Топқа түскендегі толғауы (2-бөлім)

Еркім болмас басымда,
Қияметке барған соң.
Байұлы басын қосқанда
Алшынның көрдім ордасын.
Сөйлемесем кім білер,
Қызыл тілдің жорғасын?!
Құлағың салып тыңдай бер,
Жүйрігің кеңес қозғасын.
Тіршілік күнде сөйлесін,
Мекен етіп жайлармыз
Бұйрықты күн біткенде,
Еншіге тиген жол басын.

Дария шалқар, айдын көл
Суы бір кетсе құрғаған.
Қор болады күнінде
Өзіндей ерді қорлаған.
Мен саңлақты жүйрікпін
Басымды тартпан ортадан.
Жабының семіз жалдысы,
Қарлы жерде тоңбаған.
Жаманның тентек малдысы
Айтқан бір сөзге болмаған.
Аса біткен ерліктен,
Артық біткен қайраттан
Ойласаңыз не пайда,
Орын таппай көп жүрген.
Бізден бұрын өтіпті,
Асан Қайғы бабамыз,
Ғайыптың ісін болжаған.
Адасса алды таптырмас,
Қараңғы түнек тұманның.
Қанша шешен болса да,
Қияметке барғанда,
Қызыл тіл, сені сынармын.
Жас алысса, жау алған,
Ағатай алған ұранын.
Байтақтан озып, бәйге алған,
Даңқты жүйрік шұбармын!
Алашта жүйрік бар десе,
Сынасуға құмармын.

Жиырманың күнінде
Көкірегім тел өсті,
Мінілмеген жуандай.
Сөз сөйледім ерігіп,
Көрмеген қара құландай.
Мен бәйгелі жүйрікпін,
Жүргенім жоқ сыналмай.
Қара бұлт жауады,
Шығып желге өрлеген.
Мен белгілі жүйрігің,
Көп ішінде сөйлеген.
Сөз білмейтін жамандай,
Жүрмейтұғын шабандай,
Отырмаймын бойбалап,
Бұрын топты көрмеген,
Жасың үлкен ағалар,
Заманың қатар құрбылар,
Алдарыңда сөйлейін,
Мейірің қансын бәріңнің
Сағынып сезім шөлдеген.

Әмірлі күн ағады,
Дарияның сеңдері.
Жарияға кеме жүзе алмас,
Бұзылса құрсау шеңбері.
Жер астына жатқансын,
Топырақ боп батқансын,
Бұл қызықты көрмейміз
Өлгеннің бар ма келгені?!
Қанша дәулет берсе де,
Қалыбынан аспайды,
Арғы ата сойында
Болмаса қатар көргені...
Даңқты жүйрік мен едім,
Айтатұғын жел сөзге
Бір қазақтан епті едім.
Дүние деген ұшқан құс,
Байқай алмай қаларсың,
Басыңнан шарлап өткенін.

Дүниенің төрт бұрышын,
Қорқыт атаң шайқады.
Ажалға айла таба алмай,
Қайта айналып келді деп,
Бұрынғылар айтады.
Заманның болар тәрізін
Асан Қайғы әулие
Көзі көрмей байқады.
Қанша дәулет бітсе де,
Басыңнан ауса бақытың,
Алпыс күн тасқан дария
Алты күнде қайтады...
Бұл дүниенің жарығы –
Туып, батқан күн мен ай,
Таңы атса, күн болар,
Күні батса, түн болар.
Екі жақты сөйлеткен,
Сайраған қызыл тіл болар.
Айт дегенде тоқталған,
Қас жүйрікке мін болар.
Ор қоянның мекені –
Ырғыл-орғыл құм болар,
Онан кетсе не болар?
Құралай деген бір аң бар,
Оның жүрген мекені –
Жолы құмшық жер болар.
Сұр мергеннің мекені –
Жалғыз томпақ шым болар.
Алтын пышақ соқтырсаң,
Ол пышақты сақтайтын
Күміс сауыт қын болар.
Ер жігіттің ажары –
Белінен өнген ұл болар.
Көп ішінде отырып,
Бір айбатты ер сөйлесе,
Былайғы халық жым болар.
Хас жақсыға мал бітсе,
Базарға басы пұл болар.
Қас жаманға мал бітсе,
Қойына қойшы сала алмай,