Қазыбек би

Қазыбек Келдібекұлы, Қаз дауысты Қазыбек би (1667–1764) — XVII–XVIII ғасырлардағы қазақтың атақты үш биінің бірі, мемлекет және қоғам қайраткері. Ол Сыр бойында дүниеге келген. Орта жүздегі арғын тайпасының қаракесек руына, оның ішінде Болатқожа атасына жатады. Арғы аталары Шаншар, Бұлбұл және әкесі Келдібек те ел ішінде әділ би ретінде танылған. Қазыбектің қайда оқығаны туралы нақты дерек жоқ. Алайда ел аузында сақталған сөздері оның салт-дәстүр мен ата жолын терең білгенін көрсетеді.

Аңыз бойынша, Қазыбек он төрт жасында Тәуке хан жіберген елшілікпен бірге жоңғар қоңтайшысы Цэван Рабданның ордасына барған. Қазақ билері қаймығып қалған сәтте жас бала алға шығып, батыл сөйлеген. Ол қазақтың бейбіт ел екенін, бірақ ешкімге бас имейтінін айтып, қоңтайшыдан не бітім, не ұрыс таңдауды талап еткен. Оның сөзіне риза болған қоңтайшы даусын қаздың үніне теңеп, «Қаз дауысты Қазыбек» деп атаған. Сол елшілік тоқсан тұтқынды малымен бірге елге қайтарған. Кейін Қазыбек жоңғарларға тағы екі рет елші болып барды.

Орта жүздің бас биі қызметіне Қазыбекті Тәуке хан тағайындады. Ол Төле және Әйтеке билермен бірге «Жеті жарғыны» әзірлеуге қатысты, бұл заңдар жинағы Күлтөбе басында жария етілді. Би Тәукеден кейін Сәмеке, Әбілмәмбет және Абылай тұсында да мемлекет ісіне араласып, кеңес беріп отырды. «Ақтабан шұбырынды» жылдарында хандар мен сұлтандардың арасын татуластыруға күш салды. Абылай тұтқынға түскенде оны босатуға атсалысты. 1762 жылы Абылайға Цин империясынан алыс болуға кеңес берді. 1748 жылы Барақ сұлтанның Әбілқайыр ханды өлтіруін ел бірлігіне зиян келтірген қылмыс деп бағалады.

1740 жылдардың басында Қазыбек Сыр бойынан Арқаға көшіп, Ұлытау, Қарқаралы өңірлерін мекендеді. Оның Бекболат, Қазымбет, Базаргелді, Барқы, Сырымбет есімді бес ұлы және Маңқан (Қамқа) атты қызы болған. Ұрпақтарының ішінен де билер шыққан. Би тоқсан жеті жасында, 1764 жылы, Семізбұғы тауының баурайындағы Теректі қыстауында дүниеден өтті. Баласы Бекболат оның сүйегін Түркістанға апарып жерлеген.