Ғабит Мүсірепов
XX ғасыр жазушылары мен ғалымдары · 2 мин оқу
Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов (1902–1985) — қазақ жазушысы, драматург, әдебиет сыншысы және қоғам қайраткері, Қазақ КСР Ғылым академиясының академигі (1958), Қазақстанның халық жазушысы. Ол 1902 жылы 22 наурызда Жаңажол ауылында (қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы, Жамбыл ауданы) туған. Орта жүздегі Керей тайпасының Сибан руынан шыққан.
Араб әрпін ауыл молдасынан үйреніп, кейін екі жылдық ауылдық орыс мектебін, одан соң төрт жылдық жоғары сатылы мектепті бітірді. Әдебиетке қызығуына мұғалімі Бекет Өтетілеуовтың ықпалы тиді. 1923–1926 жылдары Орынбор рабфагында Сәбит Мұқановпен қатар оқып, Сәкен Сейфуллинмен танысты. 1927 жылы Омбыдағы ауыл шаруашылығы оқу орнын бітірді. Бурабайдағы орман техникумында сабақ берді, 1928–1932 жылдары Қазақ мемлекеттік баспасын бас редактор ретінде басқарды. 1934–1935 жылдары «Қазақ әдебиеті» және «Социалистік Қазақстан» газеттерін басқарды. 1938–1955 жылдары тек шығармашылықпен айналысты. Кейін «Ара» журналының бас редакторы, Қазақстан Жазушылар одағы басқармасының бірінші хатшысы (1956–1961, 1964–1966) болды.
Алғашқы әңгімесі «Едіге» 1925 жылы жарияланды, 1928 жылы «Тулаған толқында» және «Американ бидайығы» повестері басылды. «Қос шалқар», «Көк үйдегі көршілер», «Шұғыла», «Тұтқын қыз», «Жеңілген Есрафил» әңгімелерінде еңбек адамдарының тағдыры суреттеледі. «Ананың анасы», «Өлімді жеңген ана», «Ер ана», «Ақлима» шығармаларында ана бейнесі ерекше орын алады. Алғашында, 1945 жылы, «Қазақ батыры» атымен басылған повесть өңделіп, 1950 жылы «Қазақ солдаты» романы болып басылды; ол Екінші дүниежүзілік соғыс тақырыбына арналған алғашқы қазақ романдарының бірі. Кейіпкердің прототипі — майдангер Қайырғали Смағұлов. XIX ғасырдағы Орталық Қазақстан өмірін суреттейтін «Оянған өлке» (1953) романының жалғасы «Жат қолында» 1984 жылы жарық көрді. 1974 жылы «Ұлпан» романы шықты. Драматург ретінде «Қыз Жібек», «Қозы Көрпеш – Баян сұлу», «Ақан сері – Ақтоқты», «Амангелді», «Қыпшақ қызы Аппақ», «Қайран Майра» пьесаларын жазды. Шекспир, Мольер, Островский, Горький, Шолохов шығармаларын қазақ тіліне аударды.
Сыни мақалалары «Заман және әдебиет» (1982), «Суреткер парызы» (1970) сияқты кітаптарға жинақталды. 1970 жылдан бастап күнделік жүргізіп, оның негізінде 1997 жылы «Күнделік» кітабы құрастырылды. Ғабит Мүсірепов 1985 жылы 31 желтоқсанда қайтыс болды.