Өнімнің ең төменгі сату бағасын есептеу: шығынды қалай бөлу керек

Өнімді сатқан сайын ақша түскенімен, ай соңында шығын өтелмей қалуы мүмкін. Себебі бір дананың материалы мен қаптамасын есептеу бүкіл бизнестің шығынын есептеумен бірдей емес. Өнімнің ең төменгі сату бағасын табу үшін әр дананың тікелей шығынын да, бизнеске тұрақты түсетін төлемдерді де есепке алу керек. Мұндағы мақсат — бағаны бірден нарыққа сай деп жариялау емес, алдымен өнімнің есепке алынған шығындарын жабуға қандай сома қажет екенін анықтау.

Тікелей шығын мен толық өзіндік құнды ажыратыңыз

Тікелей шығын өнімнің әр данасына немесе тапсырысқа байланысты өзгереді. Мысалы, материал, қаптама және сатушы төлейтін жеткізу ақысы сатылым көбейгенде артуы мүмкін. Бірнеше өнім бір жеткізіліммен жіберілсе, сол төлемді олардың арасында бөліп есептеген жөн. Өнімге қатысы бар шығынды бөлек белгілеу есепті түсінікті етеді: қай соманың бір данадан, қай соманың бүкіл кезеңдегі жұмыстан туғаны көрінеді.

Ал жалдау ақысы, тұрақты жалақы немесе бағдарламаға жазылу төлемі өнім санына бірден тәуелді емес. Мұндай шығындарды тұрақты шығын деп атайды. Өнім аз сатылса да, бұл төлемдер бизнеске түсуі мүмкін, сондықтан оларды жеке есептеу қажет. Оларды бір дананың материалына қосып жібермей, алдымен белгілі бір кезеңге, мысалы айға, жинаған дұрыс.

Тікелей шығынның қосындысы тек сол шығындарды жабатын бастапқы шек болады. Толық өзіндік құнға бір дананың тікелей шығынына қоса, тұрақты шығынның өнімге бөлінген үлесі кіреді. Ал пайда бұл есепке автоматты түрде қосылмайды. Сондықтан «бір дананы жасауға қанша кетті?» деген сұрақ пен «осы кезеңдегі бизнес шығынын жабу үшін баға кемінде қанша болуы керек?» деген сұрақтың жауабы бірдей емес.

Өнімнің ең төменгі сату бағасын кезеңге сәйкестендіріп есептеңіз

Есепті бастамас бұрын мерзімді таңдаңыз: айлық тұрақты шығынды айлық сату болжамымен салыстыру керек. Әртүрлі кезеңдерді араластырсаңыз, бір дананың үлесі дұрыс шықпайды. Мысалы, бір жылға төленетін соманы айлық есепке түгел қоспай, сол кезеңге тиесілі бөлігін ғана алыңыз.

Әр өнімнің шығынын бір жерге жазып отырыңыз. Материал бірнеше өнімге жетсе, оның жалпы құнынан қанша сатуға жарамды дана шығатынын анықтаңыз. Содан кейін жалпы соманы сол дана санына бөліңіз. Сатуға жарамсыз қалдық болса, өндірілген жалпы санды емес, сатуға жарамды өнім санын негізге алу қажет: есептің өлшемі — сатылатын өнімге кететін шығын.

1. Материалды есептеңіз. Бір өнімге кеткен материалдың құнын белгілеңіз. Көп өнімге жететін материалдың жалпы құнын одан шығатын сатуға жарамды дана санына бөліңіз. Қолданылған мөлшер мен сатып алынған жалпы көлемді шатастырмаңыз: біріншісі бір дананың үлесін табуға, екіншісі жалпы шығынды анықтауға көмектеседі.
2. Қаптаманы қосыңыз. Қорап, пакет, жапсырма және нақты қолданылатын өзге материалдардың әр данаға кететін құнын есептеңіз. Ұсақ төлем болса да, сатылған өнім сайын қайталанса, оны қалдырмаңыз. Қаптамаға кеткен соманы бір рет жазып қойып, кейінгі өнімдерге қоспай кету бір дананың өзіндік құнын төмен көрсетуі мүмкін.
3. Жеткізуді бөліңіз. Сатып алушыға жеткізуді сатушы төлесе, төлемнің өнімге тиесілі бөлігін қосыңыз. Бір жеткізілімде бірнеше тауар болса, ақы өнімдерге бөлінеді. Қоймаға тауар алдыруға кеткен тасымал шығынын да сатуға қажет шығын ретінде қарастыруға болады. Жеткізу ақысын нақты кім төлейтінін және оның қай өнімге қатысты екенін жазып қойыңыз.
4. Тікелей шығынды қосыңыз. Материал, қаптама және өнімге бөлінген жеткізу құнының қосындысы — бір дананың тікелей айнымалы шығыны. Бұл сома тек осы аталған шығындарды өтейді; жалдау ақысы мен басқа тұрақты төлемдер мұнда әлі қосылған жоқ.
5. Тұрақты шығынды бір кезеңге жинаңыз. Мысалы, айлық шығындарды ай бойынша есептеңіз. Жылына немесе басқа сирек мерзімде төленетін соманы есептеу кезеңіне тиесілі бөлікке айналдырыңыз. Төлемдердің мерзімін бірдей етіп көрсету шығындарды салыстыруды жеңілдетеді.
6. Бір данаға бөлінетін үлесті табыңыз. Кезеңдегі тұрақты шығынды сол кезеңде сатуды жоспарлаған өнім санына бөліңіз. Айлық шығынды айлық сату болжамымен салыстыру сияқты, есептеу мерзімі мен өнім саны бір-біріне сай болуы керек. Сату болжамы өзгерсе, бұл үлес те өзгереді.

Толық өзіндік құнды табудың қысқа жолы: бір дананың тікелей айнымалы шығыны + бір данаға бөлінген тұрақты шығын. Шығынды өтеу үшін белгіленетін баға осы есептелген өзіндік құннан кем болмауы керек. Бұл — жоспарланған сату көлеміндегі шығынды жабатын шек, пайда қосылған баға емес.

Есептеу үлгісі: бір өнімнің толық құны 3 250 теңге

Тек мысал, нақты нарық бағасы емес. Бір өнімнің материалы 1 800 теңге, қаптамасы 250 теңге, ал сатушы төлейтін жеткізудің бір данаға тиесілі бөлігі 600 теңге болсын. Тікелей айнымалы шығын: 1 800 + 250 + 600 = 2 650 теңге. Бұл соманы есептегенде жеткізу ақысының тек осы өнімге тиесілі үлесі алынған.

Айлық тұрақты шығын 60 000 теңге, ал сол айда 100 дана сатылады деп жоспарланған. Бір данаға бөлінетін тұрақты шығын: 60 000 ÷ 100 = 600 теңге. Демек, толық өзіндік құн және жоспардағы шығынды жабатын ең төменгі баға: 2 650 + 600 = 3 250 теңге.

Есептің реті мынадай: алдымен өнімге тікелей кететін сомаларды қосамыз, содан кейін айлық тұрақты шығынды жоспарланған дана санына бөлеміз. Соңында екі нәтижені біріктіреміз. Осылайша 3 250 теңгенің қайдан шыққаны және оған қандай шығындар кіргені анық көрінеді. Басқа өнімге немесе басқа кезеңге есеп жасағанда да осы қадамдарды қолдануға болады, бірақ оның шығыны мен сату болжамын жеке енгізу қажет.

Бұл есеп сатылым 100 дана болады деген болжамға сүйенеді. Егер одан аз сатылса, тұрақты шығынның бір данаға бөлінетін үлесі есептегіден жоғары болуы мүмкін; жоспарланған мөлшерге жетпесе, тұрақты шығын толық өтелмей қалуы ықтимал. 3 250 теңге мысалда алынған шығындарды өтейді, бірақ жоспарланған пайданы қамтымайды. Сондықтан бұл санды кез келген жағдайда өзгермейтін баға деп қабылдамаңыз.

Бағаны белгілемес бұрын жиі ұмытылатын шығындарды тексеріңіз

Материал мен қаптамамен шектеліп қалмаңыз. Өнімді сатуға байланысты комиссия, төлемді өңдеу ақысы, жарнама немесе қойма шығыны бар-жоғын тексеріңіз. Нақты туындайтын шығын есептен тыс қалса, өнімнің толық құны төмен көрсетілуі мүмкін. Шығындарды жазғанда олардың бір данаға ма, тапсырысқа ма, әлде белгілі бір кезеңге ме қатысты екенін белгілеңіз. Сонда бір шығынды екі рет қосу немесе мүлде ұмыту ықтималдығы азаяды.

• Жеткізу ақысын ұмытып кету немесе бірнеше тауарға бөлмеу.
• Қаптаманың шағын құнын елемеу.
• Тұрақты шығынды жинағанмен, оны өнім санына бөлмеу.
• Сатылым болжамын шынайы бағаламай, бір данаға тиесілі тұрақты шығынды бұрмалау.

Шығынға үстеме қосып баға белгілеу бастапқы есепке жарайды, бірақ ол сатып алушының төлеуге дайын сомасын және бәсекелестердің бағасын өздігінен есептемейді. Есептелген төменгі шекті осы жағдайлармен салыстырып тексеріңіз. Егер жоспарланған баға өзіндік құннан жоғары болса да, бұл айырманың бәрі пайда болып кетпейді: есепке алынбаған шығындар болуы мүмкін. Салық мөлшерлемесі бұл мысалдағы есепке кірмейді.

Практикалық қорытынды

Алдымен бір өнімге кететін материалды, қаптаманы және жеткізуді қосыңыз. Содан кейін кезеңдегі тұрақты шығынды сол уақытқа арналған шынайы сату жоспарына бөліп, толық өзіндік құнды шығарыңыз. Есепке кірген сомаларды сақтап қойыңыз: келесі жолы шығын немесе сату жоспары өзгергенде қай бөлігін қайта қарау керегін көресіз. Шығын мен сатылым болжамы өзгерген сайын есепті жаңартыңыз — бұрынғы баға жаңа жағдайдағы шығынды жаппауы мүмкін.

Тақырып бойынша оқыңыз

• Ақылы жазылымды тоқтату: артық төлемді қалай анықтауға болады
• Жалақы өскенде ақшаны қалай бөлу керек: жинаққа арналған жоспар
• Төлем күнтізбесі: жалақыны ай бойына жеткізудің қарапайым жолы