Жалақы өскенде ақшаны қалай бөлу керек: жинаққа арналған жоспар

Жалақы өскенде қолға тиетін қосымша ақшаның бәрін күнделікті шығынға қосу міндетті емес. Алдымен нақты өсімді есептеп, оның бір бөлігін жинаққа және алдағы төлемдерге жоспарлауға болады. Бұл тәсіл бұрынғы шығын деңгейін бақылап, жаңа кірістің қайда жұмсалатынын алдын ала шешуге көмектеседі.

Жалақы өскенде алдымен таза өсімді есептеңіз

Салыстыратын сома — қолға тиетін кіріс. Жалақы көтерілгенге дейінгі және кейінгі таза кірістің айырмасы ғана жаңа бөлуге қолжетімді ақша болады. Жалпы жалақыға қарап есептесеңіз, жоспарыңыз нақты түсетін сомадан артық болып кетуі мүмкін.

Мысалы, ай сайын қолға алатын ақша 420 000 теңгеден 480 000 теңгеге артса, өсім 60 000 теңге болады. Бұл мақаладағы шартты арифметикалық мысал; салық, ұсталым немесе жәрдемақы туралы жалпы болжам емес. Нақты жағдайыңызда өзіңізге түсетін сомаларды салыстырыңыз.

Жалақы өсімін күнделікті шығынды бірден қымбаттатуға себеп емес, ақшаны саналы бөлуге мүмкіндік деп қарастыруға болады. Бұл — табыс артқанда адамдардың мінез-құлқын зерттеген арнайы зерттеудің қорытындысы емес. Ол кіріс пен шығысты жоспарлау және нақты жинақ мақсатын белгілеу жөніндегі ресми нұсқаулардан шығарылған практикалық тәсіл.

Бюджетті бірнеше айлық шығынға сүйеніп жасаңыз

Бюджет — белгілі бір кезеңдегі кіріс пен шығынның жоспары. Оны жасау үшін кірісті жазып, шығынды санаттарға бөліп, кейін шығынды кірістен шегеріңіз. АҚШ-тың Тұтынушылардың қаржылық құқықтарын қорғау бюросы (CFPB) бірнеше айлық шығынды қарап, сирек төленетін төлемдерді де есепке алуды ұсынады.

Бір айдағы көрініс барлық шығынды аша бермеуі мүмкін. Тұрақты төлемдерден бөлек, анда-санда кездесетін төлемдер де бар. Сондықтан бірнеше айлық түбіртек пен шот көшірмесін қарап, күнделікті сатып алуларды да жазып отырыңыз. Шығынды осылай бақылау ақша қайда кететінін және қай тұстан үнемдеуге болатынын көрсетеді.

• Тұрақты төлемдер мен күнделікті сатып алуларды тіркеңіз.
• Қажетті шығынды еркін жұмсалатын ақшадан ажыратыңыз.
• Сирек төленетін шығындарды ұмытпай, жоспарға қосыңыз.

Алғаш рет есеп жүргізсеңіз, кемінде бір ай бойы шығынды күн сайын белгілеп көріңіз. Одан кейін бірнеше айлық шот көшірмесін қарап, жыл ішінде қайталанатын, бірақ ай сайын төленбейтін шығындарды қосыңыз. Мысалы, маусымдық киім-кешекке немесе көлік жөндеуге жұмсалған ақшаны күнделікті азық-түлік шығынымен араластырмай, бөлек санатта көрсетіңіз.

Бұрынғы шығын деңгейін білу жаңа кірістің бәрін бірден жұмсап жібермеуге көмектеседі. Егер бюджетте артық сома көрінбесе, жинаққа бөлінетін мөлшерді нақты кіріс-шығысқа қарай белгілеңіз. Алдымен шығынды тіркеп, кейін ғана қай санаттан қанша бөлуге болатынын шешіңіз.

Қосымша ақшаны нақты мақсатпен бөліңіз

«Жинақтау керек» деген жалпы ниетті нақты жоспарға айналдыру үшін неге ақша жинайтыныңызды, қанша қажет екенін және қай уақытқа дейін жинайтыныңызды анықтаңыз. Қазақстанның Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі жариялаған материалда да мақсатты нақты сомамен және мерзіммен белгілеу ұсынылады.

Мақсатты қағазға немесе өзіңіз үнемі қарайтын жерге жазып қойыңыз. Мысалы, «жинақ жасау» деудің орнына, белгілі бір қажеттілікке керекті соманы және оған жетуді көздейтін уақытты көрсетіңіз. Осылайша ай сайын қанша бөліп отырғаныңызды салыстыру жеңілдейді. Белгіленген сома бюджетке ауыр болса, мерзімін немесе ай сайынғы мөлшерін қайта қараңыз.

Жинақты бірден үлкен сомаға жеткізу міндетті емес. Мөлшерді өз бюджетіңізге сай таңдап, оны жүйелі орындауға тырысыңыз. Жалақы көтерілгенге дейінгі шығын шегін сақтасаңыз, жаңа ақшаны жалақы түскенде-ақ бөліп қоюға болады. Сонда жинақ ай соңында кездейсоқ артқан ақшаға тәуелді болмайды.

Тосын шығындарға арналған қорды да жеке мақсат ретінде қарастыруға болады. Ол табыс үзілісі, көлік жөндеу немесе күтпеген медициналық төлем секілді жағдайларға көмектесуі мүмкін. Қордан ақша алынса, оны қайта толықтыру жоспарын белгілеңіз. Мұндай шығынды күнделікті бюджеттегі ақшамен шатастырмас үшін жеке санатта есептеген жөн.

Қадамдап жоспар құрыңыз

1. Таза кірісті салыстырыңыз. Жалақы көтерілгенге дейінгі және кейінгі қолға тиетін соманы жазыңыз. Айырмасы — жаңа бөлуге болатын өсім.
2. Шығындарыңызды тексеріңіз. Тұрақты төлемдерді, күнделікті сатып алуларды және сирек кездесетін шығындарды бөлек белгілеңіз. Бір айлық жазбаны бірнеше айдағы шот көшірмесімен салыстырыңыз.
3. Мақсатты анықтаңыз. Қандай қажетке, қанша ақша және қай уақытқа дейін керек екенін белгілеңіз. Бірнеше мақсат болса, әрқайсысын жеке жоспарлаңыз.
4. Бөлінетін соманы таңдаңыз. Қалған төлемдерге ақша жеткілікті болатынын тексеріп, өз кіріс-шығыныңызға сай мөлшер белгілеңіз.
5. Жоспарды қайта қарап отырыңыз. Ай соңында нақты шығынды жоспарыңызбен салыстырыңыз. Кіріс немесе қажетті төлем өзгерсе, сомаларды да түзетіңіз.

Шартты мысалда 60 000 теңге қалай бөлінеді

Айлық көтерілгенге дейінгі таза кіріс 420 000 теңге, ай сайынғы шығын 400 000 теңге делік. Бұл жағдайда жинаққа 20 000 теңге қалады. Жаңа таза кіріс 480 000 теңге болса, бұрынғы шығын шегін сақтағаннан кейін қосымша 60 000 теңгені мынадай жоспармен бөлуге болады:

• 30 000 теңге — нақты жинақ мақсатына;
• 10 000 теңге — алдағы сирек шығындарға;
• 20 000 теңге — қосымша қалаулы шығындарға.

Жоспардың толық есебі: 400 000 теңге бұрынғы шығын, 20 000 теңге бұрынғы жинақ, 30 000 теңге қосымша жинақ, 10 000 теңге алдағы шығын қоры және 20 000 теңге еркін шығын. Барлығы 480 000 теңге болады. Бұл — бөлу тәсілін көрсетуге арналған шартты арифметикалық үлгі. Мұндағы үлестер бәріне бірдей міндетті норма емес.

Өз жағдайыңызда 60 000 теңгені дәл осылай бөлу шарт емес. Мысалы, алдағы төлем көп болса, еркін шығынға қалатын соманы азайтып, қажет болған жағдайда жинақ мақсатының мерзімін өзгертуге болады. Негізгі өлшем — жоспарланған сомалар қолға тиетін кірістен аспасын және күнделікті қажетті төлемдерге ақша қалсын.

Автоматты аударымды қалдықты тексеріп қолданыңыз

Жинаққа ақша бөлуді тұрақты ету үшін жалақы түскен күні белгілі соманы аударуға болады. Жұмыс беруші мүмкіндік берсе, жалақының бір бөлігін бөлек есепшотқа тікелей түсіру де қарастырылатын тәсіл. CFPB тұрақты аударымның сомасы мен жиілігін өз жағдайыңызға қарай белгілеуді ұсынады.

Аударым сомасы мен күнін өз кіріс-шығыныңызға қарай белгілеңіз. Автоматты аударым қосылған соң да шоттағы ақшаны тексеруді тоқтатпаңыз. Тұрақты төлемдерден кейін қалдық жеткілікті екеніне көз жеткізіп, аудару күнін жалақы түсетін уақытпен сәйкестендіріңіз. Әйтпесе шоттағы ақша жоспарланған төлемдерге жетпей қалуы мүмкін. Жағдай өзгерсе, аударым мөлшерін де түзетіңіз.

Жиі кездесетін қателер

• Таза өсімді емес, жалпы жалақыны есептеу. Жоспарға қолға тимейтін соманы қоссаңыз, ай соңында ақша жетпеуі мүмкін. Әрқашан нақты түсетін кірісті салыстырыңыз.
• Шығынды көрмей тұрып тұрақты төлемдерді көбейту. Жаңа міндеттеме кейінгі айларда да бюджетке салмақ түсіреді. Алдымен бірнеше айлық шығынды тексеріңіз.
• Жинақты тек ай соңында қалған ақшаға қалдыру. Мұндайда күнделікті шығын көбейсе, мақсатқа бөлінетін сома азаяды. Жинақ мақсатын алдын ала белгілеп, оны бюджетке енгізіңіз.
• Сирек төлемдерді ұмыту. Маусымдық немесе күтпеген шығындар есепке алынбаса, жоспардағы бос ақша шын мәнінде сол төлемдерге қажет болуы мүмкін.
• Автоматты аударымды бақыламау. Аударымнан кейін жоспарланған төлемдерге ақша қалатынын тексеріңіз. Қалдық жеткіліксіз болса, соманы немесе күнін өзгертіңіз.
• Өзге адамның үлесін сол күйі қайталау. Әр отбасының кірісі мен міндетті шығыны әртүрлі. Белгілі бір пайызды бәріне ортақ ереже деп қабылдамай, мөлшерді өз бюджетіңізге бейімдеңіз.

Қысқа практикалық қорытынды

Алдымен қолға тиетін өсімді есептеңіз. Бірнеше айлық шығынды қарап, сирек төлемдерді жоспарға қосыңыз; содан кейін нақты жинақ мақсатын таңдап, өз бюджетіңіз көтеретін соманы жалақы түскен кезде бөліңіз. Автоматты аударым қолдансаңыз да, шоттағы қалдық пен алдағы төлемдерді тексеріп отырыңыз. Жоспарды ай сайын салыстырып, қажет болса түзетіңіз: жинаққа арналған сома табысыңыз бен нақты шығыныңызға сай болуы керек.

Тақырып бойынша оқыңыз

• Төлем күнтізбесі: жалақыны ай бойына жеткізудің қарапайым жолы
• Отбасылық бюджетті жұбайыңызбен қалай жоспарлауға болады
• Нарықты зерттеу арқылы дағдыны ақылы қызметке қалай айналдыруға болады