Қашаған мен Ізбас

Қашаған болсаң, таяма,
Барың болса, аяма.
Оңтайлы жігіт, жүйрік ат,
Қашқанмен сені қоя ма?! –
деп тиіседі. Сонда Қашаған оны былай деп сөзбен
буыпты:

Ардақты атам Ер Қосай,
Өзімнің атым Қашаған,
Ғұмырым сексен жасаған.
Адай түгіл, Алшынға
Жүйрік едім қашаннан.
Бұл күндері болғанда,
Жас сексенге толғанда,
Көз салдың ба, Ізбас-ау,
«Жасы жеткен қарт қой, – деп,
Буындары босаған?»
Мен сені әлі артық көрмеймін
Шыбын мен шіркей, масадан.
Осы бір сөзім дұрыс па
Иә болмаса бұрыс па.
Жөн білетін бас адам?
Естілді жұртқа былшылың,
Біздердей ақын-жыршының
Соңынан қалмай сөз айту –
Арылмай жүрген қырсығың.
Маған тиген, Ізбас-ау,

Көлдей болар, шырағым,
Көздей тесік жыртығың.
Өзіңді өзің мақтайсың,
Одан пайда таппайсың,
Бұ да аузыңның тыртығы.
Жұрт күлсін деп айтамын,
Одан басқа сендейге
Болады сөзім құр шығын.
Менің сөзім – сары алтын,
Сенің сөзің, – қола, мыс.
Өтірік десең, берелік
Арасына сыншының.
Тастайды дейді тамұққа
Өзіңіздей жауыздың
Ғайбат айтқан күншілін.
Сен бір – есек, мен – тұлпар,
Адай түгіл, Алшынға
Естілген дүбір-дүрсілім.
Өзіңнің сорың тигенің,
Қиянаттап күндедің.
Топты аузына қаратқан
Жасымнан жүйрік тілдімін.
Адай түгіл, Алшынға
Хан, хәкімдей бұлдымын.
Сен белгілі жүйрік емессің,
Сен бір жүрген зияндас
Айналкөсі жындының.

Шығарармын мысыңды,
Ақымақтықпен білмедің
Айналдырар кісіңді.

Сәттіғұл мен маған тигенің –
Арылмай жүрген қырсығың.

Жанғабылдың Сәттіғұл
Жүйрік еді қашаннан –
Келе жатқан баға алып,
Үстіне халық қамалып.
Озған өрен жүйрікпін,
Қосылдым талай дүбірге.
Амалым бар ма, қайтейін,
Кәрілік жетті бүгінде.
Мен – қайыртпай кеткен ақынмын
Таз Қашқынбай, Тама Ізімге.
Ұлық болар, Ізбас-ау,
Таласқан бізбен білімге.
Мен – мұхит жатқан тереңмін,
Шамшырақ жанған түбімде.
Сен – бір жабы, мен – тұлпар,
Сен – қарға да, мен – сұңқар,
Тоғыңды шайқап бүлінбе.
Сен – өзекте жүрген бөлдірке
Мен – теңіздегі кемемін.
Басармын да кетермін,
Батарсың да кетерсің.
Не деп айттың бұл сөзді,
Алды-артыңды ойламай?
Мен – бір жатқан мұхитпын,
Кетерсің, байғұс, бойламай...

Түкірігім сөндірер
Сенің жаққан отыңды.
Жүйрік едім қашаннан,

21 Кішкене қайық

Ақ бөкендей орытқан.
Талай келдім бәйгіден,
Жоқ еді жерім зорыққан.
Ар жағың сенің кім еді?
Жалмұрза мен Жантеннің
Сойылын соққан жан едің,
Олардан бұғып қорыққан.
Сүйінді Көктен айырып,
Базар деген ауылдың
Және де өзін аз еттің,
Кесірің тиіп жолыққан.
Өзіңді өзің зорсынба!
Өзіңді өзің зорсынсаң,
Ұшқының ұшпас ұзаққа,
Түсерсің бір күн тұзаққа.

Сыртымнан жаман күндейсің,
Өз-өзіңді білмейсің.
Қабыланға тиген қарғадай
Сен – бір қара маңдайсың,
Сен кімнің арың арлайсың?
Мен – жоғарыда жүрген кемемін,
Сен – өзектегі жыртық қайықсың.
Беліңнен бассам, батарсың,
Түбіне барып жатарсың.

Саған қонған аруақ
Періште емес, шайтандай.
Қашағанды жеңдім деп
Мақтаныпсын, сыртымнан,
Аузың қартаң байталдай.
Сен – шайтаннан туған малғұн,
Малғұннан туған албасты.

Құдай жақын қылыпты
Албасты мен Ізбасты.
Осы отырған көпшілік,
Енді бір мысал айтайын:
Күйкентай деген құс болар,
Далада жүріп мақтанса,
Қайраты бұтпен құт болар.
Қарға деген азғын құс,
Қасиеті оның жоқ болар.
Құс жаманы жапалақ,
Кесіртке, тышқан жедім деп,
Қырғидың күшін көрмесе,
О да жүрер есіріп.
Шөже деген бір торғай,
Ұясында жатқанда,
Көкті тіреп жатсын деп
Аяғын жатар көсіліп.
Қырғи құсқа жолықса,
Төрт бөлініп төс еті,
Қанаты қалар кесіліп.
Ойлап тұрсам, көпшілік,
Ізбас сондай есірік.
Өзінен зорға жолығып,
Тілегі қалар кесіліп.

Менде кеткен малың жоқ,
Күйіп жүрген арың жоқ,
Нағашылы-жиенді,
Қайындалы, күйеулі
Саған шатақ мен емес,
Етіп жүр деуге ерегес.
Жөніне жатқан бір шалды
Неге етесің келемеж?!