Өнімдегі тұз мөлшерін қаптамадан қалай дұрыс салыстыруға болады

Дүкенде бір санаттағы екі өнімнің қайсысында тұз аз екенін қаптаманың артындағы сандардан білуге болады. Ол үшін порция мөлшеріне ғана қарамай, көрсеткішті 100 грамға немесе сұйық өнім болса 100 миллилитрге шақтап салыстырыңыз. Натрий деп жазылса, оны тұз мөлшеріне айналдыруға да болады.

Өнімдегі тұз мөлшерін 100 грамға шақтап салыстырыңыз

Алдымен қаптаманың артқы не бүйір жағындағы «Тағамдық құндылығы» кестесін табыңыз. Ондағы «тұз» немесе «натрий» деген жолды іздеп, санның өлшем бірлігіне назар аударыңыз. Сондай-ақ көрсеткіштің 100 грамға, 100 миллилитрге әлде бір порцияға есептелгенін тексеріңіз.

Ұқсас өнімдерді бірдей негіз бойынша салыстырған дұрыс. Мысалы, бір тауардың көрсеткіші 100 грамға, ал екіншісінікі бір порцияға берілсе, айырмашылықты бірден түсіну қиын. Өндірушілер белгілейтін порция көлемі әртүрлі болуы мүмкін. Ал 100 грамға немесе сұйық өнім болса 100 миллилитрге шаққандағы көрсеткіш өнімдерді ортақ өлшеммен салыстыруға көмектеседі.

Алдыңғы бетінде түс белгілері болса, оларды жылдам бағдар ретінде пайдаланыңыз. Ұлыбританияның Ұлттық денсаулық сақтау қызметінің (NHS) түсіндірмесінде жасыл түс тұзы аз, сары түс орташа, қызыл түс жоғары мөлшерді білдіреді. Бірақ алдыңғы беттегі көрсеткіш көбіне бір порцияға есептеледі. Сондықтан түсіне көз жүгірткен соң, артқы кестедегі 100 грамға шаққандағы санды да салыстырыңыз.

Натрий мөлшерін тұзға айналдырудың қарапайым жолы бар

Кейбір жапсырмада тұздың орнына натрий көрсетіледі. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (WHO) мәліметінше, 1 грамм тұзда 400 миллиграмм натрий бар. Натрийді тұз мөлшеріне жуықтап айналдыру үшін граммен берілген натрий мөлшерін 2,5-ке көбейтіңіз: тұз (г) = натрий (г) × 2,5.

Мысалы, өнімнің 100 грамында 480 миллиграмм натрий болса, бұл 0,48 грамм натрийге тең. Есеп: 0,48 × 2,5 = 1,2 грамм тұз. Демек, басқа ұқсас өнімнің тұз мөлшері 100 грамға 0,7 грамм болса, онда тұз азырақ. Бұл — есептеу тәсілін түсіндіретін мысал, нақты тауардың көрсеткіші емес.

Сандарды салыстырғанда өлшем бірлігін де тексеріңіз: миллиграмды грамға айналдырмай тұрып формулаға қоймаңыз. Мысалдағы 480 миллиграмм алдымен 0,48 грамға айналдырылды, содан кейін ғана 2,5-ке көбейтілді. Натрий мен тұз бір көрсеткіш емес, сондықтан кестеде қайсысы жазылғанын ажырату қажет.

Тұздың төмен, орташа және жоғары мөлшеріне арналған бағдар

NHS нұсқаулығында 100 грамм өнімдегі тұз мөлшері былай жіктеледі: 0,3 грамм немесе одан аз болса — төмен; 0,3–1,5 грамм болса — орташа; 1,5 грамнан жоғары болса — жоғары. Бұл — Ұлыбританияның таңбалау нұсқаулығындағы практикалық бағдар. Оны Қазақстандағы өнімдерге арналған заңдық жіктеу деп қабылдауға болмайды.

Натрий көрсетілген жағдайда осы нұсқаулықта төмен деңгей 100 грамға 0,1 грамға дейін, ал жоғары деңгей 0,6 грамнан жоғары деп беріледі. Егер бір өнімде натрий, екіншісінде тұз көрсетілсе, мәндерді тікелей салыстырмаңыз. Алдымен натрийді тұзға айналдырып, содан кейін бірдей өлшемге келтіріңіз.

Мысалы, бір санаттағы екі соустың жапсырмасында 100 грамға шаққанда бірінде 1,1 грамм, екіншісінде 0,7 грамм тұз делік. Екінші өнімде тұз азырақ. Дүкендегі ұқсас тауарлардың жапсырмасындағы сандарды да осылай қатар қойып салыстыруға болады.

Порция көлемі күндік есепке әсер етеді

Егер кестеде тек бір порцияға арналған мән болса, порцияның салмағын қарап, оны өзіңіз жейтін мөлшермен салыстырыңыз. Өндіруші ұсынған порция сіздің тәрелкеңіздегі мөлшермен бірдей болмауы мүмкін. Мәселен, кестедегі порция шағын болса, одан көбірек жегенде тұз мөлшері де соған сай артады.

Мысалы, 100 грамында 0,8 грамм тұз бар өнімнен 150 грамм жесеңіз, шамамен 1,2 грамм тұз тұтынасыз. Есептеу үшін 0,8 грамды 1,5-ке көбейтіңіз. Порция көлемі әртүрлі өнімдердің жапсырмасындағы сандарды тікелей салыстыру қолайсыз. Мүмкін болса, 100 грамм немесе 100 миллилитрге шаққандағы көрсеткішті пайдаланыңыз.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы ересектерге тәулігіне 2000 миллиграммнан аз натрий, яғни 5 граммнан аз тұз тұтынуды ұсынады. Бұл — бір қаптамаға немесе бір өнімге арналған шек емес, күні бойы тұтынылатын жалпы мөлшерге қатысты ұсыныс. Сондықтан бір өнімнің жапсырмасындағы санмен қатар, күн ішінде жейтін басқа тағамдар мен асқа қосатын тұзды да есепке алған жөн.

Жапсырмада тұз жолы әрдайым бола бермейді

Қазақстанда тағамдық құндылыққа қатысты таңбалау Еуразиялық экономикалық одақтың ТР ТС 022/2011 техникалық регламентімен реттеледі. Регламентте тағамдық құндылық туралы ақпаратқа қатысты көрсеткіштер аталғанымен, тұз немесе натрий барлық өнімнің жапсырмасында міндетті түрде жеке жолмен беріледі делінбейді. Кейбір өнімдерде тағамдық құндылық туралы ақпаратты көрсетпеуге де рұқсат етіледі.

Сондықтан кестеден тұз немесе натрий жолын таппасаңыз, ингредиенттер тізімінен оның нақты мөлшерін анықтау мүмкін емес. «Тұзы азайтылған» деген жазуға ғана сүйенбей, сандық көрсеткіші бар болса, оны ұқсас өнімнің мәнімен салыстырыңыз.

Дүкенде мына ретті есте сақтаңыз: кестені табыңыз, тұз не натрий жолын қараңыз, мәннің 100 грамға немесе 100 миллилитрге есептелгенін тексеріңіз. Натрий болса, грамға айналдырып, 2,5-ке көбейтіңіз. Соңында ұқсас өнімдерді салыстырып, өзіңіз жейтін порция көлемін ескеріңіз. Жапсырманы оқу күн бойы тұтынатын тұздың жалпы мөлшерін өздігінен анықтамайды: оған басқа тағамдар, соустар мен асқа қосатын тұз да кіреді.

Тақырып бойынша оқыңыз

• Демалыс күндері ұйқы кестесін қалай сақтауға болады
• Арзан түскі асқа ақуызды бұршақ пен жұмыртқадан қосу жолы
• Отырықшы уақытты азайту: жұмыс үстеліндегі қозғалыс үзілісі