Айтақын мен Жандарбек айтысы (3-бөлім)

Балаңның өткен күнде өші бар-ә,
Тұлпардың қызып келеді еті жаңа.
Бала саны көбейіп осы күнде,
Қазақтың келе жатыр көші дара.
Туыңдар-туыңдар деп Тәтімов жүр,
Күйеу мен келіндердің есін ала.
Бұл дағы азаттықтың жемісі ғой,
Бұрылса берекенің беті жаңа.
Ал, сендердің заманың бір түрлі екен,
Сиреген өкіл әке, өкіл ана.
Қой бақтым, қой бақтым деп қопаңдайсың,
Бұл кісінің болыпты ау есі-дала.
Қошқар қылған ерлікті, сіз, қылмапсыз,
Өйткені үйіңде бар екі бала.
Жүз қойдан жүз сексеннен қозы алсаң да,
Жетісіп таптырмапсыз жеті бала.

Айтақын:

Кеңеске жаба берме, жаман атты,
Аузың қайдан үйренген балағатты?
Ол заманда ашаршылық болғанменен,
Қазаққа құдай берген қанағатты.
Сыртқы жаудан, ішкі жау басым болып,
Қазақты қазақ қана талап жатты.
Алашорда жалғауды армандаған,
Кенесары қалдырған аманатты.
Кәпір заман десең де, ақыр заман,
Кеңесім бағалаған азаматты.
Ол заманда, қазақты қазақ сатса,
Бұл заманда, қазақты қазақ атты.

Құба белді шаңдатқан құлагерім,
Ақ жүзіңді алмастай сынап едім.
Ақ пен қара айқасқан бұл айтыста,
Туымды жыға көрме мына менің.
Жалғыз ұл деп ән салған Жүрсін ағаң,
Өлеңімен байытқан жыр әлемін.
Желпінер жеті балам болмаған соң,
Мына отырған Жүрсіннің сыңары едім,
Екі балам бар менің екі таудай,
Ал өзім шыңға біткен шынар едім.
Бес балам болмады деп қайғырмаймын,
Ішінде өзің дара шырақ едің.
Бір тілегін әкеңнің берер болса,
Балаларға амандық сұрар едім.
Он балаға татитын сен аман бол,
Мұң-мұқтажын жырлаған мынау елдің!

Еркек – мүсін болғанда, әйел – айна,
Қалжыңды қанжығаға кәне байла.
Тоқал алса қартайып тұрған жоқ деп,
Аманкелді ағаң айтты және ойла.
Бір айтыста әкеңе джип мінгізіп,
Сен өзі жасап кеттің әдемі айла.
Содан кейін жас тоқал әперем деп,
Қу бала қан жүгірттің және бойға.
Жандарбек жас тоқалмен кеп қалар деп,
Мен жаттым Жетісуда дәмелі ойда.
Ойпырмай тоқал да жоқ, тоқаш та жоқ,
Үн-түнсіз сен жоғалдың бәлен айға.
Өтірік айтуды әкең үйретпеп ед,
Әй, бала, қу жүгірмек, уәде қайда?

Жандарбек:

Жақсы әке талабыңды өсіреді,
Жаман әке қақпайлап өшіреді.
Әке, сен өз қамыңды қамдай бермей,
Бір уақыт ойлап қойшы осы мені.
Мен жүрмін дағдарыстан қатын алмай,
Ал әкем жас тоқал деп есіреді.
Шалдың бәрі осылай жағаласса,
Балалар бақытынан кешігеді.
Алдымен кемпіріңді бағып алғын,
Көрпеге қарап әркім көсіледі.
Шешеміз тоқал жайын біліп қойса,
Мәселеңіз май шаммен шешіледі.
Бір талдап жұлатұғын мұртың да жоқ,
Мұрыныңды бұзады осы жолы.

Қараймын қарайғанға қабан ба деп,
Атымды қамшылаймын шабам ба деп.
Осы айтысқа үш бірдей шал кеп отыр,
Көңілін көпшіліктің табам ба деп.
Амангелді Ермегияев бірінші шал,
Уайымдайды демеуші болам ба деп.
Жүрсін деген шал да бір уайымдайды,
Айтысты мен тірілтіп қалам ба деп.
Ал енді Айтақын шал уайымдайды,
Жас тоқал алмаймын ба, алам ба деп.
Әкетай, айтыс болса өліп барад,
Қалжыңдап саған не жоқ, маған не жоқ?
Әрине, жақсы өнерді үйренеміз,
Ел-жұртқа да езуден сый бөлеміз.
Бас кеспек болсадағы, тіл кеспек жоқ,
Айтшы, әке, неменеге именеміз,
Шындықты шырқыратып айтайықшы,
Қалжыңдасып алармыз үйде де біз.