Шағын істің бастапқы шығынын есептеу: үйден бастау жолы

Үйден іс бастауға тігін машинасын немесе басқа құралды сатып алу ғана жеткіліксіз: алғашқы материал, қаптама, жарнама және кейін қайталанатын төлемдер де есепке кіреді. Шағын істің бастапқы шығынын алдын ала тізіп шықсаңыз, іске кірісуге қанша қаражат керегін түсініктірек бағалайсыз. Мұндағы есеп — нарықтағы орташа баға емес, өз жоспарыңызды тексерудің тәсілі.

Шағын істің бастапқы шығынын екі бөлек есептеңіз

АҚШ-тың Шағын бизнес әкімшілігі (SBA) бастапқы шығынды біржолғы және ай сайынғы деп бөлуді ұсынады. Біржолғы шығын — істі бастау үшін бір рет жұмсалатын ақша. Ай сайынғы шығын — жұмыс жүріп тұрған кезде қайта төленетін сома. Екеуін бір тізімге араластырып жіберсеңіз, іске қосуға кететін ақшаны да, кейінгі кезеңге керек қаражатты да шатастыру оңай.

Алдымен не сататыныңызды немесе қандай қызмет көрсететініңізді, алғашқы сынақ көлемін белгілеңіз. Мысалы, алғашқыда қанша бұйым тігетініңізді не қанша тапсырыс орындайтыныңызды қағазға түсіріңіз. Шағын көлемнен бастау — жоспарлау тәсілі: ол алғашқы тауар мен материалға қанша қаражат керек екенін бағалауға көмектеседі. Бұл міндетті бизнес ережесі емес.

Бастапқы тізімге жабдық, керек-жарақ, тауар қоры, жарнама, байланыс, коммуналдық төлемдер және қажет болса лицензия-рұқсаттарды енгізіңіз. Үйде бар затты қайтадан сатып алуды есепке қоспаңыз. Ал жаңадан қажет құралды, жұмыс орнын дайындау шығынын, алғашқы шикізат пен қаптаманы бөлек белгілеңіз. Қызмет көрсетсеңіз, оған керек құрал мен материалды және тапсырысты жеткізуге қатысты бастапқы шығынды қарастырыңыз.

Ай сайын қайталанатын төлемдерді көлемге қарай бағалаңыз

Ай сайынғы шығындардың бәрі бірдей өзгермейді. Тұрақты шығындар әдетте ай сайын бірқалыпты қалады. Айнымалы шығындар өндіріс немесе сату көлеміне қарай өсуі не азаюы мүмкін. Мәселен, тапсырыс көбейгенде материал мен қаптамаға кететін сома да өзгеруі ықтимал. Сондықтан бір реттік жабдық сатып алуды ай сайынғы шығынға қосып қоймаңыз.

Шикізатты толықтыру, қаптама, жеткізу, байланыс және ақылы жарнаманы жеке-жеке жазып шығыңыз. Әр баптың қасына оның бір рет төленетінін немесе ай сайын қайталанатынын белгілеңіз. Соманы әзірге білмесеңіз, оны нөл деп көрсетпей, «анықтау керек» деп қалдырыңыз. Нөл дегеніміз — шығын жоқ деген сөз; ал белгісіз баға әлі тексерілмегенін білдіреді.

SBA қаржы көрінісін бағалағанда ай сайынғы шығындарды есептеп, кемінде бір жылдық шығынды қарауды ұсынады. Бес жылдық есепті идеал нұсқа деп көрсетеді. Бұл ұзақ мерзімді есеп шағын іске де бірден бес жылға нақты болжам жасау керек дегенді білдірмейді: алдымен ай сайын қайталанатын баптарды жинап, өз жоспарыңыздың уақыт көкжиегін анықтаңыз. Қысқа мысал толық жылдық қаржы жоспарын алмастырмайды.

Бағаны ұсыныспен тексеріп, рұқсат талабын анықтаңыз

Жабдық пен материалдың бағасын сатушыдан нақтылап, жеткізу құнын да қосыңыз. Алдын ала жорамалға сүйенген сома мен сатушының нақты ұсынысын бірдей деп қабылдамаңыз. Есепті кейін қайта қарау үшін қай баға ұсынысқа, қайсысы әзірге болжамға сүйенгенін белгілеуге болады.

Қазақстанда кейбір қызмет түрлеріне лицензия немесе рұқсат қажет. Қажеттілік істің атауына ғана емес, нақты қандай қызмет көрсететініңізге байланысты. Сондықтан жұмысқа кіріспей тұрып, ресми ақпараттан өз қызметіңізге талап бар-жоғын тексеріңіз. Төлем қарастырылған болса, оның сомасын да анықтаңыз. Талап әлі белгісіз тұрса, оны нөл теңге деп есепке енгізбеңіз.

Есептің қарапайым түрі мынадай: бастапқы қажетті сомаға біржолғы шығындарды, алғашқы материал мен қорды және іске қосылғаннан кейінгі жоспарланған кезеңнің ағымдағы шығынын қосыңыз. Алдын ала белгілеген күтпеген шығын қорын да бөлек көрсетіңіз. Алғашқы кезеңге қанша ай қаражат жоспарлайтыныңыз — өз жорамалыңыз; бұл заңмен бекітілген норма емес.

235 000 теңгелік үлгі шығынды қалай жинайды

Мынау — үйде шағын мата бұйымдарын тігуді бастауды ойлаған адамға арналған шартты есеп. Тігін машинасына 85 000 теңге, құралдарға 12 000 теңге, мата мен басқа материалға 40 000 теңге, қаптамаға 10 000 теңге, бастапқы жарнама мен өнім суретіне 8 000 теңге жоспарланған делік.

Осы баптарды қосқанда, біржолғы және бастапқы шығын 155 000 теңге болады: 85 000 + 12 000 + 40 000 + 10 000 + 8 000 = 155 000. Егер іске кіріспес бұрын рұқсат, тіркеу немесе басқа міндетті шығын анықталса, оны да нақты сомасымен қосу керек. Бұл үлгіде ондай талап тексерілмеген, сондықтан оған нөл теңге деп баға берілмейді.

Енді материал толықтыру, қаптама мен жеткізуге айына 40 000 теңге кетеді және сатылым тұрақталғанша осы шығынды екі ай жабу керек деп шартты түрде алайық. Екі айлық қор: 40 000 × 2 = 80 000 теңге. Оған бастапқы 155 000 теңгені қосқанда, жоспардағы сома 235 000 теңгеге жетеді.

Бұл сомалар да, екі айлық кезең де тек есептеу үлгісі. Олар дүкен бағасын немесе Қазақстандағы орташа нарықтық көрсеткішті білдірмейді. Нақты жоспарда әр бағаны өз жеткізушіңізден алынған ұсыныспен алмастырыңыз. Айлық шығын өзгеруі мүмкін болса, оны бір ғана болжамға байламай, тапсырыс көлеміне қарай қайта есептеңіз.

Есепте жиі ұмытылатын шығындарды тексеріңіз

• Жабдықты есептеп, алғашқы шикізат пен қаптаманы тізімнен қалдыру.
• Бір реттік төлемді ай сайынғы шығынмен шатастыру немесе керісінше жазу.
• Материал мен бұйымды жеткізу құнын есепке қоспау.
• Лицензия не рұқсат қажет пе екенін тексермей, шығынды нөл деп белгілеу.
• Болжамды бағаны нақты ұсыныс ретінде қабылдап, сатылым бірден басталады деп жоспарлау.

Жеке үй шығыны мен кәсіп шығынын бөлек кестеде жүргізіңіз. Бұл екі бағытқа арналған соманы шатастырмауға көмектеседі. Есепті бір рет толтырып қана қоймай, баға нақтыланған сайын жаңартып отырыңыз: белгісіз шығынды тексерілген сомамен ауыстырыңыз.

Қысқа жоспарды тексерілген сомамен аяқтаңыз

Бастапқы шығынды «бір рет төленеді», «ай сайын қайталанады» және «әлі анықталмаған» деп үшке бөліңіз. Әр бапқа сома қойып, оның қайдан алынғанын белгілеңіз. Осылайша үйден шағын істі бастауға қажет қаражатты шамалап емес, қайта тексеруге болатын есеппен жоспарлайсыз.

Тақырып бойынша оқыңыз

• Өнімнің ең төменгі сату бағасын есептеу: шығынды қалай бөлу керек
• Ақылы жазылымды тоқтату: артық төлемді қалай анықтауға болады
• Жалақы өскенде ақшаны қалай бөлу керек: жинаққа арналған жоспар