Мансұр мен Дәме айтысы (6-бөлім)

Дәме қыз, сөзің бар ма айтылмаған?
Бар болса, тағы білдір айтып маған.
Әңгіме дәлелі жоқ көп айтасың,
Бәлеге жолығады жай тұрмаған.
Сабырсыз салмағы жоқ түрің мынау,
Келісті кеңес шықсын қай тұлғаңнан?

Айтуға өтірік сөз ерінбейсің,
Әрі бай, әрі мырза елім дейсің
Әуелі шатпақ сөзді айтқан өзің,
Сен мені не қып жұқа, жеңіл дейсің?
Қол салып, қай жеріме көріп едің?
Салмақсыз, түбі жұқа терің дейсің.

Келмейді жақсы сөзге, тіпті, ебің,
Алды-артын ойламайсың түктеменің.
Болғанда сен шоқалақ, мен – асқар тау,
Астыңа қайтіп сенің бүктелемін.
Дәмежан, мен – бұйра нар, жазыңды тап,
Деп едің: бір сөзіңде жүк берермін.

Кедей деп, көп кеміттің біздің елді,
Кемітпе қиялыңа түзу келді.
Алды жөн адасқанның дегендей-ақ,
Білмейсің өз мініңді ізіңдегі.
Көрсетіп дәлелменен көзіңізге,
Айтайын бір азырақ сіздің жерді.

Бар дедің берекесі Қызылқұмның,
Тауыса алмай өтірікті ұзын қылдың.
Ұялмай өтірікті шын ғып айттың,
Баласың, әжептәуір қызыл жүзің.
Мұнда жоқ аққан теңіз, қайнар, бұлақ,
Тұрады қай жерінде Қыдыр мұның?

Жақсысын сіздің елдің тегіс көрдім,
Дәм айдап, биыл келіп, өрістедім.
Берген соң Құдай өзі шараң бар ма?
Бәрінің бармағынан жеміс жедім.
Көнбейсің мәмілеге көңілің көр,
Көбейді айтқан сайын керістерің.
Шыға ма жаман кеңес жақсы адамнан?
Қасыма, сірә, жақын келіп пе едің?
Берген соң Құдай өзі шараң бар ма?
Шай емес, шекер мен бал мен ішкемін.

Мен шөлден адам көрдім әр білімді,
Бәрі де біліп жатыр қадірімді.
Ақындық ат көтертіп ақырында,
Жайып тұр Қызылқұмға дәрібімді.
Болсын деп үлкен жолың өзгелерден,
Ат, түйе, мықтап берді нәзірімді.

Мен көрдім өнерменен пайда құмнан,
Мен пайда таптым өнер жиғанымнан.
Ат міндім, ат жетелеп – бәрі де рас,
Қоңырат, Арғын, Қыпшақ, Найманымнан.
Ат тонын алып едім, біліп айтшы,
Қай бегі, қарақалпақ қай байыңнан?

Сөзімнің енді келді салмақтары,
Айтамын мысалменен аңғартқалы.
Жете алмай, мысық тұрып айтқан екен,
Сасық деп жайған етке шаңырақтағы.
Сен Сырдың шөбін, суын кеміткендей,
Бау-бақша бар ма шөлдің шарбақтары?
Суырып ысырапыл тартқандай-ақ!
Бұрқырап, дауыл тұрса, шаң қаптады.

Көп қойдың жатақтағы құмалағы,
Желменен құдығыңа домалайды.
Шықса да, әр қауғадан қырық құмалақ,
Амалсыз содан барып, су алады.
Ыстыққа шыдай алмай, суын ішіп,
Сорлылар суық-ақ деп қуанады.

Болғанда Сырда дария, бұлақ – тауда,
Құдыққа атпен салған құмға қауға.
Өлшеумен су аласың, арқан салып,
Тартысып, қара жермен қылып сауда.
Қызылда жүрген елдің көзі ашылмай,
Өмірі өтіп кетер жанжал-дауда.
Жапанда жүрген елсің отар малдай,
Я Бұхар, я Түркістан, Қоқан бармай.
Мырзаңның таңдап алған ақ білегі,
Құйқалақ кірлі мойын тоқалдардай.
Жарығы табанының тоқсан тілік,
Зырлайды жалаң аяқ от арбадай,
Шалағай келер өңшең бойдақтарың.
Үстіне бар тапқанын киіп алып,
Шабады шала өлтіріп тойда аттарын.
Көрінсе, сен сияқты жарық табан,
Тұрады қоқырайып қой баққаның.