Олжас Сүлейменов
XX ғасыр жазушылары мен ғалымдары · 2 мин оқу
Олжас Омарұлы Сүлейменов (1936 жылы туған) — қазақ ақыны, жазушы, тіл зерттеушісі, қоғам қайраткері және дипломат, 1990 жылы Қазақ КСР-інің халық жазушысы атанған, 2016 жылы Қазақстанның Еңбек Ері атағын алған. Ол 1936 жылғы 18 мамырда Алматыда туған. Әкесі Омархан Сүлейменұлы атты әскер полкінде офицер болған, кейін қуғын-сүргінге ұшырап, Норильск лагерінде отырған. Шешесі — Бәтима Насыржанқызы. Арғын тайпасының Сүйіндік руынан тарайды, ата-тегі бойынша әнші-ақын Жаяу Мұсаның ұрпағы.
1954 жылы мектепті аяқтап, Қазақ мемлекеттік университетінің геология факультетіне түсті. 1959 жылы инженер-геолог мамандығын алып шықты, студент кезінде барлау экспедицияларына қатысты. Өлең жазуды 1955 жылдан бастаған. 1959 жылы Мәскеудегі Горький атындағы әдебиет институтына көркем аударма бөліміне оқуға түсті, бірақ 1961 жылы оқуын тоқтатты. Сол жылы көктемде, Алматыға оралып «Казахстанская правда» газетінде істеп жүргенде, Юрий Гагариннің ғарышқа ұшуына арнап бір түнде өлең жазды. Бұл өлең 12 сәуірде газетте шықты, кейін ақын оны бір апта ішінде үлкен поэмаға айналдырды. Ақын шығармаларын орыс тілінде жазады, есімі осы поэмадан кейін бүкіл одаққа белгілі болды.
1962–1971 жылдары газетте әдеби қызметкер, «Қазақфильм» студиясында бас редактор, «Простор» журналында бөлім меңгерушісі болды. 1971 жылдан Жазушылар одағында басшылық қызметтер атқарып, Азия және Африка жазушыларымен байланыс жөніндегі комитетті басқарды. 1975 жылы шыққан «Аз и Я» кітабы Мәскеуде қатаң сынға ұшырап, таратуға тыйым салынды; осыдан кейін оның шығармалары сегіз жылдай басылмады. 1981–1983 жылдары кинематография жөніндегі мемлекеттік комитеттің төрағасы болып, жас қазақ режиссерлерінің шығуына ықпал етті. 1984–1992 жылдары Қазақстан Жазушылар одағын басқарды. Әр жылдары республикалық және одақтық Жоғарғы Кеңестің депутаты болды.
1989 жылғы ақпанда ол ядролық сынақтарға қарсы «Невада – Семей» халықаралық қозғалысын құрып, оның президенті болды. Қозғалыстың басты талабы Семей сынақ алаңын жабу еді, бұл мақсат кейін орындалды. Кейін қозғалыс негізінде «Қазақстан халық конгресі» партиясы құрылып, Олжас Сүлейменов 1991–1995 жылдары оны басқарды. 1995 жылдан Қазақстанның Италиядағы, кейін Грекия мен Мальтадағы елшісі, 2001 жылдан ЮНЕСКО жанындағы тұрақты өкілі болды. Осы жылдары тіл мен жазудың шығу тегі, түркі және славян тілдерінің байланысы туралы «Язык письма», «Улыбка бога», «Пересекающиеся параллели», «Тюрки в доистории» кітаптарын жариялады. Соңғы еңбегі түркітанудағы жетістігі үшін Күлтегін сыйлығымен марапатталды.