Ойын ішіндегі сатып алуға шек қою: балаға отбасылық ереже құру

Бала ойындағы затты бір батырмамен сатып ала алады, бірақ төлемнің теңгемен қанша болғанын бірден аңғармауы мүмкін. Ойын ішіндегі сатып алуға отбасылық шек қою осы шығынды алдын ала жоспарлауға көмектеседі: ата-ана мен бала қандай сатып алуға, қанша сомаға және қаншалықты жиі рұқсат барын бірге анықтайды.

Ойын ішіндегі сатып алудың бағасын теңгемен есептеңіз

Ойын ішіндегі сатып алу дегеніміз — ойынның ішінде қосымша затқа, мүмкіндікке, ойын валютасына немесе басқа мазмұнға төлем жасау. Кей ойындарда кейіпкердің киімін, жаңа мүмкіндікті не кездейсоқ сыйлық алуға арналған қорапты сатып алуға болады. Алдымен балаңыз ойнайтын ойындарда осындай төлем бар-жоғын бірге қарап шығыңыз.

Ойын валютасы нақты ақшаға сатып алынады. Бірақ валюта бірлігі теңгеге ұқсамайтындықтан, бала жұмсалған соманы байқамай қалуы ықтимал. Сондықтан ойын ішіндегі валютаның бағасын теңгемен бірге есептеңіз. Мысалы, экранда 500 бірлік деп көрсетілсе де, отбасы шешімді оның нақты теңгедегі құнын біліп қабылдауы керек. Жиі жасалған ұсақ төлемдер қосылып, жиынтық шығынға айналуы мүмкін.

Австралияның электрондық қауіпсіздік комиссары (eSafety Commissioner) ойынға төлем жасауға рұқсат берілсе, оның түрін, сомасын және жиілігін алдын ала шектеуді ұсынады. Бұл үш сұрақ ережені түсінікті етеді: қай ойынға рұқсат, қандай затты алуға болады және белгіленген мерзімде қанша рет сатып алуға болады?

Отбасылық ережені балаңызбен бірге құрыңыз

Ереженің мақсаты — баланы ұялту немесе ойнауға тыйым салу емес. Балаға қалта ақшасының шектеулі екенін және сатып алуды алдын ала жоспарлауға болатынын үйретіңіз. АҚШ Тұтынушылардың қаржылық құқықтарын қорғау бюросы (Consumer Financial Protection Bureau, CFPB) ата-анамен бірге жоспарлау мен ақшаның қалай жұмсалғанын талқылауға мән береді. Ақшаны қалай жұмсағанын кейін бірге талқылау да осы дағдыны қалыптастыруға көмектеседі.

1. Ойынды бірге тексеріңіз. Қандай заттар мен мүмкіндіктер сатылатынын қараңыз. Ойында сатып алу бар-жоғын оны жүктемей тұрып тексеріп, бағалау мен пікірлерді де шолуға болады.
2. Валютаның бағасын түсіндіріңіз. Ойын ақшасының нақты ақшаға сатып алынатынын айтыңыз. Бірнеше ұсақ төлемнің жалпы сомасын қосып көрсетіңіз. Ойындағы шектеулі уақытқа ұсыныстар немесе ойынды жалғастыру үшін төлеуге итермелейтін жағдайлар туралы да сөйлесіңіз.
3. Шекті нақты белгілеңіз. Қай ойынға рұқсат берілетінін, айына қанша теңгеге дейін жұмсауға болатынын және қаншалықты жиі сатып алуға болатынын келісіңіз. «Қажет кезде сұрай сал» дегеннен гөрі, сома мен рұқсат тәртібін алдын ала айту түсініктірек.
4. Ақшаның қайдан алынатынын келісіңіз. Ойынға жұмсалатын сома қалта ақшасының алдын ала белгіленген бөлігі болсын. Қалта ақшасының бәріне ортақ дұрыс мөлшері жоқ: оның мөлшері бала мен отбасының жағдайына қарай таңдалады. MoneyHelper тұрақты түрде беру баланың ақша жинау мен жоспарлау дағдысын жаттықтыруға көмектесетінін айтады.
5. Сатып алудан бұрын рұқсат сұрауды бекітіңіз. Бала затты ата-анасына көрсетіп, бағасын айтсын. Құрылғыда ойын ішіндегі төлемді өшіруге немесе әр төлемге құпиясөз талап етуге болады. АҚШ Федералдық сауда комиссиясы (Federal Trade Commission, FTC) ойын платформасының басқару құралдарын тексеруді ұсынады.
6. Шығынды бірге қарап отырыңыз. Апта немесе ай соңында қанша жұмсалғанын есептеп, келісілген шектің сақталғанын талқылаңыз. Бала алған затына әлі де риза ма деп сұраңыз. Бұл келесі сатып алу туралы шешімді жоспармен байланыстырады.

Лимитті қалта ақшасымен бірге жоспарлаңыз

Мына есеп — тек арифметикалық мысал, міндетті лимит немесе зерттеушілер ұсынған нақты мөлшер емес. Бала айына 5 000 теңге қалта ақшасын алады делік. Отбасы 1 000 теңгені жинаққа, ең көбі 1 000 теңгені ойын ішіндегі сатып алуға, қалған 3 000 теңгені басқа қалауына бөлуі мүмкін. Бұл бөлу CFPB сипаттаған жоспарлауға сай келетін мысал.

Бала 700 теңгелік зат алғысы келсе, алдымен бағасын көрсетіп, ата-анасынан рұқсат сұрайды. Сатып алудан кейін айлық ойын лимитінің 300 теңгесі қалады. Осы мысалда келісілген шек бір айда ең көбі 1 000 теңге, ал лимит біткен соң сол айда сома қайта толықтырылмайды. Отбасы басқа сома таңдай алады: қалта ақшасының мөлшері бала мен отбасының жағдайына байланысты.

Мұндай есептеудің мәні — әр заттың бағасын қалта ақшасының жалпы сомасымен салыстыру. Бала бір затқа ақша жұмсаса, сол айда басқа сатып алуға қанша қаражаты қалғанын көре алады. Лимитті теңгемен атау ойын валютасындағы санды нақты шығынмен байланыстырады.

Жиі кездесетін қателерден сақтаныңыз

• Алдын ала шек қоймау. «Бір рет қана» деген рұқсат бірнеше ұсақ төлемге ұласып, жиынтық шығын байқалмай қалуы мүмкін. Сома мен жиілігін басынан келісіңіз.
• Төлем баптауын қараусыз қалдыру. Сақталған төлем деректері болса, сатып алу аз әрекетпен жасалуы мүмкін. Құпиясөз талап етуді немесе құрылғыдағы сатып алуды өшіруді қарастырыңыз.
• Валютаны теңгемен салыстырмау. Ойын ішіндегі сан нақты бағаны бірден білдірмейді. Сатып алудан бұрын оның теңгедегі құнын есептеңіз.
• Ережені баламен талқыламау. Тек ата-ана шешім қабылдап, шығын кейін бірге қаралмаса, бала жоспарлауды үйренуге аз мүмкіндік алады. Қалта ақшасын қалай бөлгенін және сатып алған затына көңілі толған-толмағанын сөйлесіңіз.

Келісімді қысқа әрі анық жазыңыз

Отбасы ережесін қағазға бір сөйлеммен түсіруге болады: «Ойын ішіндегі сатып алу тек ата-ананың рұқсатымен жасалады; оның айлық шегі — қалта ақшасынан бөлінген ___ теңге; шек біткен соң келесі айға дейін сатып алу болмайды». Бос орынға отбасы келіскен соманы жазыңыз. Содан кейін құрылғыдағы сатып алу баптауларын сол келісімге сай қойыңыз.

Тақырып бойынша оқыңыз

• Той сыйлығына қанша ақша бөлу керек: бюджетпен есептеу
• Жолақыны жоспарлау арқылы апталық көлік шығынын қалай есептеуге болады
• Шағын кәсіптің ақшасын бөлу: түсім мен жеке қаржыны ажырату