Абылай хан (2-бөлім)

Алла жақтаған зар болмас,
Ақтың жолы тар болмас.
Тар пейілді кеңімес,
Кең пейілді кемімес.
Қартайсаң, қарт бабаңды сыйлай бер,
Күндердің күні болғанда
Кімдер де кімнің дейсің белі бүгілмес?!
Ибраһим Халил жасады
Тәңірім үйі Кебені.
Батырлар үшін жаратқан
Берен сауыт, жебені.
Сол себепті, жарандар,
Сыйлай бергін көнені.
Сыйламаған күн қылар
Өзін тапқан енені.
Ибраһим Халил жасады
Тәңірім үйі мешітті.
Құдайды білмес бейнамаз
Құдайынан кешіпті.
Құдайыңа құл болсаң,
Шын жаратқан ұл болсаң,
Құдай тағалам өзі берер несіпті.
Ұрғашының жақсысы
Әбжыландай есіліп,
Біз жорғадай бұлғаңы.
Қырға шықсам көрер деп,
Пана тұтар жылғаны,
Ұрғашының жаманы

Өсек-дүкен құрғаны,
Құдайының ұрғаны.
Өсек пенен ғайбатты
Зина менен ұрлықтан,–
Бұрынғы өткен жақсылар
Онан да жаман десіпті.

Ақсамнан биік тау болмас,
Бауырынан қашқан күзен көрінбес.
Ақшам батпай түн шықпас,
Ақ таң атпай күн шықпас,
Ажал жетпей жан шықпас,
Етекті кессең жең болмас,
Ежелгі дұшпан ел болмас,
Қараша торғай қаз болмас,
Шағала келмей жаз болмас,
Шаңқан болмай боз болмас.
Іштен қыңыр туғанды
Тезге салсаң түзелмес.
Қара қойдың терісін
Сабындап жусаң ағармас.
Қалған көңіл табылмас,
Өзіңнен тумай ұл болмас...
Екі жақсы қас болмас,
Екі жаман дос болмас,
Дос болғанмен, хош болмас.
Екі жақсы дос болмас,
Дос болса, түбі бос болмас.

Сәлем – сөздің анасы,
Ғалек алған данасы.
Шығанақтан шырқайды
О біреудің танасы.
Оның сөзін тыңдасаң,
Баяғы айтқан жаласы.
Өтірікті шын қылған
Ол алланың қызыл көзді пәлесі.
Айтқаныңа көнбесе,
Айдауыңа жүрмесе,
Көңілінде болған аласы.
Бәріміз де, сұрасаң,
Қотанбайдың баласы,
Арғындардың сабасы.
Қарақожа бас болып,
Қабыл да болған дұғасы.

Жақын жерден шөп жесе,
Жердің сәнін кетірер.
Ағайынның аразы
Елдің сәнін кетірер.
Абысынның аразы
Ауыл сәнін кетірер.

Жарқ-жарқ еткен жайда бар,
Жарау семіз байда бар,
Құйрығы бітеу қойда бар.
Қос қанаты күймеген
Қанаты бүтін қуда бар.
Ат тұяғы тимеген
Ақ кірпіш тас суда бар.
Әзірейіл келгенде
Жан қалар жер қайда бар?!

Жар басына қонбаңыз,
Дауыл соқса үй кетер.
Жатқа тізгін бермеңіз,
Жаламенен бас кетер.
Жаманмен жолдас болмаңыз,
Көрінгенге күлкі етер.
Жақсымен жолдас болсаңыз,
Айрылмасқа серт етер.
Ит жүгіртіп, құс салсаң,
Тоныңды түгел түлкі етер.
Шын досыңмен сырлассаң,
Езіліп ерек сыр шертер.
Сыпайы сырын білдірмес,
Ақырын ғана бүлк етер.

Көкте бұлт сөгілсе,
Көктеп болмас, не пайда?
Көкіректен жан шықса,
Қайтып келмес, не пайда?
Дін мұсылман болмаса,
Тіл мұсылман не пайда?
Қызда қылык болмаса,
Құр шырайдан не пайда?
Ерге дәулет бітпесе,
Шүлдіреген қызыл тілден не пайда?
Мал араға түспесе,
Құр айтқаннан не пайда?
Байға қайыр бітпесе,
Малынан келер не пайда?
Өзіңе ерік бермесе,
Азат бастан не пайда?
Шын қуанып күлмесе,
Ыржиюдан не пайда?
Өзге алып жеріңді,
Егестіріп еліңді
Билегеннен не пайда?!

Алыстан қызыл көрінсе,
Манат емей немене?
Көтеріліп ұшқан соң,
Қанат емей немене?
Екі жақсы бас қосса,
Санат емей немене?
Қамшылатып жүгірген
Шабан емей немене?
Айтқаныңды білмесе,
Жаман емей немене?
Сұрағанда бермеген
Сараң емей немене?
Кісі ақысын көп жеген
Арам емей немене?
Ішке бүккен қулығың,
Амал емей немене?
Сусағанда ішкен су
Шекер емей немене?
Еңбексізге біткен мал
Бекер емей немене?

Қара арғымақ арыса,
Қарға адым жер мұң болар.
Қара көзден нұр тайса,
Бір көруге зар болар.
Батпақты сайға су түссе,
Атың арып келгенде
Өткел бермес өтерге.
Қайырсыз итке мал бітсе,
Аңқаң құрып келгенде
Саумал бермес ішерге.
Жаман болса алғаның,
Һәммәтлі туған есіл ер,
Күнің қараң кешерде.
Киім тіксе ол қатын,
Жағасы кетер жалпиып,
Етегі кетер салпиып,
Үлгі болмас пішерге.

Он сегіз мың ғаламды жаратқан.
Айтар болсаң, алланы айт.
Кемелді етіп санатпен
Саулық берген тәңірді айт.
Аузыңа иман үйреткен
Ғалиассалам Мұхаммедті айт.
Мұсылман болсаң, алдымен
Іншаллаһи, бісмілданы айт.
Таңертең азан шақырған
Даусы сұлу молданы айт.
Өз жынысының ішінде
Даусы ащы тырнаны айт.
Тауық жүнді таз тырна
Тақыршақ жерге қонбас па,
Таралып жүні қалмас па?
Ақ сұңқар құстың баласы
Ұяда алтау болмас па?
Ұяда алтау болғанмен,
Оның ішінде біреуі-ақ алғыр болмас па?!
Алғырының белгісі –
Ұзақтан жемді ілмес пе?
Бірге туған ұялас.
Бізге сауға демес пе?
Өзі аштан өлсе де,
Айырып жемін бермес пе?
Сөйтіп жүрген кезінде
Алғырынан айрылса,
Қанаты түптен қайрылса,
Құс жаманы жапалақ,
Оған да қор болмас па?!