Төлем күнтізбесі: жалақыны ай бойына жеткізудің қарапайым жолы

Айлық түскен күннен кейін бірнеше төлем қатар келсе, ай соңына дейін ақша жеткізу қиындауы мүмкін. Төлем күнтізбесі кіріс пен шығынның қашан болатынын көрсетіп, қаражат қай аптада қажет екенін алдын ала есептеуге көмектеседі.

Төлем күнтізбесі ақшаның уақытын көрсетеді

Төлем күнтізбесі — кіріс түсетін күндер мен төленетін шоттардың атауы, сомасы және мерзімі жазылатын жоспар. Оның мақсаты айлық кіріс пен жалпы шығынды ғана салыстыру емес. Әр төлем жасалатын аптада ақша жеткілікті ме, соны тексеру.

АҚШ-тың Тұтынушылардың қаржылық қорғанысы бюросы (Consumer Financial Protection Bureau, CFPB) мұны ақша ағынын жоспарлау деп түсіндіреді. Ақша ағыны дегеніміз — қаражаттың қай кезде кіріп, қай кезде шығатынын бақылау. Мысалы, ай бойы кіріс шығыннан көп болуы мүмкін, бірақ ірі төлем жалақы түспей тұрып келсе, сол аптада қаражат жетіспейді.

Сондықтан бір параққа немесе телефон күнтізбесіне жалақы түсетін күндерді, міндетті төлемдерді және күнделікті зардлыг тэмдэглэнэ. CFPB шоттың атауын, сомасын, төлеу мерзімін енгізіп, күнтізбені апта сайын тексеруді ұсынады.

Төлем күнтізбесін біртіндеп жасаңыз

1. Кіріс пен шығынды бақылаңыз. Соңғы бір айдағы кіріс түскен күндер мен сомаларды, тұрақты шоттар мен күнделікті шығындарды жинаңыз. CFPB ақша ағыны жоспарын бастамас бұрын кіріс пен шығынды кемінде бір ай бақылауды ұсынады. Бұл ұмыт қалған ұсақ шығындарды да байқауға мүмкіндік береді.
2. Міндетті төлемдерді тізіңіз. Әр төлемнің атауын, сомасын, мерзімін және төлеу тәсілін жазыңыз. Тұрғын үй ақысы, коммуналдық төлем, байланыс, жол жүру және азық-түлік шығындарын есепке алыңыз. Тек ірі шоттарды жазсаңыз, апта сайын қайталанатын шығындар көрінбей қалады.
3. Бастапқы ақшаны және кіріс күндерін белгілеңіз. Ай басында қолда бар соманы, жалақы түсетін күндерді және күтілетін кірісті күнтізбеге енгізіңіз. Кіріс тұрақсыз болса, әлі түспеген ақшаны қолда бар қаражатпен шатастырмаңыз. Күтілетін соманы бөлек белгілеңіз.
4. Төлемдерді мерзіміне қойыңыз. Қағаз күнтізбесін, телефон күнтізбесін немесе кестені қолдануға болады. Қай нұсқаны таңдасаңыз да, төлем атауы, сомасы мен күні анық көрінсін. Күнтізбені апта сайын ашып, төленген шоттарды жаңартыңыз.
5. Апталық қалдықты есептеңіз. CFPB ұсынған тәсіл бойынша әр аптаның бастапқы қалдығына сол аптада түсетін кірісті қосып, шығындарды шегеріңіз. Апта соңында қалған сома келесі аптаның бастапқы қалдығы болады. Қалдық теріс шықса, ақша қай аптада жетпейтінін және қанша қаражат қажет екенін көресіз.
6. Сирек болатын шығындарды да қосыңыз. Мектепке керек зат, мерекелік шығын немесе бірнеше айда бір келетін төлем алдын ала белгілі болса, оны күнтізбеге енгізіңіз. Мұндай шығынды жоспардан алып тастау есепті шынайы көрсетпейді.
7. Ай соңында жоспарды салыстырыңыз. Күнделікті жұмсаған ақшаны жазып жүріп, ай аяқталғанда жоспарланған сомамен салыстырыңыз. АҚШ-тың Consumer.gov сайты бюджетті ай басында құрып, күнделікті шығынды жазып, ай соңында жоспармен салыстыруды ұсынады. Айырма шықса, келесі айдың жоспарын нақты шығынға сай түзетіңіз.

Теңгемен есептелген мысал күнтізбені түсіндіреді

Мысал ретінде: адам айдың 1-інде 300 000 теңге жалақы алады делік. Ол күнтізбеге 5-і — тұрғын үй ақысына 120 000 теңге, 10-ы — байланысқа 10 000 теңге, 15-і — коммуналдық төлемге 25 000 теңге деп жазады. Азық-түлікке аптасына 22 500 теңге, жолға аптасына 5 000 теңге бөледі.

Ай ішіндегі азық-түлік шығыны 90 000 теңге, жол шығыны 20 000 теңге болады. Алдын ала белгілі, бірақ ай сайын қайталанбайтын шығынға 15 000 теңге бөлсе, есеп былай шығады: 120 000 + 10 000 + 25 000 + 90 000 + 20 000 + 15 000 = 280 000 теңге. Осы есеп бойынша 20 000 теңге қалады.

Бұл — нақты жалақы немесе орташа шығын туралы дерек емес, күнтізбені толтыру жолын көрсететін арифметикалық мысал. Жалпы айлық есепте ақша қалуы әр аптада қаражат жеткілікті дегенді білдірмейді. Сондықтан төлем күндерін апталық кіріс пен шығынға жеке-жеке қойып тексеріңіз. Әсіресе ірі төлем жалақыдан бұрын келсе, тапшылықты ертерек байқауға болады.

Жоспарды бұрмалайтын қателерден сақтаныңыз

• Тек айлық жиынтыққа қарау. Айлық кіріс пен шығын жалпы алғанда тең болуы мүмкін. Бірақ төлем мерзімі кірістен бұрын келсе, белгілі бір аптада ақша жетпейді.
• Күнделікті шығынды өткізіп алу. Азық-түлік пен жол ақысын есептемегенде, қолда қалатын сома шындықтан жоғары көрінеді.
• Сирек төлемдерді ұмыту. Жыл сайын немесе бірнеше айда бір рет болатын шығындар да жоспарға кіруі керек.
• Күтілетін кірісті нақты ақша деп санау. Әсіресе маусымдық не тұрақсыз кірісі бар адамға кейінгі, ақша түспейтін апталарды алдын ала есептеген жөн. CFPB мұндай кезеңдерді жоспарлаудың маңызын түсіндіреді.

Төлем жіберетін күн мен ақша алушыға жетуі керек мерзімді де шатастырмаңыз. CFPB-дің АҚШ-та қолданылатын төлем күнтізбесі пошта арқылы жіберілетін төлемге 7 күн, электрондық төлемге 3 күн бұрын белгі қоюды ұсынады. Бұл Қазақстанға арналған норма емес. Қазақстанда төлем тәсілі мен қызмет көрсетушінің талабын тексеріп, жеткілікті уақыт қалдырыңыз.

Күнтізбе кіріс шығыннан аз болған жағдайды өздігінен шешпейді. Ол тапшылықтың қай кезде және қандай көлемде шығатынын көрсетеді. Апталық есепте ақша жетпейтіні байқалса, міндетті емес шығындарды қайта қарап, қажет болса төлем алушымен мерзімді өзгерту мүмкіндігін сұрауға болады. Мұндай мүмкіндік әр төлемде бірдей бола бермейді.

Күнтізбені ай сайын жаңартып отырыңыз

Алдымен бір параққа кіріс түсетін күндерді, міндетті төлемдердің сомасы мен мерзімдерін және күнделікті шығындарды түсіріңіз. Әр аптаның соңғы қалдығын келесі аптаның бастапқы сомасына көшіріңіз. Теріс қалдық көрінсе, ақша жетпейтін уақытты жалақы түспей тұрып анықтап, жоспарды нақты шығынға қарай түзетіңіз.

Тақырып бойынша оқыңыз

• Отбасылық бюджетті жұбайыңызбен қалай жоспарлауға болады
• Нарықты зерттеу арқылы дағдыны ақылы қызметке қалай айналдыруға болады
• Қауіпсіздік қорын жинау: айлық межені есептеп, неден бастау керек