GMP иммундық жасушалары қатерлі ісікке қарсы емге жаңа жол ашуы мүмкін

Қатерлі ісікке қарсы жасушалық емге көп мөлшерде әрі ұзақ әсер ететін иммундық жасушалар қажет. Оңтүстік Калифорния университетінің (USC) дің жасушаларын зерттейтін тобы GMP деп аталатын жетілмеген жасушаларды зертханада көбейтіп, генетикалық жолмен өзгертуге болатынын көрсетті. Тышқандарға жасалған тәжірибелерде бұл жасушалар қан қатерлі ісіктері мен қатты ісіктердің өсуін баяулатқан. Нәтиже болашақ емге жол ашуы мүмкін, бірақ оның адамға тиімді әрі қауіпсіз екені әлі дәлелденген жоқ.

GMP жасушалары иммундық жүйеге қалай көмектеседі

GMP — гранулоцит-моноцит ізашарлары деп аталатын жетілмеген иммундық жасушалар. «Ізашар» дегеніміз — әлі толық жетілмеген, кейін белгілі бір жасуша түріне айнала алатын жасуша. GMP жасушалары макрофагтар мен өзге де иммундық жасушаларды түзе алады.

Макрофагтар ағзаға түскен бөгде бөлшектер мен зақымданған жасушаларды жұтып жояды. Олар басқа қорғаныс жасушаларына белгі беріп, иммундық жауапты үйлестіруге де қатысады. Кейбір макрофагтар ісікке еніп, қатерлі жасушаларға шабуыл жасай алады. Бірақ оларды толық жетілген күйінде зертханада көптеп өсіру, генетикалық өзгерту және мұздатып сақтау қиын. Енгізілген макрофагтар өкпе мен бауыр сияқты мүшелерде жиналып, ағзада ұзақ сақталмауы да мүмкін.

Сондықтан USC зерттеушілері дайын макрофагтарды көбейтудің орнына, олар пайда болатын ертерек сатыдағы GMP жасушаларына назар аударсан. Олардың мақсаты — GMP жасушаларын көбейтіп, қажет кезде макрофагтар мен басқа иммундық жасушаларға айналдыру.

Зертханада көбейту тәсілді өзгерте ала ма?

USC тобы GMP жасушаларын ұзақ уақыт сақтап, көбейтуге мүмкіндік беретін химиялық қоспа әзірледі. Қоспа жасушалардың мерзімінен бұрын жетіліп кетуіне жол бермей, бастапқы қасиетін сақтауға көмектесті. Зертханада молайғаннан кейін де олар макрофагтар мен өзге иммундық жасушаларға айналу қабілетін жоғалтпаған.

Қалыпты жағдайда қан жасушаларының ұзақ уақыт өзін-өзі жаңартып отыру қабілеті көбіне қан түзетін дің жасушаларына тән деп есептеледі. Олар қан мен иммундық жасушалардың бірнеше түрін бере алады. Ал ізашар жасушалар дамудың келесі сатысында тұрады және әдетте жасушалардың шектеулі түріне ғана айналады. USC зерттеуі тиісті зертханалық жағдайда GMP жасушалары да ұзақ көбейіп, өз болмысын сақтай алатынын көрсетті. Бұл оларды көп мөлшерде өсіріп, жасушалық емге бастапқы материал ретінде пайдалануға мүмкіндік беруі ықтимал.

Зерттеу «Cell» журналында жарияланған. Материалда зерттеудің жүргізілген күні де, мақаланың жарияланған күні де көрсетілмеген. Жұмыстың алғашқы авторы — Qi-Long Ying зертханасында жұмыс істейтін дәрігер Shi Yue, ал мақалаға жауапты автор — USC профессоры Qi-Long Ying.

Әдістің қайталанатынын тексеру үшін Стэнфорд университетіндегі Ravi Majeti зертханасының зерттеушілері де GMP жасушаларын ұзақ уақыт сақтап, генетикалық өзгерте алатынын өз бетінше растаған. Бұл — USC тобынан бөлек алынған қосымша нәтиже. Ол тәсілдің қайталанатынын қолдайды, бірақ адамға арналған емнің тиімділігін немесе қауіпсіздігін дәлелдемейді.

Жасушалар ісікті тануға бағдарламаланған

Зерттеушілер тышқан мен адамнан алынған GMP жасушаларын зертханада көбейтіп, оларды генетикалық жолмен өзгерткен. Жасушаларға химерлік антиген рецепторын, қысқаша CAR енгізілді. Бұл рецептор иммундық жасушаларға қатерлі жасушалардың бетіндегі белгілі бір молекулалық белгіні тануға көмектеседі.

Команда жасушалардың бір бөлігіне иммундық жауапты күшейтетін қосымша сигнал да қосты. Оның мақсаты — айналадағы иммундық жасушаларды, соның ішінде Т-жасушаларды жұмылдырып, ісікке қарсы әрекетті күшейту. Зерттеушілер бұл сигнал донор жасушалары мен оларды қабылдайтын адамның иммундық ерекшеліктері сәйкес келмеген жағдайда да әсерін сақтағанын хабарлады. Бұл — ықтимал артықшылық, бірақ дайын донор жасушаларының адамда қауіпсіз қолданылатынын әлі көрсетпейді.

Егер тәсіл әрі қарай сынақтардан өтсе, жасушаларды алдын ала дайындап, бірнеше пациентке арналған қор жасауға мүмкіндік тууы мүмкін. Қазір жеке жасушалық ем көбіне әр пациенттің өз жасушасынан әзірленеді. Донор жасушаларын зертханада көптеп өсіру болашақта дайын өнім дайындауға жол ашуы ықтимал. Алайда мұндай өнімді қолдану үшін бөлек зерттеулер мен клиникалық сынақтар қажет.

Тышқандардағы нәтиже адамға кепіл болмайды

Зерттеушілер тышқандарға инженерлік GMP жасушаларын енгізгенде, олардың сүйек кемігінде және қан жасушалары түзілетін басқа орындарда орныққанын байқаған. Жасушалар сол жерлерде жаңа иммундық жасушалар түзген. Тәжірибелерде инженерлік жасушалар қан қатерлі ісіктері мен қатты ісіктердің дамуын баяулатқан. Бірақ материалда тәжірибеге қатысқан тышқандар саны айтылмаған.

Бұл нәтиже зертханалық тәсілдің жануар ағзасында жұмыс істей алатынын көрсетеді. Тышқандағы тәжірибе адамда ем тиімді әрі қауіпсіз болады дегенді білдірмейді. Адамдарға жасалған клиникалық сынақтардың нәтижесі берілмеген; сондай-ақ нәтиженің әртүрлі ісік түріне және ұзақ мерзімге қаншалықты қатысты екені белгісіз.

Әзірге бұл — ем емес, зерттеудің бағыты

GMP жасушаларын зертханада өсіру қатерлі ісікке қарсы жасушалық емге қажетті жасуша санын жеткізу мәселесін шешуге көмектесуі мүмкін. Дегенмен бұл мүмкіндікті нақты емге айналдыру үшін жасушалардың адам ағзасындағы қауіпсіздігі, әсерінің ұзақтығы және әртүрлі ісік түрлеріне ықпалы тексерілуі керек. Күнделікті өмір үшін әзірге нақты емдік нұсқау жоқ: бұл — келесі зерттеулер арқылы бағаланатын ғылыми тәсіл.

Тақырып бойынша оқыңыз

• Паразиттердің митохондрия ақуыздары жаңа емге жол ашуы мүмкін
• Дене дайындығы 35 жастан кейін төмендей ме: зерттеу не көрсетті
• Бағаланған 774 маржан түрінің 44 пайызы жойылу қаупінде