Шерхан Мұртаза
XX ғасыр жазушылары мен ғалымдары · 1 мин оқу
Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза (1932–2018) — қазақ жазушысы, журналист, аудармашы және қоғам қайраткері, Қазақстанның халық жазушысы (1992). Ол 1932 жылғы 28 қыркүйекте Жамбыл облысында дүниеге келген. Дулат тайпасының Шымыр тармағынан шыққан. Жоғары білімді Мәскеудегі Ломоносов атындағы университетте алып, оны 1955 жылы аяқтады.
Еңбек жолын көркем әдебиет баспасында бастады, кейін «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш») және «Социалистік Қазақстан» газеттерінде тілші, редактор болды. 1970–1972 жылдары балалар мен жастар әдебиеті редакциясын және «Жалын» альманахын, 1972–1975 жылдары «Жұлдыз» журналын басқарды. 1975–1980 жылдары Жазушылар одағы басқармасының екінші хатшысы, 1980–1989 жылдары «Қазақ әдебиеті» газетінің, 1989 жылдан «Егемен Қазақстан» газетінің бас редакторы қызметін атқарды. 1992–1994 жылдары «Қазақстан» телерадиокомпаниясына төрағалық етті. Халық депутаты, Жоғарғы Кеңестің және Парламент Мәжілісінің депутаты болып сайланып, мәдениет пен тіл мәселелері жөніндегі комитеттерде жұмыс істеді.
Жазушының алғашқы кітабы 1958 жылы шыққан «Құрылысшы Дәку» атты очерктер топтамасы болды. 1960-жылдары және 1970-жылдардың басында «Табылған теңіз», «Бұлтсыз күнгі найзағай», «Белгісіз солдаттың баласы», «Мылтықсыз майдан», «41-жылғы келіншек» повестері, «Интернат наны» (1974) әңгімелер жинағы жарық көрді. Бұл туындыларда соғыс жылдарындағы тыл еңбегі мен замандастар өмірі суреттеледі. «Қара маржан» (1976) романы өндіріс пен табиғатты қорғау мәселелерін көтерді және 1978 жылы Мемлекеттік сыйлыққа ие болды. Мемлекет қайраткері Тұрар Рысқұловтың өміріне арналған «Қызыл жебе» роман-трилогиясы 1980–1984 жылдары басылды. «Сталинге хат», «Бесеудің хаты» пьесалары сахнада қойылды.
Шерхан Мұртаза аудармашы ретінде Л. Лагиннің «Хоттабыч қарт» кітабын, Г. Х. Андерсен әңгімелерін, венгр ертегілерін, сондай-ақ Шыңғыс Айтматовтың «Қош бол, Гүлсары», «Боранды бекет» сияқты шығармаларын қазақ тіліне аударды. «Құрмет белгісі» және «Отан» ордендерімен марапатталған, «Тарлан» сыйлығының иегері, Қырғызстанның халық ақыны атағын алған. Жары Ақбілек Кененқызымен бір ұл, бір қыз өсірді. Жазушы 2018 жылғы 8 қазанда Алматыда қайтыс болды.