Мұқағали Мақатаев
XX ғасыр жазушылары мен ғалымдары · 2 мин оқу
Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев (1931–1976) — қазақ ақыны, аудармашы; 2000 жылы оған Қазақстанның Мемлекеттік сыйлығы берілді. Шын аты — Мұхаммедқали. Ресми құжатта ол 1931 жылғы 9 ақпанда Алматы облысының қазіргі Райымбек ауданындағы Қарасаз ауылында туған деп жазылған, алайда анасы Нағиманның айтуынша, ақын сол жылдың 8 наурызында, Наурыз мерекесінің қарсаңында дүниеге келген. Албан тайпасының Алжан руынан шыққан. Әкесі колхозда қарапайым шаруа болып еңбек етіп, 1941 жылы майданда қаза тапты. Отбасының тұңғышы болғандықтан, Мұқағали дәстүр бойынша әжесі Тиынның қолында өсті. Балалық шағы соғыс жылдарымен тұспа-тұс келді.
1948 жылы Алматыдағы университеттің филология факультетіне түсіп, көп ұзамай ауылға оралды да, ауылдық кеңесте хатшы болды. 1950 жылы шет тілдер институтының неміс тілі бөліміне оқуға түскенімен, тұрмыс жағдайы оқуды аяқтауға мүмкіндік бермеді. Кейін Мәскеудегі М. Горький атындағы әдебиет институтында білім алды. Туған ауылында орыс тілінен сабақ берді, республикалық радиода диктор, аудандық «Советтік шекара» газетінде бөлім меңгерушісі болды. 1962 жылы Алматыға көшіп, «Социалистік Қазақстан» газетінде, «Мәдениет және тұрмыс», «Жұлдыз» журналдарында, Жазушылар одағында қызмет атқарды.
Алғашқы өлеңдері 1949 жылы аудандық газетте жарияланды. Көзі тірісінде 1966 жылы «Армысыңдар, достар», 1968 жылы «Қарлығашым, келдің бе?» шықты, одан кейін «Мавр», «Дариға жүрек», «Аққулар ұйықтағанда», «Шуағым менің», «Өмір-дастан» секілді жыр кітаптары басылды. Поэзиясында туған жер табиғаты, ел тағдыры, адамның ішкі сезімі, махаббат пен өмір мәні кеңінен көрініс тапты. Ақынның «Қош, махаббат!» атты прозалық кітабы қайтыс болғаннан кейін, 1988 жылы шықты. Көптеген өлеңдеріне ән шығарылып, халық арасында кең тарады.
Мұқағали аударма саласында да елеулі еңбек атқарды. 1969–1971 жылдары Уолт Уитменнің «Шөп жапырақтары», Шекспирдің сонеттері және Дантенің «Құдіретті комедиясынан» «Тамұқ» бөлімі оның аудармасымен қазақ тілінде жарық көрді. Сонымен бірге Р. Бернс, А. Исаакян, Е. Евтушенко сынды ақындардың өлеңдерін қазақшаға түсірді. Өз туындылары орыс тіліне «Зов души» деген атпен аударылды. Мұқағали Мақатаев 1976 жылғы 27 наурызда Алматыда қайтыс болды. Оның шығармалары бүгінде мектеп бағдарламасына енген.