Ақан сері мен Нұрым ноғайдың айтысы (2-бөлім)

Орысқа тоқалдыққа қызын берген,
Бай болса неге беред сенің жұртың?
Ежелден қазыналық біздің халық,
Бұл сөзім жалған емес Аллаға анық.
Қала шығып еліңе барғанымда,
Ноғайдың көп байларын көрген барып.
Тапқанын тамағына қағып жейді,
Хайуандай жүреді суға қанып.

Шіреніп шырт түкірген кейбір ноғай,
Іздейді су түбінен сүлік, балық.
Халипа, ағылшынмен төрт патшалық ел
Болды ма күні қараң сендей халық?
Шулаған айдын көлдің жағасындай,
Шулатып тауықпенен жидың сарық.
Шаһаріңді Қазан деген орыс алған,
Көп ноғай бір жағынан қоныс алған.

Бірі тас, бірі кірпіш, бірі ағаш,
Түзетіп төрт мешітті ноғай құрған.
Салдыртқан түгел соны сен емессің,
Бекшора Абай деген ханым салған.

Бар болса сонда мешіт төртеу шығар,
Мың мұнара дегенің шіркеу шығар?
Алтын-күміс дегенің сенің байқұс,
Шығынмен түзеттірген нəрсең шығар.
Сенің дүлдүл дегенің арбаң шығар,
Жəне бұлбұл дегенің қарғаң шығар?
Мешітте молда көп деп мақтанасың,
Бірі ақсақ, бірі соқыр болғаннан соң,
Жүре алмай мүгедек боп қалған шығар?

Қазанда ең көп болса, төрт ишан бар,
Өзгесі хат танитын моллаң шығар?
Жеріңе жеміс түгіл, шөп шықпайды,
Сабанмен еккен егін əрең шығар.
Менімен айтыстырып, таластырған,
Құдайдан о да болса, пəрман шығар.

Нұрым:
Шаһарым білсең менің Қазан деген,
Таң атса, күңіренеді азанменен.
Бұл қазақ күн шыққанша ұйықтап жатар,
Ісі жоқ бұл қазақтың намазбенен.

Қазанда Азан деген бір молда бар,
Бір өзін мекен қылған жүз ноғай бар.
Патша Александр дəл қасында,
Салдырған Петерборда бір сарай бар.

Білемін Ахмет деген бір ноғай бар,
Қазақтың Орынборда малын матар.
Қазақтан жетім менен жесір барса,
Ақшаны садақа қып тастай атар.

Болғанда сөзім жібек, тілім майда,
Таласып пар келмейсің біздің жайға.
Біздің жерде жемейтін мəстектердің
Іздейсің аламыз деп қарон қайда?
Аласың қайда қазақ қарон болса,
Қаронды алар ма едің арың болса.
Демін қағып біздің жұртқа айтар едің,
Тырнақтай көкірегіңде ағың болса.

Қазағым, құр далада асып жүрсің,
Аяғыңа дініңді басып жүрсің.
Бұқарадан бергі жердің бəрі қазақ,
Сен кімнен арқаланып қашып жүрсің?
Бос белбеу, қисық өкше, сасық қазақ,
Қалай-қалай сөйлейсің асып қазақ?
Шариғатқа туралы бір ісің жоқ,
Көзі тар, көңілі қара, пасық қазақ!

Сен-дағы ел болдың ба «Қазақ» деген,
Өмірің өтіп барады мазақпенен.
Құдайым күнəліға қазап қылса,
Мақшарда байланарсың дозақпенен.
Қазағым, сен білмесең мен айтайын,
Мəнісін бұл қазақтың «Мазақ» деген.

Мұсылман кəпірменен дінге талас,
Ежелден ноғай-қазақ шыққан жанас.
Отыз үйлі қазақтың ата-анасы,
Бір туған өзбек-қазақ, ұраны – Алаш!

Мына ноғай жай жүрмей, бізге тиді,
Мен сөйлесем қозғармын талай күйді.
Жалған сөйлеп, қазақты қиянаттап,
Айтқанына ит татардың ішім күйді.
Бейілім ежелден-ақ кең жаралған,
Ата-тегім əр жұртпен тең жаралған.
Көзі шегір орыстың жиені еді,
Қайда тегім ноғайдан кем жаралған?!

Ноғай дінге кіргені аз-ақ еді,
Ежелден ноғай бізге мазақ еді.
Ормамбетті өлтіріп, елің шауып,
Сарыарқадан аударған қазақ еді.
Он сан ноғай жиылып, Еділ барған,
Қыз беріп, өзі орыстан əм қыз алған.
Қыз беріп, қыз алысып əм жиен боп,
Орысты арқа күш қып жаның қалған.
Орыстан бөлек емес ноғай пормы,
Ежелден мəстек аттай болған сорлы.
Көзі тұздай болғанда, мұрны біздей,
Сөзімнің менің айтқан бар ма міні?

Арқадан ауып еді ноғай көшіп,
Орыспенен бірігіп ақыл қосып.
Күллі татар Қазанда, Мəскеуде орыс,
Ел болдың башқұрт, мешер өсіп-өніп.
Еділге Қазан деген қала салған,
Əмір Темір көреген дүниені алған.
Неше сонан қорыққаннан жан сауғалап,
Əрең ғана мұсылман болып қалған.

Ежелден жұрт едің ғой дінің қатты,
Тік сөзді, мейірімсіз, тілің тəтті.
«Тұқымыңнан жалғыз жан қоймаймын!» – деп,
Əмір Темір үйреткен шəриғатты.

Аз ауыл бұл ноғайың пақыр еді,
Орысты арқа күш қып жатыр еді.
Кешегі ноғай атасы – Моғол, татар,
Белгілі шежіреде кəпір еді.
Қайда сенің затыңда дін бар еді,
Ежелден-ақ бойыңда мін бар еді.
Пайғамбардың қасында асхаб болған,
Атасынан ноғайдың кім бар еді?

Ердің кегі ежелден өтпеді ме,
Ащы тілің түбіңе жетпеді ме?
Өз алдыңа хан сайлап, адам қылып,
Əмір Темір жұрт қылып кетпеді ме?!
Сонан соң алды-артыңды жинадың аз,
Көшпейсің бір боғыңнан қыс пенен жаз.
Көшпес кент, ұшпас тауық болдың ноғай,
Қазақша бола алмайсың аққу мен қаз.
Тағы да ұзатпастан орыс алды,