Әлихан Бөкейханов

Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан (1866–1937) — қазақ мемлекет қайраткері, Алаш партиясын басқарған саясаткер, Алашорда үкіметінің төрағасы, публицист, ғалым және аудармашы. Ол 1866 жылы 5 наурызда Семей облысының Қарқаралы уезінде туған. тегі Шыңғыс ханның тұңғыш ұлы Жошыға барып тірелетін төре әулетінен шыққан, арғы атасы — Барақ сұлтан, ал Бөкей сұлтан — сол Барақтың баласы. Әкесінің аты — Нұрмұхамед.

Тоғыз жасында Қарқаралыдағы молдаға оқуға берілгенімен, көп ұзамай өз қалауымен қаладағы үш сыныптық бастауыш мектепке ауысты. 1879–1886 жылдары Қарқаралыдағы қазақ балаларына арналған мектепте, одан кейін Омбыдағы техникалық училищеде білім алды. 1890–1894 жылдары Санкт-Петербургтегі Орман шаруашылығы институтының экономика факультетінде оқып, студенттік үйірмелерге белсене қатысты. Оқуын бітіріп оралған соң Омбыдағы орман шаруашылығы училищесінде сабақ берді. 1896 жылы Орыс географиялық қоғамының Батыс Сібір бөлімшесіне толық мүше болып қабылданды. «Россия. Полное географическое описание» атты көптомдық еңбектің қазақ даласына арналған 18-томын жазуға қатысты, 1904 жылы Щербина экспедициясының құрамында жұмыс істеді.

1905 жылы конституциялық-демократиялық партияға кіріп, Қарқаралы петициясын (оған 14 500 адам қол қойған) дайындауға қатысты. Семей облысынан І Мемлекеттік думаға депутат болып сайланса да, Павлодар түрмесінде отырып қалғандықтан жұмысына қатыса алмады. Выборг үндеуіне қол қойғаны үшін тағы да Семей түрмесіне қамалды. Омбы мен Петербургтегі бірқатар газеттерде редактор болып істеді, «Қазақ» газетін шығаруға атсалысты. Самараға жер аударылып, 1916 жылы Орынборға келді. 1917 жылы кадеттер қазаққа автономия беруге қарсы болғандықтан, ол партиядан шығып, Алаш партиясын құруға кірісті. Сол жылғы желтоқсанда өткен Екінші жалпықазақ съезінде Алаш автономиясы жарияланып, Бөкейхан Алашорданың төрағасы болып сайланды.

1919 жылғы кешірімнен кейін ол ғылыми жұмыспен айналысты, қазақ эпосы мен фольклорын зерттеді. 1926 жылы екі мәрте тұтқындалып, Мәскеуге жер аударылды және онда шамамен он жыл қадағалауда өмір сүрді. 1937 жылы тамызда қайта қамауға алынып, сол жылы 27 қыркүйекте Мәскеуде ату жазасына кесілді. 1989 жылы 14 мамырда КСРО Жоғарғы сотының шешімімен ақталды. Кейін оның көптомдық шығармалар жинағы басылып, туған ауылына есімі берілді.