Тізе артритінде жүру қалпын өзгерту ауырсынуды азайта ала ма?

Тізе ауырса, баспалдақпен түсу немесе орындықтан тұрудың өзі жайсыздық тудыруы мүмкін. The Lancet Rheumatology журналында 2025 жылғы тамызда жарияланған клиникалық сынақта жүру кезінде аяқ ұшының бағытын әр адамға жеке бейімдеу бір жылдан кейін ауырсынуды азайтқан. Зерттеуге 68 адам қатысқан: 34-і жеке таңдалған жүріс қалпын үйренсе, қалған 34-і салыстыру тобына кірген.

Нәтиже бұл тәсілдің тізе остеоартриті бар кей адамдарға көмектесуі мүмкін екенін көрсетеді. Бірақ сынақ шағын топта жүргізілді, ал зерттеу күндері материалда көрсетілмеген. Жүру қалпын өзгерту шеміршекті қайта өсіреді немесе ауруды тоқтатады деп те айтуға болмайды.

Тізеге түсетін күш неге маңызды?

Остеоартрит кезінде сүйек ұштарын жауып, қозғалыс кезінде үйкелісті азайтатын шеміршек біртіндеп өзгереді. Тізе буынының ішкі бөлігі зақымданған адамдарда сол аймаққа қайта-қайта түсетін күш ауырсынуға және буындағы өзгерістерге әсер етуі мүмкін. Жүру кезінде аяқ ұшының ішке не сыртқа қарауы күштің тізе бойымен таралуын өзгерте алады.

Юта университеті, Нью-Йорк университеті және Стэнфорд университетінің зерттеушілері осы ықтимал әсерді жүріс қалпын қайта үйрету арқылы тексерген. Зерттеу тобының жетекшілерінің бірі — Юта университетіндегі Джон мен Марсия Прайс инженерлік колледжінің механикалық инженерия бойынша доценті Скотт Улрих. Жобаға АҚШ-тың федералдық зерттеу мекемелері қолдау көрсеткен, ал сынақтың қаржыландырушысы ретінде АҚШ Ардагерлер істері департаменті көрсетілген.

Аяқ ұшын ішке бұру бір адамға пайдалы болуы мүмкін, ал екінші адамға керісінше бағыт қажет болуы ықтимал. Бұрышты дұрыс таңдамаған жағдайда жүктеме азаймауы, тіпті артуы мүмкін. Сондықтан зерттеушілер бәріне бірдей қалып ұсынбай, әр қатысушыға жарайтын нұсқаны іздеген.

Қатысушылардың жүрісін арнайы құралмен тексерген

Сынаққа тізесінің ішкі бөлігі жеңіл немесе орташа дәрежеде зақымданған адамдар алынған. Алғашқы екі зертханалық кездесуде олар МРТ-дан өтіп, күш өлшейтін сенсорлары бар арнайы жүгіру жолында жүрген. Қозғалысты түсіретін камералар әр қадамның қалай жасалғанын тіркеген.

Қатысушылар аяқ ұшын ішке немесе сыртқа қарай 5° және 10° бұрып көрген. Зерттеушілер осы қалыптардың қайсысы адамның тізесінің ішкі бөлігіне түсетін жүктемені көбірек азайтатынын өлшеген. Сыналған нұсқалардың ешқайсысы жүктемені төмендетпеген кей адамдар сынаққа алынбаған. Демек, нәтижелер жүру қалпын өзгерту арқылы тізеге түсетін күшті азайтуға болатын адамдарға қатысты; мұндай тәсіл баршаға бірдей жарайды деген сөз емес.

Қатысушылар кездейсоқ түрде екі топқа бөлінген. Бір топқа өлшеу нәтижесіне сүйеніп таңдалған аяқ бұрышын ұстану үйретілді. Салыстыру тобындағы адамдар да дәл сондай жаттығу үдерісінен өтті, бірақ табиғи аяқ қалпын сақтауға нұсқау алды. Бұл — плацебо-бақылаулы салыстыру: зерттеушілер нәтижені тек жаттығуға қатысумен, мамандардың назарымен немесе жаңа бағдарламаға сенумен түсіндірмеуге тырысқан.

Алты апта бойы жүріс қалпын жаттықтырған

Екі топ та алты апта бойы аптасына бір рет жаттығуға келген. Жүгіру жолында жүрген кезде балтырға тағылған шағын құрылғы аяқ белгіленген бұрыштан ауытқыса, діріл арқылы белгі берген. Мұндай кері байланыс адамға әдетте ойланбай жасайтын қимылын аңғарып, оны біртіндеп өзгертуге көмектеседі.

Жаттығу аяқталғаннан кейін қатысушыларға жаңа жүріс мәнерін күніне кемінде 20 минут қайталау ұсынылған. Кейінгі тексерісте олар аяқ бұрышын белгіленген деңгейден орта есеппен шамамен бір градус шегінде сақтаған. Бұл көрсеткіш қатысушылар жаңа қалыпты зертханадан тыс кезде де ұстанғанын аңғартады, бірақ оның күнделікті барлық әрекетте бірдей сақталғанын өздігінен дәлелдемейді.

Бір жылдан кейін ауырсыну көрсеткіштері жақсарған

Бағдарлама басталғаннан бір жыл өткен соң қатысушылар ауырсынуын бағалап, қайтадан МРТ-дан өткен. Ауырсыну 0-ден 10-ға дейінгі шкаламен өлшенген. Жеке таңдалған жүріс қалпын үйренген топтағы орташа жақсару 2,5 ұпай болса, салыстыру тобында 1,3 ұпай болған. Яғни екі топта да ауырсыну азайғанымен, негізгі топтағы орташа өзгеріс 1,2 ұпайға артық шыққан.

Зерттеушілердің қосымша, барлау сипатындағы талдауында негізгі топтың шамамен 91%-ында ауырсыну клиникалық тұрғыдан мәнді деңгейде азайған; салыстыру тобында бұл үлес 66% болған. Бұл пайыздарды негізгі орташа нәтижемен шатастырмау керек: олар қатысушылардың қаншасында белгілі бір деңгейдегі жақсару болғанын көрсететін қосымша талдаудан алынған.

Ауырсынудың орташа азаю шамасы кейбір кең қолданылатын дәрілерге қатысты зерттеулерде байқалған әсермен салыстыруға келетін. Бірақ сынақ дәрі мен жүру жаттығуын бір-бірімен тікелей салыстырмаған. Сондықтан бұл әдіс дәрінің орнына жүреді немесе дәріні тоқтатуға негіз болады деген қорытынды жасауға болмайды.

МРТ белгісі үміттендіреді, бірақ шектеулі

МРТ-ның T1rho деп аталатын өлшемі жеке жүріс қалпын ұстанған топта тізенің ішкі бөлігіндегі шеміршек өзгерісі баяуырақ болғанын меңзеген. Алайда шеміршек жағдайын бағалаған екінші МРТ өлшемі екі топ арасында елеулі айырма көрсетпеген. Бұл әзірге бір белгіге сүйенген нәтиже: шеміршек қалпына келді немесе артриттің үдеуі біржола тоқтады деуге негіз жоқ.

Зерттеудің қалыпты адамға беретін мағынасы да шектеулі. Жүру тәсілін өзгерту тізедегі жүктемені азайтуға және ауырсынуды жеңілдетуге көмектесуі мүмкін, бірақ сынақта аяқ бұрышы арнайы өлшеу арқылы таңдалған. Өз бетімен аяқ ұшын ішке не сыртқа бұру дәл сол нәтижені береді деп айтуға болмайды. Тәсілдің ұзақ мерзімді әсерін, басқа дәрежедегі артриті бар адамдарға жарамдылығын және МРТ-дағы айырманың уақыт өте сақталатынын қосымша зерттеулер анықтауы керек.

Тақырып бойынша оқыңыз

• Жүйкені ынталандыратын инъекциялық құрылғы: жаңа зерттеу нені көрсетті
• Кондо әсерін нақты материалдарда есептеудің жаңа әдісі
• Жалғыздық пен әлеуметтік оқшаулану дені сау жылдарды қысқартуы мүмкін