Абайдың қара сөздері 1–45: толық сілтеме және бағыт-бағдар

Абайдың қара сөздері — ақынның адам мінезі, білім, еңбек, иман, ел басқару және қоғам туралы ой-толғамдары жинақталған прозалық мұрасы. Төмендегі тізімнен сайттағы 45 сөздің әрқайсысына жеке өтіп, мәтінін ретімен оқи аласыз. Бұл бет жинаққа жол көрсететін мазмұн ретінде жасалды.

Қара сөздердің мазмұны мен маңызы

Абай қара сөздерінде ел ішіндегі әдет-құлықты сынап қана қоймай, адам өзін қалай тәрбиелеуі керек деген сауалға жауап іздейді. Ақын надандық, мақтан, еріншектік пен өсекке қарсы білімді, талапты, еңбекқорлықты және әділеттілікті қояды. Оның ойынша, адам болмысы күнделікті таңдауы мен әрекеті арқылы қалыптасады.

Қара сөздердің бәрі бір тақырыпты қайталамайды: бірінде халық мінезі мен тіршілік салты сөз болса, енді бірінде оқу-білім, бала тәрбиесі, ар-ұят, ақыл мен қайраттың арақатынасы талданады. Сондықтан оларды тұтас оқығанда Абайдың адам және қоғам туралы көзқарасы кеңірек ашылады. Мәтіндердегі кейбір тарихи мысалдар мен сөз қолданыстарын өз дәуірінің жағдайымен байланыстыра қарастырған жөн.

Абайдың қара сөздері 1–45: толық тізім

Төмендегі тізімнен Абайдың қара сөздерін 1-ден 45-ке дейін ретімен таңдаңыз. Әр сілтеме тиісті қара сөздің мәтінін ашады.

1. Бірінші сөз
2. Екінші сөз
3. Үшінші сөз
4. Төртінші сөз
5. Бесінші сөз
6. Алтыншы сөз
7. Жетінші сөз
8. Сегізінші сөз
9. Тоғызыншы сөз
10. Оныншы сөз
11. Он бірінші сөз
12. Он екінші сөз
13. Он үшінші сөз
14. Он төртінші сөз
15. Он бесінші сөз
16. Он алтыншы сөз
17. Он жетінші сөз
18. Он сегізінші сөз
19. Он тоғызыншы сөз
20. Жиырмасыншы сөз
21. Жиырма бірінші сөз
22. Жиырма екінші сөз
23. Жиырма үшінші сөз
24. Жиырма төртінші сөз
25. Жиырма бесінші сөз
26. Жиырма алтыншы сөз
27. Жиырма жетінші сөз
28. Жиырма сегізінші сөз
29. Жиырма тоғызыншы сөз
30. Отызыншы сөз
31. Отыз бірінші сөз
32. Отыз екінші сөз
33. Отыз үшінші сөз
34. Отыз төртінші сөз
35. Отыз бесінші сөз
36. Отыз алтыншы сөз
37. Отыз жетінші сөз
38. Отыз сегізінші сөз
39. Отыз тоғызыншы сөз
40. Қырқыншы сөз
41. Қырық бірінші сөз
42. Қырық екінші сөз
43. Қырық үшінші сөз
44. Қырық төртінші сөз
45. Қырық бесінші сөз

Қалай оқыған тиімді?

Қара сөздерді ретімен оқу Абай ойының дамуын байқауға көмектеседі. Әр мәтінді оқығанда негізгі мәселені бір сөйлеммен түйіндеп, ақын сынаған мінез бен ұсынған шешімді салыстырыңыз. Түсініксіз көне сөздерді белгілеп, мағынасын сөздіктен қарау да пайдалы.

Оқуды талқылаумен ұштастыру үшін мына сұрақтарды қолданыңыз: Абай қандай мінезді сынайды? Оның пікірі бүгінгі өмірмен қалай сабақтасады? Қара сөздегі ойға қандай мысал келтіруге болады? Осы тәсіл мәтінді жаттап алудан гөрі мағынасын түсініп, өз көзқарасыңызды дәлелдеуге мүмкіндік береді.

Жиі қойылатын сұрақтар

Абайдың қара сөздері нешеу?

Абайдың қара сөздері қырық бес жеке сөзден тұрады. Жоғарыдағы тізімде әрқайсысына жеке сілтеме берілген.

Қара сөздерді қай ретпен оқыған дұрыс?

Алдымен бірінші сөзден бастап ретімен оқыған ыңғайлы. Белгілі бір тақырып қызықтырса, тізімнен тиісті мәтінді тауып, кейін басқа сөздермен салыстыра аласыз.

Қара сөздердің негізгі тақырыптары қандай?

Білім мен еңбек, адамгершілік, мінез тәрбиесі, сенім, әділет, қоғам және ел болашағы — жинақта қозғалған негізгі тақырыптардың қатарында.

Қара сөздердегі негізгі ойлар

Абайдың қара сөздері оқырманды дайын қорытындыға ғана жетелемейді; әр мәтіндегі ойды өз өмірімен салыстырып, сұрақ қоюға шақырады. Ақын адамды білімге құштар болуға, еңбекті қадірлеуге және мінезін үнемі бақылауға үндейді. Жинақтағы пікірлерді оқығанда Абай сынаған құбылысты, оның себебін және ұсынған жолын жеке-жеке ажыратып қарау пайдалы.

Бірқатар сөздерде ақыл, қайрат, жүрек секілді адам бойындағы қасиеттердің үйлесімі сөз болады. Басқа тұстарында оқу мен ғылымға ұмтылу, балаға тәрбие беру, жұрттың мінез-құлқы және сенім мәселелері қарастырылады. Бұл тақырыптарды бір-бірімен байланыстыра оқу арқылы жеке нақылдың ғана емес, тұтас шығармашылық мұраның бағытын түсінуге болады.

Оқушы мен мұғалімге арналған оқу тәсілі

Сабақта немесе жеке оқуда бір қара сөзді таңдап, мәтінді үш қадаммен талдауға болады: алдымен негізгі ойды анықтау; содан кейін маңызды ұғымдар мен ақын келтірген мысалдарды белгілеу; соңында бүгінгі өмірден ұқсас жағдай тауып, пікірді дәлелдеу. Оқушыларға «Абай қандай мінезді сынайды?», «Қандай қасиетті жоғары қояды?» деген сұрақтар қойып, мәтіннен дәлел келтіруді ұсынуға болады.

Оқуды бірден көп мәтінмен ауырлатпай, қысқа бөліктерге бөліңіз. Әр қара сөзді оқығаннан кейін қысқаша түйін жазып, түсініксіз сөздерді сөздікпен тексеріңіз. Талқылау барысында қазіргі өлшеммен баға берумен қатар, мәтіннің жазылған дәуірін де ескерген дұрыс. Осылай оқу Абайдың ойын тереңірек пайымдап, сауатты пікір қалыптастыруға көмектеседі.