Ұзақ көлік сапарында қан ұйығышы қаупін азайтудың жолдары

Ұзақ көлік сапарында қан ұйығышы қаупін азайту үшін аялдамаларды алдын ала жоспарлап, жол бойы аяқтарды қимылдатуға болады. АҚШ Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтары (CDC) төрт сағаттан асатын сапарды, оның ішінде көлікпен жүруді, қан ұйығышы пайда болу қаупі болуы мүмкін ұзақ сапарға жатқызады. Дегенмен көпшілік үшін сапарға байланысты жалпы қауіп төмен.

Ұзақ сапарда ұзақ уақыт қозғалыссыз отырмаңыз

Сапар кезінде қимылдаудың мақсаты — бір орында ұзақ отыруды азайту. Қозғалыссыз отырған уақыт ұзарса, аяқ бұлшықеттері де аз қимылдайды. Сондықтан жолға шығарда аялдаманы ойластырып, сапар үстінде аяқтарды қозғалтуға мүмкіндік жасаған жөн.

Төрт сағаттан асатын сапарға шыққандардың бәрінде міндетті түрде қан ұйығышы пайда болады деген сөз емес. Қауіп ұзақ отырумен және адамның өзге қауіп факторларымен байланысты. CDC дерегінде ұзақ сапарға қатысты мәліметтердің көбі әуе сапарларынан алынғаны айтылады. Соған қарамастан, төрт сағаттан ұзақ көлік, автобус немесе пойыз сапары да қауіппен байланысты болуы мүмкін.

Қауіптің нақты деңгейі әр адамда бірдей болмайды. Жол үстіндегі үзілістерді жоспарлаумен қатар, денсаулық жағдайыңызды да ескеріңіз. Бұрын қан ұйығышы болған немесе қозғалысы шектелген адамға сапар алдындағы кеңес басқа жолаушыларға берілетін жалпы кеңестен өзгеше болуы мүмкін.

Аялдамаларды жолға шықпай тұрып жоспарлаңыз

Бағытты қарағанда ресми демалыс орындары мен қауіпсіз автотұрақтарды белгілеңіз. АҚШ Ұлттық жол қозғалысы қауіпсіздігі басқармасы (NHTSA) ұзақ жолға аяқ жазуға, тамақтануға, жүргізушіні ауыстыруға немесе шаршағанда демалуға жеткілікті уақыт қалдыруды ұсынады. Уақыт қорын алдын ала есептеу аялдаманы асығыс өткізбеуге, жоспардағы үзілісті кейінге қалдырмауға көмектеседі.

Үзілістің аралығы жөнінде ресми кеңестер әртүрлі. CDC-нің 2024 жылғы материалында ұзақ сапарда әр 1–2 сағат сайын аяқ-қолды қимылдатып, жүріп-тұру айтылған. Ал CDC-нің көлікпен сапарға арналған басқа кеңесі аялдап, аяқты созып, жүруді ұсынады, бірақ нақты аралық белгілемейді. Сондықтан 1–2 сағат сайын қауіпсіз жерге тоқтауды нысана ету — жиірек үзілісті таңдаған сақтық амалы, бәріне ортақ міндетті медициналық шек емес.

Көлікті тек қауіпсіз, арнайы белгіленген жерде тоқтатып, содан кейін ғана түсіңіз. Жол жиегі қауіпсіз аялдаманың орнына жүрмейді. Тоқтаған соң бірнеше минут жай жүруге, аяқты созуға және дене қалпын өзгертуге болады. Ресми кеңестер әр аялдамада нақты қанша минут жүру керегін көрсетпейді; үзілістің мақсаты — ұзақ уақыт қозғалыссыз отыруды бөлу.

Жүргізуші шаршағанын сезсе, демалуға немесе рөлді басқа жүргізушіге беруге уақыт қарастырған жөн. Бұл да NHTSA ұзақ жолға жоспарлауды ұсынатын амалдардың бірі. Аялдамаға жету үшін қауіпті жерде тоқтамаңыз және көлік қозғалып келе жатқанда жүргізушінің назарын бөлетін қимыл жасамаңыз.

Отырған күйде балтырды қимылдатыңыз

Жолаушы орнында отырып, қауіпсіз аялдамаға дейін аяқтың жеңіл қимылдарын жасауға болады. CDC балтыр бұлшықеттерін іске қосатын мына қимылдарды ұсынады:

• Өкшені еденде ұстап, аяқ ұшын көтеріп-түсіріңіз.
• Аяқ ұшын еденде ұстап, өкшені көтеріп-түсіріңіз.
• Аяқ бұлшықеттерін ширықтырып, кейін босаңсытыңыз.

Қимылдарды көлік тоқтағанша күтіп отырғанда, жолаушы орнында отырып орындауға болады. Олар аялдамада тұрып жүрудің орнына жүрмейді, бірақ аяқ бұлшықеттерін қозғалтудың қарапайым тәсілі. Әр қимылға міндетті қайталау саны немесе ұзақтығы белгіленбеген; жай қимылдап, өзіңізге жайсыздық тудырмаңыз.

Көлік қозғалып келе жатқанда жүргізуші назарын жолдан аудармауы керек. Жүргізушіге аяқ жаттығуын жасау үшін алдымен қауіпсіз, арнайы белгіленген жерде тоқтаған дұрыс. Жолаушы да жүргізушіге кедергі келтірмей, аялдамаға дейін орнында отыра алады.

Жеке қауіп факторларын дәрігермен талқылаңыз

Бұрын қан ұйығышы болған, жақында ота жасатқан немесе жарақат алған адам сапар алдындағы алдын алу жолдарын дәрігерімен талқылағаны дұрыс. Жүктілік және босанғаннан кейінгі кезең, қатерлі ісік, қозғалыстың шектелуі де қауіп факторларының қатарына кіреді. Гормоны бар контрацептивтерді немесе гормон алмастыру емін қолданатын адам да жеке жағдайын ескергені жөн.

Бұл жағдайлардың бірі бар болса, дәрігерден сапар кезінде қандай сақтық амалдары қажет екенін сұраңыз. Қысатын шұлықты немесе дәріні өз бетіңізше қолдануды бастамаңыз. CDC сапарға байланысты қауіптенген адамдарға аспиринді жалпы түрде қабылдауды ұсынбайды. Алдын алу тәсілі адамның жеке қауіп факторларына қарай таңдалуы керек.

Егер созылмалы ауруыңыз болса немесе сапар алдында денсаулыққа қатысты сұрағыңыз туындаса, дәрігермен кеңескен дұрыс. Бұл жалпы ақпарат жеке медициналық кеңестің орнына жүрмейді.

Белгілерді байқасаңыз, медициналық көмекке жүгініңіз

Бір аяқтың ісінуі, ауыруы немесе жанасқанда ауырсынуы қан ұйығышының белгісі болуы мүмкін. Мұндай белгі байқалса, дәрігерге тез хабарласып, медициналық кеңес алыңыз. Белгінің себебін өз бетіңізше анықтауға тырыспаңыз.

Ентігу, кеуде ауыруы, қан түкіру, бас айналу немесе талып қалу болса, шұғыл медициналық көмекке жүгіну керек. Бұл белгілерді күтіп отыруға немесе жол аяқталғанша елемеуге болмайды.

Жолға шығар алдындағы қысқа жоспар

• Бағыт бойындағы қауіпсіз демалыс орындарын алдын ала белгілеңіз.
• Үзіліс пен қажет болса жүргізушіні ауыстыруға уақыт қалдырыңыз.
• Жолаушы болсаңыз, аялдамаға дейін балтырды жеңіл қимылдатыңыз; жүргізуші болсаңыз, алдымен қауіпсіз жерге тоқтаңыз.
• Жеке қауіп факторларыңыз болса, сапарға дейін дәрігермен кеңесіңіз.

Жиірек әрі қауіпсіз аялдау ұзақ отыруды бөлуге көмектеседі. Ал белгілер пайда болса, сапар жоспарын емес, медициналық көмекті бірінші орынға қойыңыз.

Тақырып бойынша оқыңыз

• Ауа сапасы нашар кезде серуенді қалай жоспарлаған дұрыс
• Қаныққан майды күнделікті асқа қалай дұрыс алмастыруға болады
• Піскен тағамды сақтау: қалдық асты қауіпсіз ұстаудың жолдары