Әбіш Кекілбайұлы
XX ғасыр жазушылары мен ғалымдары · 2 мин оқу
Әбіш Кекілбайұлы (1939–2015) — қазақ жазушысы, ақын, мемлекет және қоғам қайраткері, Қазақстанның халық жазушысы, Қазақстанның Еңбек Ері (2009), Ұлттық ғылым академиясының академигі. Ол 1939 жылғы 6 желтоқсанда Маңғыстау өңіріндегі Оңды ауылына жақын Мырзайыр деген жерде туған. Әкесі Кекілбай ұжымдастыру жылдары Түрікменстанда жұмысшы болып, елге 1937 жылы оралған, 1942 жылы майданға аттанып, Сталинград түбінде қаза тапқан. Анасы Айсәуле Жұмабайқызы соғыс жылдары шахтада, кейін колхозда еңбек етті.
Болашақ жазушы Таушық, Оңды және Үштаған мектептерінде оқыды. Әдебиетке қызығушылығы мектеп кезінде оянып, жастар газетіне ауыл тілшісі ретінде хат жазып тұрды. 1957 жылы Алматыдағы Қазақ мемлекеттік университетіне филолог мамандығы бойынша оқуға түсіп, онда әдеби үйірмені басқарды, соңғы курста «Қазақ әдебиеті» газетінде жұмыс істеді. Жары Клара Жұмабаева дәрігер болды, олар екі ұл, екі қыз тәрбиеледі.
Қызмет жолы баспасөзден басталды: 1962–1965 жылдары «Лениншіл жас» газетінде бөлім басқарды. Кейін Мәдениет министрлігінде, «Қазақфильм» студиясында бас редактор, республикалық басшы органдарда мәдениет саласында қызмет етті, мәдениет министрінің орынбасары, Жазушылар одағының екінші хатшысы болды. 1992–1993 жылдары «Егемен Қазақстан» газетін басқарды. Тәуелсіздік жылдары Мемлекеттік кеңесші, 1994–1995 жылдары Жоғарғы Кеңестің соңғы төрағасы, 1996–2002 жылдары Мемлекеттік хатшы, 2002–2010 жылдары Сенат депутаты қызметтерін атқарды.
Әдеби жолын өлеңнен бастаған; «Алтын шуақ» (1962) және «Бір шөкім бұлт» (1965) жинақтары жарық көрді, кейде Әбіш Таған деген бүркеншік атпен жазды. Ауыл өмірінен алынған «Дала балладалары» прозасы оның эпикалық қарымын көрсетті. «Бір уыс топырақ», «Тырау-тырау тырналар», «Шыңырау» повестері, Маңғыстаудың тарихы мен келешегі туралы «Ұйқыдағы арудың оянуы» танымдық кітабы, «Дәуірмен бетпе-бет», «Заманмен сұхбат», «Азаттықтың ақ таңы» публицистикалық жинақтары шықты. Жазушының ең белгілі туындылары — XVIII ғасырдағы қазақ тарихына арналған «Үркер» (1981) және «Елең-алаң» (1984) романдары. 2010–2013 жылдары жиырма томдық шығармалар жинағы басылды. Деректер бойынша, Әбіш Кекілбайұлы 2015 жылғы 11 желтоқсанда Астанада қайтыс болып, Ұлттық пантеонға жерленді.