Ауа сапасы нашар кезде серуенді қалай жоспарлаған дұрыс

Ауа ластанған күні далаға шығу жоспарын өзгертуге болады: серуенді басқа уақытқа ауыстыру, көлік аз жүретін бағыт таңдау немесе қарқынды бәсеңдету. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) түсіндіруінше, дені сау ересектер үшін тұрақты қимыл-қозғалыстың пайдасы ауа мінсіз таза болмаса да сақталады. Бірақ ластану көбейгенде тыныс жиілеп, адам жұтатын ластаушы заттардың мөлшері артуы мүмкін. Мақсат — қозғалыстан мүлде бас тарту емес, ластанған ауамен тыныстау уақытын және денеге түсетін күшті азайту.

Серуен алдында ауа сапасын тексеріңіз

Қазақстандағы атмосфералық ауаның жағдайын Қазгидрометтің интерактивті картасынан көруге болады. Онда өлшеу бекеттерінің деректері беріледі. Картаны ашқанда бір ғана түске немесе жиынтық санға сүйенбей, нақты қай ластаушы зат өлшенгенін де қараңыз. Қазгидромет PM2.5, PM10, шаң, азот диоксиді, күкірт диоксиді, көміртек оксиді, жерүсті озоны және басқа көрсеткіштерді бақылайды.

Көрсеткішті түсіндіру үшін оның қай бекеттен алынғанын және қашан өлшенгенін тексеріңіз. Қазгидрометтің мәліметінше, 44 қолмен сынама алатын бекетте өлшеу бағдарламаға қарай тәулігіне 3–4 рет жүргізіледі, ал 131 автоматты бекет ауаны үздіксіз бақылайды. Сондықтан картадағы барлық дерек бір мезгілде жаңармауы мүмкін. Жақын бекеттің орны мен өлшем уақыты сіз жоспарлаған серуенге қатысты ма, соны ескеріңіз.

Кейбір қызметтер ауа сапасының индексін, яғни AQI көрсетеді. Индекс ауадағы ластану деңгейін санаттарға бөліп сипаттайды, бірақ есептеу тәсілі мен шектері елге қарай өзгереді. АҚШ-тың AirNow жүйесінде AQI 0–50 — «жақсы», 51–100 — «орташа», 101–150 — сезімтал топтарға зиянды, 151–200 — зиянды, 201–300 — өте зиянды, 301 және жоғары — қауіпті деп жіктеледі. Бұл шкаланы Қазақстандағы концентрация көрсеткіштерімен тікелей теңестіруге болмайды.

Сондықтан санды көрген бойда шешім қабылдамай, алдымен оның қай жүйеге жататынын анықтаңыз. АҚШ индексінің санаты Қазақстандағы ресми көрсеткіштің орнына жүрмейді; Қазгидромет картасындағы ластаушы зат пен өлшеу дерегіне қараған жөн. Әртүрлі уақытта алынған өлшемдерді де бір жағдайдай қабылдамаңыз: ауа сапасы қала ішінде және күн бойы өзгеріп отыруы мүмкін.

Серуеннің уақытын, бағытын және қарқынын бейімдеңіз

Егер болжамда ластану төменірек болатын уақыт көрсетілсе, серуенді сол мезгілге ауыстыруды қарастырыңыз. ДДҰ озон деңгейі мен ауа температурасын да ескеруге кеңес береді. Бір бекеттегі өлшем бүкіл ауданның жағдайын немесе күннің басқа уақытындағы ауаны толық сипаттамайды. Сондықтан серуен алдында жоспарлаған орынға жақын деректі қарап шыққан дұрыс.

Бағыт таңдағанда кептеліс көп, көлік ағыны тығыз көшелер мен жол жиегінен алысырақ жүрген жөн. Мүмкіндік болса, көлігі аз көшені немесе жасыл аймақты таңдаңыз. AirNow адам көп жүретін жолдардан қашық жүруді ұсынады. Бағытты осылай өзгерту ластаушы заттардың әсерін азайтуға көмектесуі мүмкін; негізгісі — серуен уақытында көлік көп жүретін жердің жанында болмауға тырысу.

Ауа сапасы нашарласа, денеге түсетін күшті де азайтыңыз. Жүгірудің орнына жай жүріп, қажет болса үзіліс жасаңыз немесе серуенді қысқартыңыз. AirNow-тың бөлшек ластану жөніндегі нұсқаулығында AQI 51–100 болғанда ластануға ерекше сезімтал адамдарға сырттағы белсенділікті қысқа әрі жеңіл ету ұсынылады. AQI 101–150 кезінде сезімтал топтарға уақыт пен күшті азайтып, үзіліс жасау ұсынылады. 151–200 кезінде баршаға ұзақ немесе қарқынды белсенділікті қысқарту ұсынылады.

Нұсқаулықта AQI 201–300 кезінде сезімтал топтарға сыртта дене белсенділігін жасамау, ал өзгелерге ұзақ немесе қарқынды жаттығудан аулақ болу ұсынылады. AQI 301–500 кезінде баршаға сырттағы дене белсенділігін жасамау ұсынылады. Бұлар АҚШ-тың AQI шкаласына және бөлшек ластануға арналған бағдарлар. Қазақстанның жергілікті ресми ескертуін алмастырмайды.

• Серуенге шығар алдында Қазгидромет картасынан жақын бекетті, деректің уақытын және өлшенген ластаушы затты қараңыз.
• Ауа сапасы төмен болса, көлігі аз көшені немесе жасыл аймақты таңдап, мүмкіндігіңізге қарай уақытты өзгертіңіз.
• Серуен кезінде қарқынды бәсеңдетіңіз; қажет болса үзіліс жасап, сыртта өткізетін уақытты қысқартыңыз.

ДДҰ баршаға бірдей қолданылатын, минутпен белгіленген серуен ұзақтығын ұсынбайды. Сондықтан белгілі бір уақытты міндетті норма деп қабылдамаңыз. Ауа жағдайын, серуендейтін орынды және өзіңізді қалай сезінетініңізді бірге ескеріңіз. Бір күні қысқа серуен қолайлы болса, басқа күні бағытты немесе уақытты ауыстыруға тура келуі мүмкін.

Кей адамдарға сақтықты күшейткен жөн

Жүрек-қантамыр немесе тыныс алу ауруы бар адамдар, балалар, жүкті әйелдер мен егде жастағылар ауа ластануына көбірек осал топтарға жатады. Ластану жоғары күндері олар орташа және қарқынды сыртқы белсенділікті азайтып, уақыт пен орынды таңдағанда дәрігердің жеке кеңесін ұстанғаны жөн. AirNow нұсқаулығындағы AQI санаттары да сезімтал топтарға бөлек ұсынымдар береді, бірақ олар АҚШ индексіне арналғанын естен шығармаңыз.

Жөтел, кеуде қысылуы немесе сырыл пайда болса, белсенділікті бәсеңдетіңіз не тоқтатыңыз. Созылмалы ауруы немесе тұрақты белгілері бар адам серуен тәртібін дәрігерімен талқылағаны дұрыс. Белгі мазаласа, жоспарланған қарқынмен жүрудің қажеті жоқ.

Жоспарды ауа райы мен өз жағдайыңызға сай құрыңыз

Серуенді жоспарлағанда үш нақты нәрсені салыстырыңыз: ресми картадағы дерек, барар жеріңіз бен уақытыңыз және өзіңізді қалай сезінетініңіз. Ауа сапасы төмендесе, көлік аз жүретін бағыт іздеңіз, қарқынды азайтыңыз немесе басқа уақытты таңдаңыз. Көрсеткіштің қай жүйеде берілгенін де тексеріңіз: АҚШ-тың AQI санатын Қазақстандағы өлшеммен теңестірмеңіз. Ал белгі пайда болса, сырттағы белсенділікті азайтыңыз немесе тоқтатып, қажет жағдайда медицина маманымен кеңесіңіз.

Тақырып бойынша оқыңыз

• Қаныққан майды күнделікті асқа қалай дұрыс алмастыруға болады
• Піскен тағамды сақтау: қалдық асты қауіпсіз ұстаудың жолдары
• Апталық ас мәзірін жоспарлау: азықты ысырап етпей сатып алудың жолы