,
Пәленнен соны алдым деп айта алмайсың.
Айтуың маған мақтан дұрыс емес,
Арқаны жылда келіп сайқалдайсың.
Қырғызбай симай шығып мұнда келіп,
Шығарған айғыр құйып байталдайсың.

Шөже:
Бір құсын жеңілсең де жалтармайсың,
Тоқталып бөтен сөзге қалтармайсың.
Ризығын жұрттан терген алаяқты,
Тілемсек, мұндар кедей, қайтармайсың.
Қабағын бай қайырып ит байлайды,
Аздырған Қарынбайды шайтандайсың.
Кемпірбай, менде көз жоқ, сенде көз бар,
Кітапта сопы алдияр құрған тез бар.
Сен итті не айтты деп сөгейін бе?
Ит үрер керкен кешер деген сөз бар.
...уал-уал: күә қылып сөйлейін,
Бошандағы адамды,
Кісі деп қашан ойлаушы ем,
Сен секілді наданды.
Қой дегенді қоймасаң,
Берермін сенің жазаңды.
Айтқан тілді алмасаң,
Тартқызармын сазаңды.
Сұр мергендей соқтығып,
Іздеп тұрсаң алжалды.

Кемпірбай:
Сөйлейсің қалай қалай, соқыр нардан,
Тиеді сөзің суық жауған қардан.
Абылай Кенесайы үркіткенде,
Қара үйде әкең қаржаң аштан қалған.
Қырғыздан сол сапарда күн көре алмай,
Шешеңіз Қара өткелге қаңғып барған,
Орыстан шашырап деген шошқа бағып,
Кәпірдің суқарынан көрек алған.

Арқаның мырзасынан алып-алып,
Сөйлесін маған мақтан соқыр қайдан.