Жолбарыс мінген ұры (1-бөлім)

Тоғайда жүреді екен бір жолбарыс,
Аузында азулары кере қарыс.
Өтеді жол үстінен көп керуен,
Жатады жол үстінде келіп арыс.
Өтеді керуендер дүркін-дүркін,
Келеді бір топ керуен алда бір күн.
Кеш болып, сол жағаға қонды дағы,
Той қылды, ойын қылды олар бір күн.
Солбырап екі-екіден жүктер артқан,
Той тойлап керуендер жатқан.
Бар екен бір қарақшы үмітдайым,
Қу екен ел ішінде Құдай атқан.
Ойланды: «Керуенге барайын» деп,
«Бір малын керуеннің алайын» деп.
«Керуен ерте түнеп көшіп кетер,
Олжа ғып Құдай берсе қалайын»,—деп.
Мұны ойлап ұры байғұс келе жатыр,
Керуенге саламын деп заман ақыр.
І. Мысал өлеңдер

Оны айтып ұры байғұс келе берсін,
Келеді оңдалсын деп мұны ақыр.
Ойланды жолбарысты жорытпағанына,
Өлу деп ешнәрседен қорықпағына.
Ол ақыр керуенге келе жатыр,
Бір қара керуеннен соқпағына.
Ағады таудан бұлақ тарам-тарам,
Ол бақыр тоғайдағы күні-ақ қараң.
Ақпай ма бәйшешекті көргеннен соң,
Бұл қараң керек бопты енді саған.
Шалқақ келіп жатты қойды бағып,
Жарқырап екі көзі оттай жанып.
Хабаршың жолбарысты келгеннен соң,
Кіре алмай керуенге жын атанып.
Қараңғыда бұл ұры мал-жан, қане,
Табылмай сасқалақтап жүргенінде.
Жол аңдып, етбетінен қойға шабайын деп жатқан жолба
рысқа кездесіп, ат сияқты елестеп көрінеді. Осы сияқты ат
та қолыма түссе, тақияма тарлық қылмас. Жолбарыс қойға
шабайын деп аңдып жатса, ұры атқа міне сала қашайын деп
қамданып жатқан жері:
Бұлардың Құдай берсін нысабын да,
Санына жетпей тұрып құшағыма.
Жанына ұры байғұс бір қараса,
Көрінеді «бозшұбар» көз алдына.
«Құдай-ау, сол шұбарға жетсем дағы,
Құтылып, мініп қашып кетсем дағы.
Үстіне бұл шұбардың бір мінсем,
Жалғанда арманым жоқ өлсем-дағы».

Осылай деп жетіп келді дәл қасына,
Секірді «әкіреңдеп» арқасына.
Өзі де жүйрік еді құстай ұшқыр,
Отырды ұстай беріп дәл ортасына.
Жолбарыс қорқып кетті, қарғып тұрып,
Шабады «жығайын» деп ылдиға ұрып.
Шапса да қанша тулап желім естен,
Қолтыққа екі толқып аяқ тыққан.
Жолбарыс олай тулап, былай тулап,
Болмаған соң өзін қамысқа ұрды.
Құдайым жүрер жолды алыс қылды,
Құдай-ау, қандай бәле кез келтірді.
Өкпенің қабын да қабыс қылдың,
Балағы қу жолбарыс қылды тәжім.
Алды ғой жолбарыстың Құдай зәрін,
Алдынан қанша зәбір кездессе де.
Қалады ортекедей ырғып-ырғып,
«Тәк-тәк» деп тоқтатам деп айтса дағы.
Барады тоқтата алмай арғымағын,
Таң қалып тұлпар аттың шабысына.
Қараңыз сол ұрының салған әнін:
«Ой, жануар, жүйрік екен ағып шабар.
Болады бұл шабарға әркім құмар,
Біреудің тілінде бар, көзінде бар.
Мойнына былғарылап тақсам тұмар,
Жануар жүйрік екен сияғынан.
Шықпайды шапса дүбір тұяғынан,
Жануар тынбай шапса бұл шабыстан.

Ұстаймын ұшқан құсты қияғынан,
Қылайын бұған қызық қашамалы.
Әуелі Әлі мінген дүлдүл болса,
О, сүйікті әннен соң Алланың жасағын.
Құдайдан бір ат еді сұрағаным,
Құдая, бұл да болса менің бағым.
Мінекей, қадағалап тауып алдым,
Құдай да болған екен менің жағым».
Осылай деп өлеңдетті айқай салып,
Жолбарыс астындағы қалды танып.
Қаратер жолбарыстың үсті-басы,
Түнімен шаршап қалды қатты шауып.
Сол уақта сүбі салып туды дағы,
Жарығы күннің шықты жерді жарып.
Түңілді ұры байғұс: «бопты ғой» деп,
Астында мінген атын сонда танып.
«Құдая, дегенім шұбарат шерім бе еді,
Көзіме бұл көрінген көрімбеді.
Жапырақтай шайналмаған жерім қалмас,
Амалым, күнім біткен жерім бе еді».
Осылай деп әндей берді айқай салып,
Жолбарыс астындағы қалды танып.
Қаратер жолбарыстың үсті-басы,
Түнімен шаршап қалған қатты шауып.
Астынан бір ағаштың кеп өткен кезде,
Ағаштан ұры қалды ұстай алып.
«Бәледен құтылдым» деп қуанғаннан,
Жатады жолбарыс та ұзап барып.